سی و هفتمین روز جنگ
امروز یکشنبه ١٦ فروردین ١٤٠٥-5 آوریل 2026، جنگ آمریکا و اسرائیل و ایران وارد سی و هفتمین روز خود شد. حملات آمرکیا و سرائیل به شهرهای مختلف ایران، از جمله به حمله به شهرهای پارسآباد در استان اردبیل، شیراز، استان اصفهان، بهارستان، نجفآباد، فولادشهر، مبارکه و لنجان، تهران، اندیمشک، بوشهر، مهران و چوار در لرستان، کنگان، حزیره کیش، دهدشت کهگیلویه، بویراحمد، استان البرز و ... ادامه دارد.
جمهوری اسلامی ایران هم به حملات موشکی و پهپادی به اسرائیل و کشورهای منطقه خلیج فارس ادامه میدهد.
در این میان، دونالد ترامپ میگوید خلبان دوم اف-۱۵ که جراحاتی برداشته بود با موفقیت از ایران بیرون برده شده است. در همین حال رسانههای آمریکا جزئیاتی از عملیاتی را منتشر میکنند که با مشارکت نیروهای ویژه برای نجات خلبانان جنگنده اف-۱۵ آمریکا انجام شد. این جنگنده در آسمان ایران ساقط شد.
قرارگاه خاتمالانبیا میگوید در عملیات نجات دو بالگرد بلک هاوک و یک هواپیمای ترابری آمریکا را سرنگون کرده است.
همزمان با گسترش جنگ، نه تنها سرکوب و تهدید، دستگیریها و همچنین اعدامها قطع نشده است، بلکه بیش از پیش تشدید شده است. تنها در این سه روز گذشته، 9 نفر در ایران اعدام شده است.
دونالد ترامپ، امروز یکشنبه اعلام کرد که ایالات متحده در جریان جنگ با ایران، برای معترضان ضدحکومتی در این کشور سلاح ارسال کرده است. شبکه فاکسنیوز به نقل از او گفت که این سلاحها از طریق کردها ارسال شدهاند. دونالد ترامپ، توضیح داد: «ما مقدار زیادی سلاح برای معترضان فرستادیم. آنها را از طریق کردها فرستادیم. و فکر میکنم کردها آنها را نگه داشتند.»
کماندوهای آمریکایی در ایران، خدمه جنگنده سرنگون شده را نجات دادند
*در جریان حملات امروز به مقر سپاه در ناحیه گرمی و پارس آباد در استان اردبیل، ٥ فرمانده سپاه کشته شدهاند.
*جمهوری اسلامی تبهکار، محمدامین بیگلری و شاهین واحدپرست، دو معترض بازداشتشده در اعتراضات دیماه خونین ۱۴۰۴، به اتهام «آتشسوزی پایگاه بسیج کاوه در خیابان دماوند تهران» اعدام کرد. غیر از این نیز قوه قضاییه، این ماشین کشتار جمهوری اسلامی در سه روز گذشته، شش عضو سازمان مجاهدین خلق ایران را نیز اعدام کرده است.
*حسین غاوی(سیلاوی)، شهروند ۲۸ ساله د ارای معلولیت در اهواز، در بازداشتگاه اطلاعات سپاه جانیاخت وی منطقه زرگان اهواز بود، پس از بازداشت در روزهای پایانی اسفند در شرایطی «پرابهام» جان باخته است.
*رییس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج گفت تاکنون ۹ نفر در حملات بامداد امروز یکشنبه، به کهگیلویه و بویراحمد در منطقه دهدشت، منطقه کاکان و منطقه وزگ کشته شدهاند.
*آمریکا میگوید دومین خدمه هواپیمای سرنگون شده ار نجات داده است
*نور نیوز از تخریب کامل ١٤ واحد صنعتی در البرز بر اثر حملات دیروز شنبه خبر داد.
*شرکت تصویربرداری ماهوارهای پلنت لبز، اعلام کرد که در پی درخواست دولت آمریکا، انتشار تصاویر مربوط به ایران و مناطق درگیر در جنگ خاورمیانه را بهطور نامحدود متوقف میکند.
*استانداری خوزستان میگوید در حملات روز گذشته به پتروشیمی ماهشهر پنج نفر کشته شدند.
*حمله موشکی جمهوری اسلامی به پالایشگاهی در بحرین.
*حمله پهپادی به دو نیروگاه تولید برق و آب شیرینکن کویت.
*وزارت دفاع کویت: در شبانه روز گذشته ۱۹ پهپاد و هشت موشک را رهگیری کردیم.
* به گزارش ارتش اسرائیل، جنگندههای نیروی هوایی این کشور در این بازه زمانی مواضعی در مرکز و غرب ایران را بمباران کردهاند. اهداف مورد حمله، شامل پایگاههای استقرار موشکهای بالستیک وابسته به سپاه پاسداران، مراکز تولید و پرتاب پهپاد و همچنین سامانههای پدافند هوایی بوده است.
* ارتش اسرائیل اعلام کرد همکاری میان نیروی هوایی و نیروهای زمینی این کشور در جنوب لبنان، در چارچوب عملیات هدفمند علیه حزبالله ادامه دارد و تاکنون بیش از دو هزار موضع را در حمایت از نیروهای زمینی مورد حمله قرار داده است.
شمارش معکوس ترامپ برای حمله به نیروگاهها؛ اردوغان از بنبست در پرونده ایران خبر داد
رییسجمهوری آمریکا، هشت روز پس از اعلام ضربالاجل ۱۰ روزهاش برای حمله به نیروگاههای ایران، یادآوری کرد اگر جمهوری اسلامی ظرف ۴۸ ساعت تنگه هرمز را باز نکند «جهنم بر سر آنها فرو خواهد بارید.» همزمان رجبطیب اردوغان رییسجمهوری ترکیه، اعلام کرد که «روند مذاکرات مربوط به ایران به بنبست رسیده است.» در روزهای اخیر، ترکیه، مصر و پاکستان تلاش کردند تا نمایندگان آمریکا و ایران بر سر میز مذاکره بنشینند.
از سوی دیگر، رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه و یکی از میانجیهای منطقهای که در روزهای گذشته در تلاش برای یافتن راهحلی دیپلماتیک برای بحران جاری در خاورمیانه بود، در تماس تلفنی با مارک روته، دبیرکل ناتو به او اطلاع داد که روند تلاشهای مرتبط با ایران به بنبست ژئواستراتژیک رسیده و از جامعه جهانی خواست تلاشهای خود برای پایان دادن به جنگ را افزایش دهند.
دونالد ترامپ، شامگاه شنبه ۱۵ فروردین 1405، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال ضربالاجلی را که پیشتر برای جمهوری اسلامی تعیین کرده بود، یادآوری و اعلام کرد زمان در حال پایان است.
او نوشت: «به یاد دارید به ایران ۱۰ روز فرصت دادم تا توافق کند یا تنگه هرمز را باز کند؟ زمان در حال پایان است؛ ۴۸ ساعت دیگر تمام جهنم بر سرشان فرو خواهد ریخت.» ترامپ حتی به ساعت دقیق پایان این ضربالاجل نیز اشاره کرد: «این توقف تا ساعت ۳:۳۰ بامداد سهشنبه ۱۸ فروردین به وقت تهران ادامه خواهد داشت.»
همطمان سخنگوی قرارگاه مرکزی «خاتمالانبیا»، در واکنش به تهدیدهای ترامپ درباره هدف قرار دادن زیرساختها در ایران، هشدار داد در صورت اجرای این تهدیدها، نیروهای مسلح داراییها و مراکز سوخت، انرژی، اقتصادی و نیروگاهی آمریکا، اسرائیل و همپیمانانشان را در منطقه هدف قرار خواهند داد.
در ده روز گذشته، آمریکا و ایران از طریق پاکستان، مصر و ترکیه مذاکراتی غیرمستقیم برای دستیابی به توافقی درباره آتشبس در ازای بازگشایی تنگه هرمز انجام دادهاند. با این حال، تاکنون پیشرفتی حاصل نشده است.
ترامپ ۱۳ فروردین نیز با انتشار ویدیویی از فرو ریختن پل بیلقان بر اثر حملات هوایی، به جمهوری اسلامی هشدار داد که «موارد بیشتری در راه است» و تاکید کرد: ««وقت آن است که ایران پیش از آنکه خیلی دیر شود توافق کند.»
لیندسی گراهام: ترامپ به وعدهاش عمل میکند
پس از اظهارات ترامپ در تروث سوشال، لیندسی گراهام، سناتور ارشد جمهوریخواه از ایالت کارولینای جنوبی، در شبکه اجتماعی ایکس از گفتوگوی خود با ترامپ درباره این ضربالاجل خبر داد و افزود: «پس از صحبت با رییسجمهور ترامپ، کاملا متقاعد شدهام که اگر این رژیم همچنان مانع عبور و مرور در تنگه هرمز شود و راهحل دیپلماتیک برای دستیابی به اهداف نظامی ما را رد کند، او از قدرت نظامی قاطع و گسترده استفاده خواهد کرد.»
او همچنین نوشت که اگر تا کنون برای حکومت ایران روشن نشده که رییسجمهوری آمریکا به حرفهایش عمل میکند، دیگر چه زمانی قرار است این موضوع برایشان روشن شود.
بنبست مذاکرات
رسانه آکسیوس، مدعی شد که در روزهای گذشته مذاکراتی غیرمستقیم با هدایت جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا و محمد باقر قالیباف، رییس مجلس جمهوری اسلامی، در جریان بوده و میانجیگری اصلی را عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، بر عهده داشته است.
به نوشته این رسانه آمریکایی، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، و وزرای امور خارجه جمهوری اسلامی، پاکستان، مصر و ترکیه نیز در این مذاکرات مشارکت داشتهاند، اما به گفته یکی از منابع آگاه، جمهوری اسلامی هرگونه پیشنهاد برای آتشبس موقت را رد کرده و خواستار پایان دائمی جنگ همراه با تضمینهای مشخصی شده است که آمریکا دوباره حمله نخواهد کرد.
این رسانه، تاکید کرده که میانجیها، همچنان در حال کار روی «اعتمادسازی میان طرفین برای آغاز مذاکرات مستقیم» هستند اما روشن نیست که میتوان ظرف ۴۸ ساعت به نتیجهای رسید یا نه.
مقامهای جمهوری اسلامی، در روزهای گذشته در اظهارنظرهای متفاوت هرگونه مذاکره با آمریکا را رد کرده و تنها موضوعی که تایید کردهاند دریافت برخی پیامها از سوی شرکای منطقهای بوده است.
با این حال، رییسجمهوری آمریکا بارها از علاقه مسئولان باقیمانده جمهوری اسلامی به توافق با آمریکا سخن گفته است...
او که دوم فروردین اعلام کرده بود که در صورت باز نشدن تنگه هرمز ظرف 48 ساعت، نیروگاههای برق» ایران را هدف قرار خواهد داد، یک روز بعد، از مذاکرات «سازنده» با تهران خبر داد و گفت هرگونه حمله به نیروگاهها و زیرساختهای انرژی ایران به مدت پنج روز به تعویق خواهد افتاد. سپس اولتیماتوم خود را در ششمین روز فروردین به مدت 10 روز دیگر تمدید کرد.
چهارم فروردین، یک مقام آمریکایی در مصاحبه با پایگاه خبری سمافور، تاکید کرده بود که کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی در جریان مذاکرات ادامه خواهد یافت. به گفته او، توقف حملات تنها شامل نیروگاههای ایران میشود و اهداف نظامی را در بر نمیگیرد.
روزنامه والاستریت ژورنال سوم فروردین در گزارشی نوشت در حالی که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ضربالاجلی ۴۸ ساعته برای بازگشایی تنگه هرمز صادر و تهدید به «نابود کردن» نیروگاهها و زیرساختهای انرژی ایران کرده بود، رسیدن اخبار مذاکرات ریاض به کاخ سفید، او را به چرخشی آشکار و انتخاب مسیر دیپلماسی واداشت.
ارتش آمریکا خلبان دوم را در خاک ایران یافت
خبرگزاری رویترز صبح امروز یکشنبه، به نقل از دو مقام آمریکایی خبر داد که خلبان دوم از جنگنده اف ۱۵ سرنگونشده در ایران نجات یافته است.
دقایقی بعد دونالد ترامپ، در پستی در شبکه اجتماعی خود خبر داد که خلبان دوم زخمی شده، اما نجات یافته است. به گفته او، ارتش آمریکا شنبه شب «چندین هواپیمای مسلح به مرگبارترین تسلیحات» را برای نجات او به خاک ایران فرستاده است.
روز جمعه گذشته، یک فروند هواپیمای جنگنده اف ۱۵ آمریکا در استان کهگیلویه و بویراحمد سقوط کرد؛ ایران اعلام کرد که این جنگنده را سرنگون کرده است.
این جنگنده دو سرنشین داشت که یکی از آنها در همان ساعات اولیه توسط نیروهای جستوجوی ارتش آمریکا نجات یافت، اما اثری از دیگری نبود.
این باعث شد که سپاه پاسداران به جستوجو برای یافتن این عضو ارتش آمریکا بپردازد و حتی برای یافتن و «زندهگیری» او توسط مردم جایزهای قابل توجه تعیین کند.
ساعتی پس از انتشار خبر نجات خلبان آمریکایی، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا در بیانیهای ادعا کرد که دو فروند هواپیمای آمریکایی در جنوب اصفهان «منهدم شدهاند.»
رسانههای آمریکایی به نقل از مقامهای ارتش آمریکا، خبر داده بودند که دو فروند هواپیمای ترابری سی ۱۳۰ در جریان انتقال نیروهای آمریکایی به خارج از خاک ایران در زمین گیر کرده بودند و فرماندهان عملیات خود تصمیم به تخریب هواپیماها گرفتهاند تا به دست نیروهای سپاه نیفتند.
استان اصفهان در جنوب به استان کهگیلویه و بویراحمد متصل است. بهنظر میرسد عملیات نجات خلبان در منطقه دهدشت در کهگیلویه انجام شده است.
کماندوهای آمریکایی دومین خدمه جنگنده سرنگونشده در ایران را نجات دادند
به گزارش اکسیوس به نقل از سه مقام آمریکایی، نیروهای ویژه ایالات متحده دومین خدمه جنگنده «اف-۱۵ای» (F-15E)را که روز جمعه بر فراز ایران سرنگون شده بود، نجات دادند. به گزارش اکسیوس، سرنگون شدن این هواپیما برای ارتش آمریکا یک سناریوی کابوسوار بود، زیرا سپاه پاسداران نیز طی ۳۶ ساعت گذشته برای یافتن این افسر مفقودشده آمریکایی در جنوبغرب ایران در حال تلاش بود. اکنون هر دو عضو خدمه نجات یافتهاند.
به گفته یک مقام آمریکایی، این عملیات توسط یک واحد کماندویی تخصصی و با پوشش هوایی گسترده انجام شد و اکنون همه نیروها از ایران خارج شدهاند.
به گفته دو منبع، خلبان اف-۱۵ و افسر سامانههای تسلیحاتی هر دو پس از خروج از هواپیما با استفاده «صندلیپران» (Ejection Seat)، از طریق سامانههای ارتباطی خود تماس برقرار کرده بودند.
خلبان چند ساعت پس از سرنگون شدن هواپیما نجات داده شد. پیدا کردن و نجات دومین عضو خدمه بیش از یک روز طول کشید. نیروهای ویژه آمریکا روز جمعه و بار دیگر روز شنبه، در چارچوب ماموریت جستجو و نجات، روی زمین در ایران مستقر شدند.
بنابر این گزارش، افسر سامانه تسلیحاتی این جنگنده روز شنبه پیدا شد و در حالی که سپاه پاسداران نیروهایی را برای جلوگیری از نجات او به منطقه اعزام کرده بود، عملیات نجات انجام شد.
به گفته منابع، جنگندههای نیروی هوایی آمریکا برای جلوگیری از رسیدن نیروهای ایرانی به منطقه، مواضع آنها را هدف قرار دادند.
بنابر این گزارش، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و اعضای ارشد تیم او عملیات نجات را از اتاق وضعیت کاخ سفید دنبال کردند.
در جریان عملیات نجات خلبان در روز جمعه، نیرویهای ایران یک هلیکوپتر بلکهاوک آمریکایی را که در عملیات شرکت داشت هدف قرار دادند که در جریان این حادثه، اگرچه خدمه مجروح شدند، اما هلیکوپتر توانست به پرواز ادامه دهد.
دونالد ترامپ، بامداد یکشنبه در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» نجات دومین خدمه جنگنده سرنگونشده در ایران را تایید کرد. ترامپ نوشت: «ما او را پیدا کردیم. هممیهنان آمریکایی من، طی چند ساعت گذشته، نیروهای مسلح ایالات متحده یکی از جسورانهترین عملیات جستوجو و نجات در تاریخ آمریکا را برای یکی از افسران فوقالعادهمان انجام دادند. کسی که یک سرهنگ بسیار مورد احترام نیز هست و خوشحالم به شما بگویم که اکنون در سلامت کامل است.»
رییسجمهوری آمریکا افزود: «این جنگجوی شجاع در پشت خطوط دشمن، در کوهستانهای خطرناک ایران، تحت تعقیب دشمنان ما بود؛ دشمنانی که ساعتبهساعت به او نزدیکتر میشدند. اما او هرگز واقعا تنها نبود، زیرا فرمانده کل قوا، وزیر جنگ، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح، و همرزمانش بهصورت ۲۴ ساعته موقعیت او را زیر نظر داشتند و عملیات نجات او را با دقت برنامهریزی میکردند.»
ترامپ همچنین گفت: «به دستور من، ارتش آمریکا دهها هواپیما مجهز به مرگبارترین سلاحهای جهان را برای بازگرداندن او اعزام کرد. او دچار جراحاتی شده، اما کاملا خوب خواهد شد.»
۹ کشته و هشت مجروح در پی عملیات نجات خلبان آمریکایی
رییس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج روز یکشنبه ۱۶ فروردین گفت در حمله شنبهشب «دشمن» که در منطقه کوهسیاه در نزدیکی شهر دهدشت در استان کهگیلویه و بویراحمد رخ داد، پنج نفر از مردم منطقه کشته و هشت نفر مجروح شدند.
به گفته او، این افراد برای مداوا به بیمارستان امام خمینی دهدشت منتقل شدهاند. به گزارش خبرگزاری میزان، در ادامه «حملات شب گذشته دشمن» در مناطق وزگ و کاکان از استان کهگیلویه و بویراحمد هم چهار نفر دیگر کشته شدهاند.
مشخص نیست که این افراد نیروهای نظامی بودهاند یا نیروهایی که حکومت از آنها با عنوان «بسیج مردمی» یاد میکند.
فرماندار کهگیلویه بامداد امروز یکشنبه، از حمله موشکی به منطقه «کوه سیاه» دهدشت خبر داده و اعلام کرده بود که تاکنون سه نفر کشته و دو نفر زخمی شدهاند. او از «ترافیک سنگین» افراد در این منطقه خبر داد.
خبرگزاری دانشجو هم در همان زمان نوشت که در پی حمله موشکی به دکل مخابرات و صداوسیمای کوه سیاه دهدشت، «تاکنون چهار نفر» کشته شدهاند و یک نفر نیز زخمی شده است.
این خبرها پس از آن منتشر شد که اعلام شد از یک روز پیشتر جستوجو برای یافتن خلبان مفقودی یک جنگنده ساقطشده آمریکایی در استان کهگیلویه، از سوی ایران و آمریکا، در جریان است.
دهدشت تا مرز شلمچه بیش از ۳۰۰ کیلومتر فاصله دارد؛ این به آن معناست که نیروهای آمریکایی بامداد یکشنبه تا عمق ۳۰۰ کیلومتری وارد خاک ایران شدهاند.
به نوشته فاکسنیوز، میان نیروهای آمریکایی و نیروهای سپاه در منطقه هیچ تبادل آتشی انجام نشده است؛ مشخص نیست که آیا نیروهای سپاه برای مقابله با آمریکاییها در این منطقه حضور داشتهاند یا خیر.
کماندوهای ارتش اسرائیل در عملیات نجات خلبان آمریکایی شرکت داشتند
عملیات نجات خلبان دوم آمریکایی؛ صدها سرباز و دهها جنگنده مشارکت داشتند.گزارش شده است که دو فروند از پنج هواپیمای ترابری آمریکایی که در عملیات نجات استفاده شدند، نتوانستند از داخل ایران دوباره بلند شوند و به همین دلیل، نیروهای آمریکایی آنها را منفجر کردند تا به دست نیروهای ایرانی نیفتند. اکنون معلوم شده است که عملیات نجات خلبان دوم آمریکایی، عملیاتی بسیار پیچیده با مشارکت منابع نظامی چشمگیر ایالات متحده بود؛ صدها نفر از نیروهای ویژه و دهها جنگنده و هلیکوپتر وظیفه جستوجو را بر عهده داشتند.گزارش شده است که نیروهای آمریکایی برای دور نگه داشتن نیروهای ایرانی از محل پنهان شدن این افسر، به پرتاب بمب و شلیک سلاحهای دیگر متوسل شدند؛ همچنین درگیریهایی هم با نیروهای ایرانی رخ داد.
در حادثهای جداگانه، یک هواپیمای جنگنده A-10 (ورتاگ) مورد اصابت قرار گرفت
به گفته مقامهای آمریکایی، در حادثهای جداگانه، یک هواپیمای جنگنده A-10(ورتاگ) مورد اصابت قرار گرفت و در خاک کویت سقوط کرد؛ خلبان این هواپیما موفق شد با استفاده از صندلیپران از هواپیما خارج شود.
قرارگاه مشترک پدافند هوایی خاتمالانبیاء، مدعی شده است که روز جمعه از یک سامانه پدافند هوایی جدید بهره برده که یک هواپیمای جنگنده آمریکایی، سه پهپاد و دو موشک کروز را هدف قرار داده است.
محل انفجار هواپیماهای آمریکایی در ایران عکس: خبرگزاری فارس
عملیات نجات؛ نیویورک تایمز: آمریکا عمدا هواپیماهای زمینگیر شده را منفجر کرد تا به دست ایران نیفتند
نشریه نیویورک تایمز به نقل از مقامهای ایالات متحده نوشت که در جریان عملیات نجات خلبان هواپیمای اف-۱۵ که در ایران سقوط کرده بود، نیروهای نظامی آمریکایی به عمد هواپیماهای از کار افتاده را در خاک ایران از بین بردهاند.
یک افسر نیروی هوایی ایالات متحده که جنگندهاش در ایران سرنگون شده بود، شنبهشب توسط نیروهای عملیات ویژه آمریکایی که به عمق خاک ایران نفوذ کرده بودند، نجات پیدا کرد. این ماموریت بیش از دو روز برای رسیدن به این نظامی مجروح به طول انجامید. در نهایت، کماندوهای آمریکایی طی یک عملیات گسترده با حضور صدها نیروی عملیات ویژه، این افسر را خارج کردند.
دو سرنشین جنگنده اف-۱۵ آمریکا پیشتر روز جمعه پس از هدف گرفته شدن هواپیمایشان در آسمان ایران از کابین ایجکت کرده بودند.
خلبان جت به سرعت توسط نیروهای آمریکایی پیدا و از ایران خارج شد، اما این نیروها نتوانستند افسر سامانههای تسلیحاتی را بلافاصله پیدا کنند. این موضوع باعث شد یک عملیات جستوجو و نجات آغاز شود. یافتن این نظامی که تنها یک کلت برای دفاع از خود داشت، تبدیل به اولویت اصلی ارتش ایالات متحده در ۴۸ ساعت گذشته شد و صدها نیروی ویژه، دهها جنگنده و بالگرد آمریکایی و قابلیتهای سایبری، فضایی و سایر توانمندیهای اطلاعاتی در این راه به کار گرفته شد.
پس از یافتن این خلبان، هواپیماهای آمریکا برای دور نگه داشتن کاروانهای ایرانی از منطقهای که او در آن پنهان شده بود اقدام به شلیک موشک و تیراندازی کردند.
دو مقام ارشد نظامی سابق که در جریان عملیات بودند، گفتند با نزدیک شدن نیروهای آمریکایی به محل استقرار خلبان، درگیری شدیدی رخ داد. این نظامی مجهز به یک چراغ سیگنال و یک دستگاه ارتباطی امن برای هماهنگی با نیروهای امداد بود.
یک مقام ارشد نظامی آمریکا این ماموریت را یکی از «چالشبرانگیزترین و پیچیدهترین عملیاتها در تاریخ نیروهای ویژه ایالات متحده» توصیف کرد. به گفته مقامات آمریکایی، پس از نجات افسر تسلیحات دو هواپیمای ترابری که قرار بود کماندوها و خلبانان را به نقطهای امن منتقل کنند، در یک پایگاه دورافتاده در ایران زمینگیر شدند.
از این رو، فرماندهان تصمیم گرفتند برای خارج کردن تمامی پرسنل نظامی ایالات متحده و خلبانان، سه هواپیمای جدید به منطقه اعزام کنند و آنها دو هواپیمای ازکارافتاده را منفجر کردند تا به دست نیروهای ایرانی نیفتند.
این در شرایطی است که مقامات ایرانی ادعا میکنند این آنها بودهاند که هواپیماهای آمریکایی را هدف قرار دادهاند و منفجر شدن آن را نماد شکست عملیات نجات آمریکا معرفی کردهاند. مقامهای ایرانی حتی وقوع درگیری میان نیروهای آمریکایی و ایرانی در نزدیکی محل اختفای خلبان آمریکایی را نیز تکذیب کردهاند.
نقش «پروژه مِیوِن» در حملات آمریکا به ایران؛ هوش مصنوعی در قلب جنگ
به نوشته خبرگزاری فرانسه، برنامه هوش مصنوعی پنتاگون به نام «پروژه مِیوِن» (Maven)، به یکی از ابزارهای اصلی در حملات آمریکا به ایران تبدیل شده و بهگفته کارشناسان، شیوه جنگ را بهطور اساسی تغییر داده است.
این برنامه که در سال ۲۰۱۷ برای تحلیل تصاویر پهپادی ساخته شد، اکنون به سامانهای تبدیل شده که با ترکیب دادههای ماهوارهای، اطلاعات نظامی و تحرکات نیروها، اهداف را شناسایی کرده و گزینههای حمله را به فرماندهان پیشنهاد میدهد. این روند، فاصله میان شناسایی هدف تا حمله را از ساعتها به زمان بسیار کوتاه کاهش داده است.
مِیوِن، همچنین امکان کار با زبان طبیعی را فراهم کرده و استفاده از آن را برای طیف گستردهتری از کاربران آسانتر کرده است. در سالهای اخیر، شرکت پالانتیر به پیمانکار اصلی این پروژه تبدیل شده و نقش مهمی در توسعه آن داشته است.
در عین حال، استفاده از چنین فناوریهایی با انتقادهایی نیز روبهرو بوده است. در سال ۲۰۱۸، هزاران کارمند گوگل به همکاری این شرکت با پروژه اعتراض کردند و گوگل از ادامه آن کنار کشید.
پنتاگون جزئیاتی از عملکرد این سامانه در جنگ جاری منتشر نکرده، اما گزارشها نشان میدهد حملات آمریکا با سرعت بالا ادامه دارد، بهطوری که روزانه صدها هدف مورد حمله قرار میگیرد.
در ۲۴ ساعت نخست عملیات «خشم حماسی»، نیروهای آمریکا بیش از هزار هدف را هدف قرار دادند، از جمله مدرسهای در میناب که در ساختمانی قرار داشت که پیشتر یک مجتمع نظامی بوده است. رسانههای داخلی ایران میگویند که در این حمله ۱۶۸ کودک ۷ تا ۱۲ ساله کشته و شمار زیادی نیز زخمی شدند.
ترامپ تهدید کرد در صورت باز نشدن تنگه هرمز سهشنبه به «نیروگاهها و پلها» در ایران حمله میشود
رییسجمهور آمریکا امروز یکشنبه با انتشار دو پیام پی در پی در شبکه اجتماعی خود، اعلام کرد یکی از خلبانهای نجاتیافته در ایران «بهشدت زخمی» شده بود و تهدید کرد روز سهشنبه به نیروگاههای برق و پلهای ایران حمله خواهد شد.
دونالد ترامپ درباره عملیات نجات اول نیروی نظامی آمریکا در تروث سوشال نوشت: «ما عضو/افسر اف-۱۵ را که بهشدت زخمی و واقعا شجاع بود، از عمق کوههای ایران نجات دادیم. ارتش ایران بهطور گسترده و با تعداد زیاد در حال جستوجو بود و داشت نزدیک میشد.» او درجه نظامی این افسر را «سرهنگ» اعلام کرد و گفت چنین عملیات نجاتی به ندرت انجام میشود.
ترامپ در دومین پیام خود، بار دیگر ضربالاجل به ایران را تکرار کرد و گفت که «سهشنبه روز نیروگاهها و روز پلها خواهد بود، همه در یک روز در ایران. چیزی شبیه آن هرگز وجود نخواهد داشت!» او با لحن تندی خطاب به مقامهای ایران نوشت: «ای دیوانهها، تنگه لعنتی را باز کنید، وگرنه وارد جهنم خواهید شد.»
حمله اسرائیل به بزرگترین مجتمع پتروشیمی ایران؛ نیویورکتایمز: تولید عملا متوقف شد
به گزارش نیویورکتایمز به نقل از دو مقام ارشد وزارت نفت ایران، حملات روز شنبه اسرائیل به بزرگترین مجتمع صنعتی پتروشیمی ایران در شهر ماهشهر، عملا منجر به توقف تولید در سراسر این مجتمع شد. به گفته این مقامات، بازسازی و ازسرگیری کامل فعالیتهای این مجتمع حدود دو سال زمان خواهد برد.
به گزارش رسانههای ایران و به نقل از این دو مقام ارشد وزارت نفت ایران، اسرائیل در حملات هوایی دو واحد خدماتی موسوم به «فجر ۱» و «فجر ۲» را هدف قرار داد. این دو واحد خدمات پایه از جمله گاز، برق و آب صنعتی را برای ۵۰ کارخانه پتروشیمی فعال در داخل این مجموعه فراهم میکردند.
حامد شمس، رییس بازاریابی و ارتباطات صنایع پتروشیمی وزارت نفت، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که زیرساختهای مهمی در این حملات هدف قرار گرفتند و افزود: «فجر انرژی خلیج فارس نه تنها نقشی حیاتی در تامین برق پتروشیمیهای ماهشهر دارد که در تابستان با تزریق ۵۰۰ مگاوات برق به شبکه نقشی کلیدی در تامین برق ۵۰۰ هزار خوزستانی دارد.»
ارتش اسرائیل، طی بیانیهای مدعی شد که این مجتمع پتروشیمی «مسئول تولید مواد شیمیایی برای تسلیحات رژیم ایران» بود و افزود که این مجتمع «مسئول تولید و صادرات مواد شیمیایی برای نیروهای مسلح وابسته به رژیم ایران» بود.
ارتش اسرائیل، همچنین گفت: «سایتی مورد هدف قرار گرفت که در آن یکی از دو زیرساخت مرکزی برای تولیدات مورد استفاده در مواد منفجره، موشکهای بالستیک و سایر تسلیحات ایجاد شده بود. این سایت یکی از مراکز اصلی تولید مادهای حیاتی برای موشکهای بالستیک بهشمار میرود.»
به گزارش رسانههای ایران، اسرائیل و آمریکا در روزهای اخیر حملات به زیرساختهای حیاتی ایران را تشدید کرده و دو کارخانه اصلی فولاد کشور، مراکز دارویی و پژوهشهای علمی، فرودگاهها و بنادر را هدف قرار دادهاند.
مجتمع پتروشیمی «بندر امام»، یکی از قطبهای اصلی پتروشیمی ایران است که بنا بر دادههای وزارت نفت ایران، سالانه ۷۲ میلیون تن محصولات پتروشیمی تولید میکند. این مرکز صنعتی که در نزدیکی شهرهای ماهشهر و بندر «امام خمینی» قرار دارد، بزرگترین کارفرمای منطقه برای حدود ۳۰۰ هزار نفر از ساکنان آن به شمار میرود.
کارخانههای پتروشیمی ماهشهر طیف گستردهای از مواد شیمیایی پایه، پلیمرها و دیگر مواد را تولید میکنند. این محصولات در ساخت انواع کالاها از جمله پلاستیک، پوشاک و منسوجات، کودهای شیمیایی و تجهیزات پزشکی کاربرد دارند.
به گفته این دو مقام ارشد وزارت نفت، توقف کامل فعالیت این کارخانهها ضربهای بسیار سنگین به اقتصاد ایران است و بازسازی واحدهای خدماتی و بازگرداندن کامل خطوط تولید به مدار ممکن است حدود دو سال زمان ببرد.
حمید حسینی، کارشناس نفت و انرژی و عضو اتاق بازرگانی تهران گفت که صنایع پاییندستی مانند تولید مواد غذایی، خودروسازی و نساجی که به محصولات این مرکز صنعتی وابستهاند، پس از پایان جنگ با بحران روبرو خواهند شد.
حسینی گفت: «اینها صنایع غیرنظامی هستند که هیچ ارتباطی با کاربرد نظامی نداشتند و نباید هدف حمله قرار میگرفتند. این موضوع مربوط به معیشت مردم است. صندوقهای تامین اجتماعی سهام بزرگی در این شرکتها دارند و بسیاری از مردم عادی هم سهامدار هستند.»
ارتش اسرائیل، گفته است صنایع حیاتی که هدف قرار داده، غالبا کاربری دوگانه، یعنی غیرنظامی و نظامی دارند یا با دولت و نیروهای مسلح در ارتباطاند. به گفته کارشناسان، حتی اگر یک تاسیسات دومنظوره باشد، باز هم در حملات نظامی باید اصل تناسب رعایت شود.
بنابر اعلام استانداری خوزستان، این حملات دستکم پنج نفر کشته و ۱۷۰ نفر زخمی برجای گذاشت. ویدیوهای منتشرشده از این حملات در شبکههای اجتماعی، ستونهای عظیم دود و آتش را نشان میدهد که از داخل مجتمع به هوا برخاستهاند.
موالیزاده گفت که حملات هوایی اسرائیل علاوه بر دو واحد خدماتی، تاسیسات دیگری را از جمله مجتمعهای پتروشیمی رازی، کارون و بندر امام، هدف قرار داده است. بنابر اعلام تلویزیون دولتی ایران، این مجتمع پس از حملات تخلیه شده است.
مهدی بستانچی، مدیر یک مجتمع صنعتی خصوصی و نماینده شورای هماهنگی صنعتگران شهرکهای صنعتی ایران، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «حمله به پتروشیمیهای ماهشهر یعنی حمله به قلب ایران، به رگهای حیاتی اقتصاد ایران. بندر امام، امیرکبیر، مارون، تندگویان و فجر انرژی فقط اسم چند مجتمع صنعتی نیستند؛ اینها ستونهای اشتغال، تولید و زندگی کشورند.»
بر اساس گزارش رسانههای ایران، کالاهای پتروشیمی که حدود ۲۵ درصد از کل صادرات ایران را تشکیل میدهند، به حدود ۶۰ کشور صادر میشوند و منبع حیاتی درآمد برای کشور هستند و سالانه حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیارد دلار درآمد ایجاد میکنند.
در جریان تلاش ایران برای دور کردن اقتصاد خود از وابستگی به نفت، محصولات پتروشیمی به یکی از اصلیترین منابع جایگزین درآمد کشور تبدیل شد.
تایید نقش اسرائیل در حملات
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، شامگاه شنبه تایید کرد که مجتمعهای پتروشیمی ایران توسط اسرائیل هدف قرار گرفت. او در یک پیام ویدئویی با اعلام اینکه اسرائیل به حملات شدید خود به ایران ادامه خواهد داد، گفت: «پس از آنکه ۷۰ درصد از توانایی آنها برای تولید فولاد... را نابود کردیم، امروز کارخانههای پتروشیمی آنها را هدف قرار دادیم.»
نتانیاهو، افزود: «این دو بخش، ماشین پولسازی آنها هستند که جنگ تروریستیشان علیه ما و جهان را تامین مالی میکند.» او در پایان گفت: «ما به ضربه زدن به آنها ادامه خواهیم داد، همانطور که وعده داده بودم.»
نتانیاهو «نابود کردن ۷۰ درصد از ظرفیت فولاد ایران» در بمبارانهای نیروی هوایی اسرائیل را «یک دستاورد عظیم» نامید و مدعی شد که ضربات به صنایع فولاد سپاه پاسداران را از «منابع مالی و توانایی تولید بسیاری از تسلیحات محروم میکند.»
این نخستین بار بود که نخستوزیر اسرائیل به صراحت از دستور خود به فرستادن جنگندههای کشورش برای بمباران زیرساختها و پلها سخن میگفت در حالی که او در طول جنگ نیز پیامهایی در «حمایت از معترضین ایران» برای ساقط کردن جمهوری اسلامی داده بود.
نیر دبوری، گزارشگر نظامی شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل، جمعه شب گفت حملات هفته گذشته به زیربناهای ایران تنها «جزئی» از بانک تازه اهداف اسرائیلی بوده که ارتش اسرائیل به تازگی تهیه کرده بود.
به گفته او، اسرائیل بیش از این نمیخواهد صبر پیشه کند و از آمریکا خواسته که با تشدید حمله به زیربناهای ملی ایران موافقت کند. به گفته دبوری، آمریکا فعلا اجازه حمله اسرائیل به بخش چاهها و برخی تاسیسات نفت ایران را نداده است.
این گزارش افزود اسرائیل و آمریکا اکنون مذاکره میکنند که چگونه از یکسو اهرم فشار بر ایران را سنگینتر کنند ولی از سوی دیگر، با تشدید حملات به ایران، جنگ در منطقه را گسترش ندهند.
این در حالی است که دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، نیز چند بار تهدید کرده اگر حکومت ایران به توافقی برای پایان دادن به جنگ تن ندهد، ایالات متحده نیروگاهها و زیرساختهای این کشور را هدف قرار میدهد و آن را به «عصر حجر» بازمیگرداند.
گسترش حملات از اصفهان تا اردبیل؛ درگیری بامدادی در چندین نقطه از ایران
بر اساس مجموعهای از گزارشهای میدانی تاییدنشده، بامداد یکشنبه ۱۶ فروردین با موجی از حملات و انفجارها در چندین نقطه کشور همراه بوده و دامنه درگیریها از مرکز به شمالغرب نیز کشیده شده است.
این حملات از حوالی نیمهشب در اصفهان آغاز شد؛ جایی که درست در نیمهشی چندین انفجار در مناطق مختلف از جمله بهارستان، مرکز شهر و جنوب اصفهان گزارش شد. حوالی ساعت ۰۱:۲۶ نیز یک انفجار شدید در شمال اصفهان، بدون شنیده شدن صدای جنگنده، ثبت شده است.
اوج حملات از ساعت دوی بامداد در اصفهان شکل گرفت؛ با وقوع چندین انفجار همزمان در جنوب شهر و ادامه انفجارهای پیاپی در مناطقی مانند صفه، مبارکه، لنجان، نجفآباد و بهارستان. گزارشها از شنیده شدن دهها انفجار و پرواز مداوم جنگندهها در ارتفاع پایین حکایت دارد.
این وضعیت تا حدود ساعت ۰۲:۳۰ و پس از آن نیز ادامه داشته و شدت انفجارها به حدی بوده که در برخی مناطق مانند بهارستان و شهرضا، لرزش شدید ساختمانها و خروج مردم به خیابانها گزارش شده است.
همزمان با این تحولات، حوالی ساعت ۰۲:۲۰ بامداد، گزارشهایی پراکنده از شنیده شدن صدای انفجار در شمالشرق تهران نیز منتشر شده است.
در ادامه گسترش دامنه درگیریها، رسانههای حکومتی اعلام کردند در استان اردبیل، شهرستانهای گرمی و جعفرآباد هدف حمله قرار گرفتهاند. بر اساس این گزارشها، در پی حمله ایالات متحده آمریکا و ارتش اسرائیل، تاکنون ۳ نفر جان باخته و ۳ نفر دیگر مجروح شدهاند.
مجموع این تحولات، نشان میدهد حملات بهصورت چندمرحلهای و همزمان در چندین منطقه در حال وقوع بوده و دامنه درگیریها از اصفهان به شمالغرب کشور نیز کشیده شده است.
استانداری خوزستان از حمله به فرودگاه اهواز خبر داد
معاون امنیتی-انتظامی استانداری خوزستان، اعلام کرد که فرودگاه بینالمللی اهواز امروز یکشنبه هدف حمله هوایی قرار گرفت. ولیاله حیاتی به خبرگزاری ایرنا گفته است پرتابهای به فرودگاه سلیمانی اهواز اصابت کرد ولی هیچ تلفاتی در پی این حمله گزارش نشده است.
طی جنگ جاری آمریکا و اسرائیل علیه ایران فرودگاههای چند شهر کشور هدف حملات هوایی قرار گرفتهاند و تصاویر و گزارشها نشان داده تعدادی از هواپیماها در این حملات آسیب دیدهاند.
کشتهشدن یک فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران در استان خوزستان
بر اساس گزارش رسانههای داخلی در ایران، یکی از فرماندههان نیروی دریایی سپاه پاسداران در استان خوزستان کشته شده است. خبرگزاری فارس به نقل از «سپاه حضرت ولیعصر خوزستان»، گزارش داده است که مصطفی عزیزی، یکی از فرماندهان نیروی دریایی سپاه پاسداران از نیروهای منطقه سوم نیروی دریایی سپاه، جان خود را از دست داده است.
در این گزارش، بدون ارائه جزئیات درباره زمان و محل دقیق رویداد، به کشتهشدن این فرد اشاره شده است. اطلاعات مستقلی درباره این گزارش در دست نیست.
اسرائیل منتظر چراغ سبز آمریکا در حمله به زیرساختهای ایران
خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام ارشد دفاعی اسرائیل، گزارش داده است که این کشور در حال آمادهسازی برای حمله به تاسیسات انرژی ایران است، اما اجرای این عملیات به دریافت چراغ سبز از سوی آمریکا بستگی دارد. به گفته این مقام، در صورت تایید واشنگتن، این حملات ممکن است ظرف یک هفته آینده انجام شود.
این تحولات در حالی رخ میدهد که دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، بهتازگی به ایران مهلت ۴۸ ساعته داده و هشدار داده است که در صورت عدم دستیابی به توافق، اقدامات شدیدتری در پیش خواهد گرفت.
همزمان، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اعلام کرده که حملات علیه ایران ادامه خواهد یافت. او در پیامی ویدیویی گفت: «ما به ضربه زدن ادامه خواهیم داد، همانطور که وعده داده بودم.»
نتانیاهو با اشاره به حملات اخیر افزود که اسرائیل «۷۰ درصد توان تولید فولاد» ایران را که به گفته او در صنایع نظامی استفاده میشود، هدف قرار داده و همچنین به تاسیسات پتروشیمی حمله کرده است. او این بخشها را «منبع مالی» فعالیتهای نظامی ایران خواند و تاکید کرد که این حملات ادامه خواهد داشت.
در حالی که جزئیات بیشتری درباره زمان و دامنه احتمالی این حملات منتشر نشده، این گزارشها نشاندهنده افزایش احتمال گسترش درگیریها به حوزه زیرساختهای حیاتی ایران است.
ارتش اسرائیل: مسئول امور بازرگانی قرارگاه نفت سپاه پاسداران کشته شد
نیروی هوایی اسرائیل امروز یکشنبه ۱۶ فروردین، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس از کشته شدن محمدرضا اشرفیقهی، از فرماندهان ارشد قرارگاه نفت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و مسئول امور بازرگانی این قرارگاه در روز جمعه خبر داد.
بنابر این بیانیه، قرارگاه نفت که زیر نظر فرمانده سپاه پاسداران فعالیت میکند، از طریق درآمدهای حاصل از فروش نفت و با دور زدن تحریمهای بینالمللی، امکان تداوم فعالیتها و تقویت توان نظامی سپاه پاسداران را فراهم میکند.
در این پیام آمده است که اشرفی مدیریت فعالیتهای تجاری قرارگاه نفت را بر عهده داشت؛ «فعالیتهایی که ارزش آنها سالانه به میلیاردها دلار میرسد و به توسعه توانمندیهای نظامی سپاه پاسداران و نیروهای نیابتی رژیم تروریستی ایران در سراسر خاورمیانه کمک میکند؛ در راس آنها رژیم تروریستی حوثی و سازمانهای تروریستی حزبالله و حماس قرار دارند.» بنابر این اطلاعات، این فعالیتها تامینکننده مالی سامانههای موشکهای بالستیک و پهپادهای سپاه پاسداران است؛ «سامانههایی که مسئول شلیک پرتابهها به سوی خاک اسرائیل و کشورهای خلیج فارس» از جمله با هدف آسیبزدن به زیرساختهای نفتی کشورهای منطقه هستند.
به گفته ارتش اسرائیل، این عملیات در ادامه حذف جمشید اسحاقی، فرمانده قرارگاه نفت نیروهای مسلح، انجام شد و «ضربهای شدید دیگر به اقتصاد نهادهای امنیتی در ایران به شمار میرود.»
کشته شدن دو نیروی بسیج در پی حمله مسلحانه در دلگان
خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از فرماندار دلگان گزارش داده است که در پی یک حمله مسلحانه در این شهرستان، دو نفر از نیروهای بسیج کشته شدهاند.
به گفته مقامهای محلی، این حمله شامگاه گذشته ۱۴ فروردین-۳ آوریل، رخ داده و مهاجمان با تیراندازی به سمت نیروهای در حال گشتزنی، این دو نفر را هدف قرار دادهاند.
در این حادثه، حسین عبداللهی، مسئول بسیج طلاب دلگان و ناصر عبداللهی، فرمانده یکی از حوزههای بسیج در منطقه، جان خود را از دست دادهاند.
فرماندار دلگان، گفته است که عملیات برای شناسایی و بازداشت عاملان این حمله از همان ساعات اولیه آغاز شده و تاکنون یک نفر در این ارتباط بازداشت شده است.
تا کنون هیچ گروهی مسئولیت این حمله را به عهده نگرفته است.
براساس گزارش سالانه ۲۰۲۵ میلادی شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان، دستکم ۹۵ نیروی نظامی در بلوچستان و مناطق بلوچ نشین کشته و زخمی شدهاند. همچنین ۷ بسیجی بلوچ با تیراندازی افراد مسلح کشته و یک تن مجروح شده است.
عراق پس از کشته شدن یک شهروندش در حملات هوایی، گذرگاه شلمچه با ایران را موقتا بست(تصویر آرشیوی) عکس: picture-alliance/AP Photo/T. al-Sudani
بستهشدن موقت گذرگاه شلمچه پس از حملات هوایی؛ یک عراقی کشته شد
منابع امنیتی عراق، روز شنبه ۴ آوریل-۱۵ فروردین، به خبرگزاری رویترز، گفتهاند که این کشور گذرگاه مرزی شلمچه با ایران را پس از حملات هوایی در آن سوی مرز، که به کشتهشدن یک شهروند عراقی انجامید، بهطور موقت بست. به گفته این منابع، این حملات، امروز رخ داده و جزئیات بیشتری درباره عامل آن منتشر نشده است.
بر اساس گزارشها، این حملات به محل پذیرش مسافران در سمت ایرانی مرز اصابت کرده و دستکم پنج شهروند عراقی نیز بهشدت زخمی شدهاند که برخی از آنها در وضعیت بحرانی قرار دارند.
مقامهای عراقی، اعلام کردند که حرکت مسافران از این گذرگاه پس از چند ساعت از سر گرفته شده و وضعیت به حالت عادی بازگشته است. گذرگاه شلمچه یکی از مسیرهای اصلی ورود کالا، بهویژه مواد غذایی و سبزیجات از ایران به عراق بهشمار میرود و هرگونه اختلال در آن میتواند بهسرعت بر بازارهای محلی تاثیر بگذارد.
همزمان، مقامهای عراقی از توقف موقت تردد در گذرگاه صفوان در مرز کویت نیز خبر دادهاند. به گفته آنها، پیش از وقوع انفجارها در آن منطقه، پهپادهایی در آسمان مشاهده شده بودند.
تنگه هرمز
حمله پهپادی به یک کشتی در تنگه هرمز
نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد، یک فروند کشتی با نام« MSC Ishika»، در محدوده تنگه هرمز هدف حمله پهپادی قرار گرفته و دچار آتشسوزی گسترده شده است.
در بیانیه منتشرشده در شبکه اجتماعی ایکس(توییتر سابق)، نیروی دریایی سپاه مدعی شده است که این کشتی «مرتبط با اسرائیل» بوده و پس از اصابت پهپاد، حریق در آن گسترش یافته است.
هنوز جزئیات بیشتری درباره میزان خسارت، تلفات احتمالی یا وضعیت خدمه این کشتی منتشر نشده و منابع مستقل نیز تاکنون این خبر را تایید نکردهاند.
این رویداد در شرایطی رخ میدهد که تنشها در منطقه تنگه هرمز افزایش یافته و امنیت کشتیرانی در این منطقه که یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان است، با نگرانیهای فزایندهای روبهرو شده است.
سفارت آمریکا در ریاض. عکس: AFP
سپاه پاسداران حمله به سفارت آمریکا در ریاض را به اسرائیل نسبت داد
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صدور بیانیهای هرگونه نقش خود در حمله به سفارت آمریکا در ریاض را رد کرده و این اقدام را به اسرائیل نسبت داده است.
در بیانیه روابط عمومی سپاه آمده است که «این اتفاق مطلقا به نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران ارتباطی نداشته» است. در این بیانیه، همچنین تاکید شده که اهداف نظامی ایران، از پیش مشخص بوده و هشدارهای لازم به کشورهای منطقه داده شده است.
این واکنش در حالی مطرح میشود که گزارشهای تازه از رسانههای آمریکایی حاکی از آن است که حمله پهپادی به سفارت آمریکا در ریاض، بهمراتب مخربتر از آن چیزی بوده که پیشتر اعلام شده بود.
روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال، به نقل از مقامهای فعلی و پیشین دولت آمریکا، گزارش داده که این حمله در سوم مارس و در ساعات اولیه بامداد رخ داده است؛ زمانی که یک پهپاد از سامانههای پدافندی عبور کرده و به محوطه سفارت اصابت کرده است.
به گفته این منابع، حدود یک دقیقه بعد، پهپاد دوم از همان نقطه نفوذ کرده و در داخل مجموعه منفجر شده است.
بر اساس این گزارش، این دو پهپاد به بخش حفاظتشدهای از سفارت وارد شدهاند؛ بخشی که در ساعات کاری محل حضور صدها کارمند است. در نتیجه این حمله، سه طبقه از ساختمان بهشدت آسیب دیده و بخشهایی از تاسیسات حساس، از جمله یک واحد مرتبط با سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، نیز دچار خسارت شده است.
این در حالی است که در زمان وقوع حمله، مقامهای سعودی اعلام کرده بودند که تنها یک آتشسوزی محدود رخ داده است.
اما اکنون گزارشها حاکی از آن است که آتشسوزی گستردهتر بوده و برای ساعتها ادامه داشته و برخی بخشهای سفارت ممکن است برای مدت طولانی قابل استفاده نباشند.
این حمله در حدود ساعت ۱:۳۰ بامداد انجام شده؛ زمانی که ساختمان سفارت تقریبا خالی بوده است. به گفته منابع آگاه، اگر این حمله در ساعات کاری رخ میداد، احتمال تلفات انسانی گسترده وجود داشت.
عربستان نیز امروز یکشنبه از از تلاش سامانههای دفاعی این کشور برای مقابله با پهپادها و موشکهای جمهوری اسلامی خبر داد. وزارت دفاع عربستان اعلام کرد که صداهای شنیده شده در سراسر کشور نتیجه عملیاتهای مداوم ضد موشکی و پهپادی است.
ترکی المالکی، سخنگوی وزارت دفاع عربستان سعودی نیز گفته است که پدافند هوایی این کشور در ساعات اخیر یک موشک کروز جمهوری اسلامی را سرنگون کرده است.
حمله پهپادی به کویت همراه با آسیب به نیروگاهها و آبشیرینکن
کویت از وارد شدن «خسارت قابل توجه» در پی حمله پهپادی ایران به یک مجموعه اداری دولتی خبر داد. خبرگزاری رسمی کویت، گزارش داده است که این حمله باعث آسیب جدی به ساختمانهای این مجموعه شده، اما هیچ موردی از تلفات یا جراحت گزارش نشده است. به گفته این خبرگزاری، کارکنان این مجموعه روز یکشنبه بهصورت دورکاری فعالیت خواهند کرد.
وزارت برق و آب کویت نیز اعلام کرد که در پی حمله پهپادی ایران، دو نیروگاه تولید برق و آبشیرینکن این کشور آسیب دیدهاند. به گفته این وزارتخانه، این حمله «خسارات مادی قابل توجهی» به همراه داشته و باعث از کار افتادن دو واحد تولید برق شده است، اما هیچ موردی از کشته یا زخمی گزارش نشده است.
در گزارشی جداگانه، خبرگزاری رسمی کویت، همچنین اعلام کرد که در پی یک حمله پهپادی دیگر، در مجتمع نفتی الشویخ آتشسوزی رخ داده و نیروهای آتشنشانی و امدادی در حال مهار آن هستند. در این حادثه نیز گزارشی از تلفات انسانی منتشر نشده است.
در این میان وزارت اقتصاد کویت نیز از «خرابی گسترده» در یک ساختمان کابینه دولت در حملات روز شنبه خبر داده و قرار است کارمندان چندین وزارتخانه از راه دور کار کنند و ملاقاتها در این ساختمان به تعویق انداخته شده است.
روز گذشته جمهوری اسلامی دوباره به پالایشگاه مینا احمدی کویت نیز حمله کرده بود.
تلویزیون دولتی ایران، گزارش داده است که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در واکنش به حملات مرگبار به مراکز صنعتی ایران، تاسیسات راداری آمریکا، یک کارخانه آلومینیوم مرتبط با آمریکا در امارات متحده عربی و مقر نظامی آمریکا در کویت را هدف حمله پهپادی قرار دادهاند.
رسانههای دولتی کویت نیز به نقل از وزارت دارایی این کشور گزارش دادهاند که یک پهپاد ایرانی به یک مجتمع اداری متعلق به وزارتخانههای دولتی برخورد کرده و خسارات قابل توجهی برجای گذاشته، هرچند تلفاتی در پی نداشته است. شرکت نفت کویت نیز این حمله را عامل آتشسوزی در محل دانسته است.
امارات
وزارت دفاع امارات نیز از تلاش سامانههای دفاعی این کشور برای مقابله با پهپادها و موشکهای جمهوری اسلامی خبر داده است.
همزمان، دولت امارات از آتشسوزی در تاسیسات پتروشیمی بروج در نزدیکی مرز غربی با عربستان خبر داده است. این مجتمع با سرمایهگذاری مشترک امارات و استرالیا تاسیس شده است. امارات میگوید فعالیت این مجتمع را متوقف کرده و در حال بررسی خسارتهاست.
ظاهرا حملات سپاه پاسداران به تاسیسات بروج در پاسخ به حملات روز گذشته اسرائیل به مجتمعهای پتروشیمی ماهشهر انجام شده است.
دود برخواسته از تاسیسات نفتی باپکوی بحرین پس از حمله امروز یکشنبه 5 آوریل 2026
بحرین
شرکت باپکو انرژیز بحرین نیز اعلام کرد که یک مخزن سوخت در یکی از تأسیسات ذخیرهسازی آن امروز یکشنبه پس از حمله جمهوری اسلامی آتش گرفت و هیچ تلفاتی گزارش نشده است.
این شرکت در بیانیهای، اعلام کرد که آتش خاموش شده و خسارات در حال ارزیابی است.
حمله به امارات متحده عربی
وزارت دفاع امارات متحده عربی نیز امروز یکشنبه اعلام کرد که سامانههای پدافند هوایی این کشور در حال مقابله با حملات موشکی و پهپادی هستند؛ این در حالی است که ایران گفته است «صنایع آلومینیوم» در این کشور حوزه خلیج فارس را هدف قرار داده است.
این وزارتخانه، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که پدافند هوایی امارات «بهطور فعال در حال درگیری با تهدیدهای موشکی و پهپادی است»، اما جزئیاتی درباره منشأ این حملات ارائه نکرد.
خبرگزاری ایرنا نیز روز شنبه به نقل از ارتش جمهوری اسلامی گزارش داد که «صنایع آلومینیوم» در امارات و زیرساختهای نظامی آمریکا در کویت هدف قرار گرفتهاند.
همزمان، ارتش اسرائیل اعلام کرد که ایران روز یکشنبه چند موشک به سمت خاک این کشور شلیک کرده است. ارتش اسرائیل در شبکههای اجتماعی گفت که این موشکها بهتازگی شناسایی شدهاند و جزئیات بیشتری درباره پیامدهای آن منتشر نشده است.
آتشسوزی در مجتمع پتروشیمی در امارات و انبار یک شرکت بحرینی
خبرگزاری رویترز امروز یکشنبه به نقل از مقامات ابوظبی در امارات متحده عربی نوشت که آتشسوزی در یک مجتمع پتروشیمی «در حال رسیدگی» است.
حریق پس از آن در پتروشیمی بروج در ابوظبی رخ داده که قطعه یا قطعاتی از یک پرتابه پس از رهگیری توسط سامانه موشکی در این مجتمع فرود آمده است.
به گفته مقامات، این رخداد زخمی و مجروح به جا نگذاشته، اما فعالیت در این مجتمع تا اطلاع ثانوی برای ارزیابی میزان تخریب متوقف شده است.
همزمان روز یکشنبه کمپانی باپکو در بحرین، خبر داد که یک تانکر در انبار سوخت این شرکت در اثر حمله ایران دچار آتشسوزی شده است. مسئولان بحرینی میگویند که آتش اکنون مهار شده و مشغول ارزیابی خسارت وارده هستند.
اسرائیل اعلام کرد مراکز وابسته به نیروی قدس، جهاد اسلامی و حزبالله را در بیروت هدف قرار داده است(تصویر آرشیوی) عکس: Houssam Shbaro/Anadolu/picture alliance
حمله اسرائیل به مراکز وابسته به نیروی قدس در بیروت
ارتش اسرائیل، اعلام کرد که نیروی هوایی این کشور روز گذشته چند مرکز فرماندهی وابسته به نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در بیروت هدف قرار داده است.
به ادعای ارتش اسرائیل، این مراکز متعلق به شاخه لبنان نیروی قدس بوده که بهعنوان رابط میان حزبالله و ایران عمل میکند و از تقویت توان نظامی حزبالله حمایت میکند.
ارتش اسرائیل، همچنین اعلام کرد دو مرکز فرماندهی دیگر متعلق به گروه «جهاد اسلامی فلسطین» در پایتخت لبنان را هدف قرار داده است؛ مراکزی که به گفته این نهاد، برای تصمیمگیری و هماهنگی با حزبالله استفاده میشدند.
در همین حال، نیروی دریایی اسرائیل نیز از حمله به یک پایگاه دیدهبانی حزبالله خبر داده است.
توضیح تصویر: بیش از یک میلیون نفر در لبنان در نتیجه ادامه جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در منطقه آواره شدهاند
حزبالله لبنان: یک موشک کروز بهسوی یک ناو اسرائیلی شلیک کردیم
حزبالله اعلام کرد که برای نخستینبار از زمان آغاز جنگ با اسرائیل در حدود یک ماه پیش، موشک کروزی بهسوی یک ناو جنگی اسرائیلی در سواحل لبنان شلیک کرده است. این گروه لبنانی نزدیک به ایران در بیانیهای اعلام کرد که این ناو «در حال آمادهسازی برای حمله به خاک لبنان» بوده است.
اسرائیل نیز اعلام کرد که نیروی دریایی این کشور چندین حمله را از طریق ناوهای جنگی به لبنان انجام داده، از جمله حملهای در روز چهارشنبه به بیروت که در آن یکی از مقامهای ارشد حزبالله کشته شد.
لبنان از کشتهشدن دستکم ۱۱ نفر در حملات هوایی اسرائیل خبر داد
بر اساس اعلام وزارت بهداشت لبنان، در حملات هوایی اسرائیل در روز یکشنبه دستکم ۱۱ نفر کشته شدهاند. این وزارتخانه، اعلام کرده است در پی گلولهباران روستای کفَرحتا در جنوب لبنان، هفت نفر جان خود را از دست دادهاند که یک کودک چهار ساله نیز در میان قربانیان بوده است.
همچنین در حملهای دیگر به یک محله در بیروت، پایتخت این کشور، چهار نفر کشته و ۳۹ نفر دیگر زخمی شدهاند. در همین حال ارتش لبنان نیز از کشتهشدن یک سرباز در جریان حملهای اسرائیلی در جنوب این کشور خبر داده است. بر اساس اعلام مقامهای لبنانی، شمار کل کشتهشدگان در این کشور از زمان آغاز جنگ به ۱۴۶۱ نفر رسیده است.
محمدامین بیگلری و شاهین واحدپرست
دستگاه قضایی از اعدام دو زندانی دیگر خبر داد
|
میزان، مرکز رسانه قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرد که حکم اعدام محمدامین بیگلری و شاهین واحدپرست، پس از تایید در دیوان عالی کشور، به اجرا درآمده است. این زندانیان سیاسی در رابطه با اعتراضات دی ۱۴۰۴ در تهران بازداشت و سپس توسط دادگاه انقلاب تهران به اعدام محکوم شده بودند.
مرکز رسانه قوه قضاییه، اعلام کرد که حکم اعدام این زندانیان سیاسی سحرگاه روز جاری، پس از رسیدگی به پرونده و تایید حکم نهایی در دیوان عالی کشور، به اجرا درآمده است. قوه قضاییه، مدعی شد که این دو «به یک مکان دارای طبقهبندی نظامی تعرض کرده و ضمن مشارکت در تخریب و آتش زدن این مکان حساس، تلاش داشتند به اسلحهخانه دسترسی پیدا کنند.»
پرونده این زندانیان در شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ابوالقاسم صلواتی رسیدگی شد و مورخ ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ برای آنان حکم اعدام صادر شده بود.
حسن آقاخانی، یکی از وکلای تعیینی محمد امین بیگلری، پیشتر به ابهامات موجود در خصوص «اقرار» منتسب به موکلش اشاره کرده و گفته بود که وکیل تسخیری در مرحله بدوی به خانواده اعلام کرده متهم اقرار کرده است، اما محتوای این اقرار، شرایط اخذ و مستندات مربوط به آن برای وکلای تعیینی مشخص نشده بود. وی تأکید کرد که نسبت دادن این اقرار به موکلش محل تردید جدی است.
این پرونده در شامگاه ۱۸ دی ۱۴۰۴ و آتشسوزی در پایگاه بسیج «۱۸۵ شهید محمود کاوه» در شرق تهران تشکیل شد. بر اساس گزارشها و ویدیوهای اعترافات اجباری منتشر شده در صدا و سیمای جمهوری اسلامی، این افراد در آتشسوزی و تخریب وسایل این محل نقش نداشتهاند، بلکه صرفا وارد ساختمانی شده بودند که توسط افرادی دیگر به آتش کشیده شده بود.
محمدامین بیگلری و شاهین واحدپرست کلور، بههمراه ابوالفضل صالحی سیاوشانی، امیرحسین حاتمی و علی فهیم، که در یک پرونده مشترک به اعدام محکوم شده بودند، یکشنبه هفته گذشته به سلولهای انفرادی زندان قزلحصار کرج منتقل شدند. پس از اجرای حکم اعدام این افراد و اعدام امیرحسین حاتمی در روز پنجشنبه ۱۳ فروردین، نگرانیها درباره سرنوشت ابوالفضل صالحی سیاوشانی و علی فهیم افزایش یافته است.
در روزهای اخیر، جمهوری اسلامی «ابوالحسن منتظر، وحید بنیعامریان، بابک علیپور، پویا قبادی، اکبر دانشورکار و محمد تقویسنگدهی» را به اتهام عضویت در «سازمان مجاهدین خلق ایران» و انجام «اقدامات تروریستی» اعدام کرده بود.
با احتساب اعدامهای روز یکشنبه، دستگاه قضایی جمهوری اسلامی در کمتر از سه هفته گذشته دستکم ۱۳ تن را اعدام کرده که شش تن از آنها در ارتباط با اعتراضهای دیماه بازداشت و محاکمه شده بودند.
یک شهروند ایرانی-سوئدی نیز که در خرداد مال سال گذشته و به اتهام جاسوسی برای اسرائیل بازداشت شده بود، در ۲۷ اسفند اعدام شد.
افزایش اعدامها در ایران، همزمان با اوجگیری تنشهای نظامی، نگرانی بسیاری از فعالان حقوق بشر و سازمانهای بینالمللی را برانگیخته است.
فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، ۱۲ فروردین، از جمهوری اسلامی خواسته بود تا «همه اعدامها» را فورا متوقف کند.
عفو بینالملل نیز هفته گذشته از جامعه جهانی خواسته بود تا تمامی اقدامات لازم را برای فشار بر مقامات جمهوری اسلامی به منظور توقف اعدامهای بیشتر و لغو احکام اعدام انجام دهد.
گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر در ایران نیز روز جمعه ۱۴ فروردین، با صدور بیانیهای ضمن ابراز نگرانی از افزایش اعدامها در جمهوری اسلامی، خواستار توقف فوری همه اعدامها در ایران شده بود.
بر پایه گزارش سالانه وضعیت حقوق بشر در ایران، که توسط واحد آمار، نشر و آثار مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران منتشر شده است، در سال ۱۴۰۴، دستکم ۲٬۴۸۸ شهروند از جمله ۶۳ زن و ۲ کودک-مجرم اعدام شدند. از این میزان حکم ۱۳ نفر در ملاءعام به اجرا درآمد. همچنین طی این تاریخ، ۱۳۰ تن دیگر از جمله ۱۰ زن و۱ کودک-مجرم به اعدام محکوم شدند.
سپیده قلیان
محکومیت تازه سپیده قلیان در دادگاه انقلاب مشهد
سپیده قلیان، فعال کارگری و مدنی، از سوی دادگاه انقلاب مشهد به شش ماه زندان تعزیری و پنج سال حبس تعلیقی محکوم شد؛ او هماکنون در زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشود و خانوادهاش تحت فشارهای امنیتی قرار دارند.
سپیده قلیان، فعال مدنی و حامی کارگران، که پیشتر نیز سابقه بازداشت و محکومیت داشته، بار دیگر با حکم قضایی مواجه شده است. شعبه اول دادگاه انقلاب مشهد او را به شش ماه حبس تعزیری و پنج سال حبس تعلیقی محکوم کرده است. این حکم در حالی صادر شده که قلیان هماکنون در بند زنان زندان وکیلآباد مشهد دوران محکومیت پیشین خود را سپری میکند.
بر اساس گزارش منابع نزدیک به خانواده، نهادهای امنیتی علاوه بر محروم کردن او از حق قانونی مرخصی، فشارهای متعددی بر اعضای خانوادهاش وارد کردهاند. پدر و برادر او طی ماههای اخیر بارها احضار و مورد بازجویی قرار گرفتهاند.
سپیده قلیان، پیشتر نیز به دلیل انتشار ویدئویی انتقادی علیه رهبر جمهوری اسلامی به دو سال زندان محکوم شده بود و در مجموع بیش از دو سال از عمر خود را در زندانهای مختلف گذرانده است. او در جریان فعالیتهای مدنی و کارگری بارها بازداشت شده و اکنون در شرایط دشوار در زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشود.
حسین غاوی(سیلاوی)
حسین غاوی(سیلاوی) در بازداشتگاه جان باخت
رسانههای حقوق بشری خبر دادهاند که یک جوان ۲۸ ساله اهوازی به نام حسین غاوی(سیلاوی) که به اتهام فیلمبرداری از مناطق تخریب شده در حملات آمریکا و اسرائیل از سوی اطلاعات سپاه بازداشت شده بود، در بازداشتگاه جان باخت.
هرانا، پایگاه خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، شامگاه ۱۵ فروردین گزارش داد که نیروهای وابسته به سپاه پنجشنبه ۱۳ فروردین با خانواده این شهروند دارای معلولیت تماس گرفته و اطلاع دادهاند که او درگذشته است.
این رسانه به نقل از منابع محلی نوشت که حسین غاوی اواخر اسفندماه، به دلیل تصویربرداری از مناطق بمبارانشده و ارسال آن به رسانههای خارج از کشور، در دکه چایفروشی محل کار خود بازداشت شده بود.
سازمان حقوق بشری کارون نیز به نقل از منابع محلی گزارش داد که این قربانی در دوران بازداشت تحت شکنجه قرار گرفته بود.
نیروهای امنیتی در تماس با خانواده اطلاعاتی درباره شرایط نگهداری و نحوه مرگ تیم شهروند ارائه ندادند و پیکر او نیز تا لحظه تنظیم این خبر به خانوادهاش تحویل نشده است.
رییس قوه قضاییه: مجازات سخت برای متهمان همکاری با دشمن
غلامحسین محسنی اژهای اعلام کرد که هیچگونه تخفیفی برای افرادی که به همکاری با دشمن و ایجاد ناامنی متهم شوند در نظر گرفته نخواهد شد و این افراد طبق قوانین مرتبط با جاسوسی و همکاری با کشورهای متخاصم مجازات خواهند شد.
غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران، بار دیگر بر برخورد قاطع دستگاه قضایی با کسانی که به گفته او «مخل امنیت روانی و اجتماعی مردم» هستند تاکید کرد. وی تصریح کرد که این افراد به عنوان «پیادهنظام دشمن» شناخته شده و بر اساس قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم اسرائیل و سایر کشورهای متخاصم، با شدیدترین احکام قضایی مواجه خواهند شد.
اژهای پیشتر دستور توقیف و ضبط اموال مرتبط با این افراد را صادر کرده و هشدار داده بود که در برخی موارد، مجازات اعدام نیز در چارچوب قوانین قابل اجرا خواهد بود. این مواضع در شرایطی مطرح میشود که همزمان گزارشهایی از بازداشت شهروندان به دلیل ارسال مطالب برای رسانههای خارج از کشور منتشر شده است؛ افرادی که در رسانههای داخلی به «جاسوسی و همکاری با دشمن» متهم میشوند.
استقرار دایمی بسیج و سپاه و نیروهای انتظامی در خیابانها
جمهوری اسلامی ایران، اعدام، بازداشت و توقیف اموال؛ زیر سایه جنگ سرکوبها را تشدید کرده است؟
جنگ اسرائیل و ایالات متحده علیه ایران، باعث شده است تا مقامهای جمهوری اسلامی از زبان تهدید علیه هر کسی که با رسانههای خارجی یا فعالان خارج از کشور صحبت کند و در تماس باشد، استفاده کنند. اکنون بهنظر میرسد فشارهای داخلی روزافزون برای ایجاد فضای ارعاب در میان کنشگران خارج از کشور به کار گرفته میشوند.
جمهوری اسلامی ایران، همزمان با تداوم جنگ با آمریکا و اسرائیل در حال بازداشت اعضای خانواده و تهدید به مصادره اموال چهرههای مخالف ایرانی خارج از کشور است.
این در حالی است که به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، نقش فعالان خارج از کشور در پیگیری اخبار و گزارشها از رویدادهای داخلی از جمله سرکوب مخالفان پررنگ است. پوشش سرکوبها در ایران به دلیل قطع اینترنت پیچیدهتر شده است. از سوی دیگر قوه قضاییه، همزمان با بمباران شهرهای کشور دست به اجرای احکام اعدام شماری از زندانیان سیاسی زده است.
توقیف اموال منتقدان ساکن خارج
قوه قضائیه ایران مصادره اموال چهرههای عمومی منتقد جمهوری اسلامی را آغاز کرده است. این اقدام بر اساس قانون ضدجاسوسی که در جریان جنگ ۱۲ روزه سال گذشته با اسرائیل تصویب شد صورت میگیرد. براساس این قانون آن دسته از فعالیتهای رسانهای و فرهنگی که حامی دشمنان ایران تلقی شوند، مشمول مجازات میشوند. سخنگوی قوه قضاییه در روز ۳۱ مارس در صداوسیما گفت بیش از ۲۰۰ کیفرخواست برای مصادره صادر شده یا در حال صدور است.
گروههای مدافع حقوق بشر: شرایط رو به وخامت است
مقامات امنیتی و قضایی ایران هشدار دادهاند که هرگونه اعتراض جدید به سیاستهای جمهوری اسلامی پاسخی مرگبار دریافت خواهد کرد. رسانههای حکومتی، بهطور منظم از بازداشتهایی در سراسر کشور خبر میدهند و افراد را «مزدور» یا «عامل» اسرائیل و ایالات متحده و یا «عناصر خائن» توصیف میکنند. در برخی گزارشها ادعا شده که برخی بازداشتشدگان اطلاعاتی را به «شبکههای متخاصم» ارسال کردهاند.
تلاش مخالفان جمهوری اسلامی برای سازماندهی در خارج از کشور
جمهوری اسلامی طی نزدیک به پنج دهه، هرگونه اپوزیسیون سازمانیافته را سرکوب کرده است. در شرایط جنگی و پرتنش اوایل سال ۲۰۲۶، گزارشها حاکی از افزایش خطرناک اجرای احکام اعدام در ایران است. تنها در دو ماه نخست سال ۲۰۲۶، دستکم ۱۴۱ نفر اعدام شدهاند. نگرانی شدید از اجرای حکم پنج معترض در شرایط جنگی وجود دارد و هزاران زندانی نیز در خطر هستند، که نشاندهنده استفاده از اعدام بهعنوان ابزار سرکوب در زمان بحران است.
گزارشها حاکی از آن است که چندین زندانی در ایران با خطر صدور یا اجرای حکم اعدام مواجه هستند؛ موضوعی که نگرانیهای جدی درباره وضعیت حقوقی و سرنوشت آنها ایجاد کرده است. همچنین تعداد قابلتوجهی از این زندانیان با رد اتهامات، در فرآیندهای غیرشفاف و ناعادلانه به اعدام محکوم شدهاند و برخی دیگر در سلولهای انفرادی نگهداری میشوند و در انتظار اجرای حکم هستند.
وکلای برخی از این زندانیان بارها اعلام کردهاند که موکلان آنها در روندهای قضایی غیرعادلانه و بدون رعایت استانداردهای دادرسی منصفانه به اعدام محکوم شدهاند. بهعنوان نمونه در پرونده پخشان عزیزی، وکلای او اظهار داشتهاند که مدارک ارائه شده به دیوان عالی کشور نشان میدهد که این زندانی سیاسی تنها به فعالیتهای بشردوستانه در اردوگاههای آوارگان جنگ داعش در شمال شرق سوریه مشغول بوده است.
اهمیت حیاتی تنگه هرمز
تنگه هرمز علاوه بر نفت، شاهراه حیاتی برای انتقال حجم عظیمی از گاز طبیعی مایع (LNG)، فرآوردههای پتروشیمی(متانول، گوگرد، آلومینیوم)، کالاهای اساسی(غلات، مواد اولیه خوراک دام) و هلیوم است که اختلال در آن زنجیره تامین جهانی و مواد غذایی را تهدید میکند.
مهمترین کالاهای غیرنفتی عبوری شامل موارد زیر است:
فرآوردههای گازی: حجم بالای گاز طبیعی مایع (LNG)و گاز هلیوم(به ویژه از قطر) از این مسیر صادر میشود.
محصولات پتروشیمی و صنعتی: متانول، آلومینیوم و گوگرد از مواد مهمی هستند که برای صنایع جهانی از این تنگه عبور میکنند.
کالاهای اساسی و غذایی: حجم بالایی از غلات، مواد اولیه خوراک دام و محصولات پروتئینی از این گذرگاه راهبردی منتقل میشوند.
روزانه دهها نفتکش عظیم و کشتی تجاری از گذرگاهی عبور میکنند که در باریکترین نقطه تنها حدود ۳۳ کیلومتر عرض دارد، اما نقشی تعیینکننده در اقتصاد جهانی ایفا میکند. اهمیت این آبراه چنان است که هر تنش سیاسی یا نظامی در آن، بلافاصله بازارهای جهانی انرژی و تجارت را تحت تأثیر قرار میدهد. خلیجفارس و تنگه هرمز تنها یک پهنه آبی در جنوب ایران نیستند؛ این منطقه یکی از حساسترین و حیاتیترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان به شمار میرود.
چرا خلیجفارس و تنگه هرمز اهمیت استراتژیک دارند؟
خلیجفارس در دل منطقهای قرار گرفته که بیش از ۴۸ درصد ذخایر اثباتشده نفت جهان و حدود ۴۰ درصد ذخایر گاز طبیعی دنیا را در خود جای داده است. کشورهای ایران، عربستان سعودی، امارات، قطر، کویت و عراق همگی تولیدکنندگان اصلی انرژی جهان هستند و بخش عمده صادرات آنها تنها از یک مسیر عبور میکند: تنگه هرمز.
تنگه هرمز حلقه اتصال خلیجفارس به دریای عمان و سپس آبهای آزاد است. این تنگه نهتنها مسیر اصلی صادرات نفت خام، بلکه شاهراه انتقال گاز طبیعی مایعشده(LNG)، فرآوردههای نفتی، مواد پتروشیمی و کالاهای اساسی است.
نکتهای که کمتر مورد توجه عموم قرار میگیرد این است که خطوط کشتیرانی در تنگه هرمز بسیار محدود و مشخصاند؛ مسیر رفت و برگشت کشتیها هر کدام حدود ۳ کیلومتر عرض دارند و میان آنها یک نوار حائل قرار دارد. این تراکم و محدودیت جغرافیایی، تنگه را به یکی از حساسترین نقاط دریایی جهان تبدیل کرده است.
حجم مبادلات تجاری در تنگه هرمز چهقدر است؟
بر اساس آمارهای بینالمللی انرژی، روزانه بین ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی از تنگه هرمز عبور میکند؛ یعنی حدود یکپنجم مصرف روزانه نفت جهان. افزون بر آن، بخش قابل توجهی از صادرات گاز طبیعی مایعشده قطر ـکه از بزرگترین صادرکنندگان LNG جهان استـ نیز از همین مسیر منتقل میشود.
از نظر ارزش اقتصادی، تخمین زده میشود سالانه صدها میلیارد دلار کالا و انرژی از این گذرگاه عبور کند. تنها در بخش انرژی، ارزش مبادلات نفت و گاز عبوری از تنگه هرمز در سال میتواند به بیش از یک تریلیون دلار برسد؛ رقمی که نشان میدهد این آبراه، صرفا یک مسیر منطقهای نیست بلکه شاهرگ اقتصاد جهانی است.
نکته جالب آنکه برخی کشورها تلاش کردهاند با احداث خطوط لوله جایگزین، وابستگی خود را کاهش دهند؛ مانند خط لوله شرق به غرب عربستان یا خط لوله فجیره در امارات. با این حال، مجموع ظرفیت این مسیرهای جایگزین همچنان فاصله قابل توجهی با حجم عظیم صادرات عبوری از تنگه هرمز دارد.
اگر ایران تنگه هرمز را ببندد چه خواهد شد؟
ایران بهدلیل موقعیت جغرافیایی و اشراف ساحلی گسترده بر شمال تنگه، نقش تعیینکنندهای در امنیت این آبراه دارد. هرگونه اختلال جدی در عبور و مرور کشتیها، حتی برای چند روز، میتواند شوک بزرگی به بازارهای جهانی وارد کند.
پیامدهای احتمالی عبارتاند از:
جهش ناگهانی قیمت جهانی نفت و گاز
افزایش هزینه حملونقل دریایی و بیمه کشتیها
نوسان شدید بازارهای بورس جهانی
فشار تورمی بر اقتصاد کشورهای واردکننده انرژی
احتمال شکلگیری ائتلافهای نظامی برای بازگشایی مسیر
کارشناسان انرژی معتقدند در صورت توقف کامل صادرات از تنگه هرمز، قیمت نفت میتواند در مدت کوتاهی به سطوح بیسابقهای برسد. چنین رخدادی نهتنها کشورهای غربی، بلکه اقتصادهای آسیایی مانند چین، هند، ژاپن و کره جنوبی را نیز به شدت تحت تاثیر قرار میدهد.
با این حال، باید توجه داشت که بستن کامل تنگه، بهدلیل پیامدهای حقوقی، سیاسی و نظامی گسترده، سناریویی بسیار پرهزینه و پیچیده است و میتواند تبعات منطقهای و بینالمللی گستردهای در پی داشته باشد.
اهمیت این مسیر در مقیاس جهانی
در میان تمام گلوگاههای دریایی جهان ـمانند کانال سوئز، بابالمندب یا کانال پاناماـ تنگه هرمز از نظر حجم انتقال انرژی جایگاه نخست را دارد. در حالی که کانال سوئز برای تجارت کالاهای کانتینری اهمیت بالایی دارد، هرمز شاهراه اصلی انرژی جهان محسوب میشود.
به بیان دیگر، اگر کانال سوئز مسیر تجارت کالاست، تنگه هرمز مسیر «سوخت اقتصاد جهانی» است. اقتصاد صنعتی جهان بدون جریان پایدار انرژی از این منطقه، با اختلال جدی روبهرو میشود.
در آستانه اتمام ضربالاجل ترامپ، تهران از بیلبورد «تنگه هرمز بسته میماند» رونمایی کرد. ۵ آوریل ۲۰۲۶ AP - Vahid Salemi
نکاتی مهم درباره تنگه نخست جهان
حدود ۲۰ درصد نفت مصرفی جهان از تنگه هرمز عبور میکند.
این تنگه در باریکترین نقطه تنها ۳۳ کیلومتر عرض دارد.
سالانه صدها میلیارد دلار مبادلات انرژی و کالا از این مسیر انجام میشود.
هرگونه اختلال در این آبراه، بلافاصله بازار جهانی انرژی را ملتهب میکند.
موقعیت جغرافیایی ایران، نقش تعیینکنندهای در معادلات امنیتی این منطقه دارد.
خلیجفارس و تنگه هرمز تنها یک مرز آبی برای ایران نیستند؛ این منطقه یکی از مهمترین نقاط تلاقی سیاست، اقتصاد و امنیت در جهان امروز است؛ جایی که سرنوشت انرژی جهان از آن عبور میکند.
روزهای سخت برای هزاران ملوان گرفتار در خلیج فارس
جمهوری اسلامی، از زمان آغاز حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، تهدید کرده است که به کشتیهای تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز حمله خواهد کرد. هزاران ملوان گرفتار شدهاند، اما حملات احتمالی تنها چالش در برابر آنها نیست.
برای بسیاری از حدود ۲۰ هزار ملوانی که در پی آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، در کشتیهای خود در خلیج فارس گرفتار شدهاند، ماموریت شغلی به شکل فزایندهای به یک چالش بزرگ تبدیل شده است.
به نوشته «والاستریت ژورنال»، بیشتر این ملوانان بیش از یک ماه است که در کشتیهایشان گرفتار شدهاند و غذا و آب شیرین آنها رو به اتمام است.
این روزنامه همچنین از رویدادهای ناگوار در حدود دو هزار نفتکشی خبر میدهد که معمولا نفت، گاز مایع و مواد لازم برای تولید کود را از تنگه هرمز عبور میدهند. از زمان آغاز جنگ ایران تاکنون، کمتر از ۲۰۰ کشتی توانستهاند از سوی جمهوری اسلامی اجازه عبور دریافت کنند.
زندگی سخت و حوادث ناگوار
کاپیتان یک نفتکش در نوزدهمین روز گرفتار شدن کشتیاش در خلیج فارس، دچار حمله قلبی شد. نیروهای امدادی در نزدیکی سواحل دبی، اجازه نقل و انتقال هوایی را دریافت نکردند و به همین دلیل این کاپیتان ۴۷ ساله با قایقی تندرو به ساحل منتقل شد. اما زمانی که به بیمارستان رسید، دیگر خیلی دیر شده بود.
به گزارش «والاستریت ژورنال»، دریانوردان به دلیل کمبود سبزیجات و آب شیرین، در کشتیهای خود به شبکههای اجتماعی و رادیوها روی آوردهاند تا نکات لازم برای ادامه بقا را با یکدیگر به اشتراک بگذارند.
این روزنامه مینویسد: «برخی از خدمه چینی از خود فیلم گرفتهاند که چگونه آب تقطیرشده از دستگاههای تهویه را جمعآوری میکنند تا با آن دوش بگیرند و لباس بشویند.» طبق همین گزارش، برخی دیگر شروع کردهاند از لبه کشتی ماهی تن، ماهی مرکب و ماهی یالاسبی صید کنند و سپس آنها را بپزند.
تأمین مجدد ذخایر دشوار و پرهزینه شده است. بندر فجیره در امارات متحده عربی، که کشتیها معمولا آنجا پهلو میگیرند، بارها هدف حمله قرار گرفته است.
بنا بر این گزارش، شرکتهایی که مواد غذایی تازه به کشتیها میرسانند، قیمتها را افزایش دادهاند. طبق اسکرینشات فهرست قیمتهای تحویل مواد غذایی که در اختیار این روزنامه قرار گرفته، اکنون قیمت هر کیلوگرم انبه به ۳۱ دلار و هر کیلوگرم پرتقال به ۱۵ دلار رسیده است.
خطر جانی ناشی از موشکپرانی
علاوه بر این، خطر اصابت موشک یا پهپاد نیز وجود دارد. بر اساس دادههای یک وبسایت تخصصی در حوزه حملونقل دریایی، تا اواسط ماه مارس ۱۶ کشتی تجاری هدف قرار گرفتهاند. دستکم چهار نفر در این حملات جان خود را از دست دادهاند.
یک ملوان ۳۰ ساله چینی، به «والاستریت ژورنال» گفته است که شب و روز موشکها و پهپادها را میبیند که بر فراز کشتی او ،که در انتظار ورود به خلیج فارس است، پرواز میکنند.
اقدام شرکتها در تداوم اعزام کشتیهایشان به خلیج فارس، با انتقاد فدراسیون بینالمللی کارگران حملونقل (ITF)روبهرو شده است. محمد الراشدی از این فدراسیون میگوید: «ما درک نمیکنیم که چرا برخی مالکان کشتی، همچنان کشتیهای خود را به آنجا میفرستند و به این ترتیب جان ملوانان را به خطر میاندازند. این کاملا غیرقابل قبول است.»
در آخرین مورد، در ۳۱ مارس، یک نفتکش کاملا بارگیریشده در نزدیکی دبی هدف حمله ایران قرار گرفت. این حمله آخرین مورد از سلسله حملات به کشتیهای تجاری با موشک یا با استفاده از پهپادهای هوایی و دریایی مجهز به مواد منفجره در خلیج فارس و تنگه هرمز بود؛ حملاتی که از زمان آغاز حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در روز نهم اسفند ۱۴۰۴-۲۸ فوریه، ادامه داشته است.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه نظام درمانی ایران؛ از حمله به انستیتو پاستور تا آسیب به بیمارستانها و صنعت دارو
همزمان با ادامه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، دامنه حملات از زیرساختهای نظامی فراتر رفته و مراکز درمانی، شرکتهای دارویی، انبارهای امدادی و نهادهای پژوهشی پزشکی را نیز دربر گرفته است؛ روندی که به گفته مقامهای ایرانی و نهادهای بینالمللی، سلامت عمومی، ایمنی بیماران و تداوم خدمات درمانی در کشور را با تهدیدی جدی روبهرو کرده است.
انستیتو پاستور ایران، که از آن بهعنوان یکی از مهمترین مراکز پژوهش و بهداشت عمومی کشور و منطقه یاد میشود، از جمله مراکزی است که هدف قرار گرفته است. این مرکز که بیش از یک قرن پیش و در همکاری با انستیتو پاستور پاریس تاسیس شد، نقشی کلیدی در پژوهش درباره بیماریهای عفونی، تولید واکسن، فرآوردههای زیستی و ارائه خدمات پیشرفته تشخیصی دارد. این نهاد در مبارزه با بیماریهای بومی مانند آبله و وبا و همچنین در برنامه ملی واکسیناسیون ایران، از جمله در تولید واکسنها و فرآوردههای زیستی مربوط به بیماریهایی چون کزاز، هپاتیت ب و سرخک، نقشی محوری داشته است. حمله به چنین مرکزی، از نظر ناظران، صرفا حمله به یک ساختمان نیست، بلکه ضربهای مستقیم به زیرساخت تولید دانش، واکسن و سلامت عمومی در ایران به شمار میرود.
بر اساس دادههایی که خبرگزاری الجزیره منتشر کرده، از زمان آغاز حملات در ۲۸ فوریه، دستکم ۲۰۷۶ نفر در ایران کشته و ۲۶ هزار و ۵۰۰ نفر زخمی شدهاند. سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرده از اول مارس، بیش از ۲۰ حمله به مراکز و خدمات درمانی در ایران را راستیآزمایی کرده است؛ حملاتی که دستکم ۹ کشته برجای گذاشته، از جمله یک کارمند بخش بیماریهای عفونی و یک عضو جمعیت هلال احمر ایران.
فهرست مراکز آسیبدیده، ابعاد گستردهتری از این روند را نشان میدهد. صبح جمعه گذشته، حمله پهپادی به یک انبار امدادی هلال احمر در استان بوشهر دو کانتینر امدادی، دو اتوبوس و چند خودروی اضطراری را نابود کرد، هرچند گزارشی از تلفات انسانی منتشر نشد. چند روز پیش از آن، در ۳۱ مارس، یکی از بزرگترین شرکتهای دارویی ایران در تهران هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفت؛ شرکتی که بعدا «توفیق دارو» معرفی شد و در زمینه تولید مواد اولیه دارویی، از جمله در حوزه داروهای ضدسرطان، مواد مخدر دارویی، داروهای قلبیعروقی و تعدیلکنندههای ایمنی فعالیت دارد. درباره تلفات انسانی این حمله نیز آماری تأییدشده منتشر نشده، اما نفس حمله به یک شرکت بزرگ دارویی، نگرانیها درباره اخلال در زنجیره تولید دارو را افزایش داده است.
همچنین بیمارستان تازهساخت دلاورم سینا در تهران در حمله ۲۹ مارس به پایتخت بهشدت آسیب دید. بنا بر گزارشها، حدود ۳۰ بیمار در زمان حمله در این بیمارستان حضور داشتند، اما آمار دقیقی از تلفات احتمالی اعلام نشده است. بیمارستان علی در اندیمشک نیز در ۲۱ مارس بر اثر انفجار آسیب دید و به گفته سازمان جهانی بهداشت، این مرکز ناچار شد کارکنان خود را تخلیه و خدماتش را متوقف کند. پیشتر نیز بیمارستان گاندی در تهران، در جریان حمله دوم مارس به برج مخابراتی مجاور آن، خسارت دیده بود.
این گزارش، با تاکید بر این موارد، تصویر روشنی از هدف قرار گرفتن شبکهای از اجزای بههمپیوسته نظام سلامت ایران ارائه میدهد: از بیمارستان و مرکز درمانی گرفته تا کارخانه داروسازی، انبار امداد و نهاد تحقیقاتی واکسنسازی. در نتیجه، مسئله فقط تخریب ساختمانها نیست، بلکه فرسایش تدریجی ظرفیت کشور برای درمان مجروحان، تأمین دارو، واکسیناسیون و پاسخگویی به بحرانهای بهداشتی است.
از منظر حقوق بینالملل نیز، حمله به مراکز درمانی و کارکنان پزشکی ممنوع است. طبق حقوق بینالملل انساندوستانه، بیمارستانها، واحدهای درمانی، بیماران، مجروحان، کارکنان پزشکی و وسایل حملونقل درمانی مانند آمبولانسها نباید هدف حمله قرار گیرند. شورای امنیت سازمان ملل نیز در قطعنامه ۲۲۸۶ که در سال ۲۰۱۶ به اتفاق آرا تصویب شد، حمله به مراکز درمانی را محکوم و بر لزوم رعایت حقوق بینالملل تاکید کرده بود. با این حال، گزارش یادشده نشان میدهد که این اصول در جنگهای معاصر بارها نقض شدهاند و سال گذشته نیز شمار حملات به مراکز درمانی در درگیریهای مسلحانه در جهان به رکوردی تازه رسید.
گزارش الجزیره، همچنین حملات اسرائیل به زیرساختهای درمانی در لبنان و غزه را در همین چارچوب گستردهتر قرار میدهد. در لبنان، بنا به اعلام وزارت بهداشت آن کشور، تنها طی یک ماه از بمبارانها ۵۳ نیروی درمانی کشته، ۸۷ آمبولانس یا مرکز درمانی نابود و پنج بیمارستان مجبور به تعطیلی شدهاند. در غزه نیز در طول جنگ، بیمارستانها و کادر درمان بارها هدف قرار گرفتهاند؛ از جمله حمله مرگبار به محوطه بیمارستان الاهلی، محاصره و یورش به بیمارستان الشفا، بازداشت رییس بیمارستان کمال عدوان و نیز کشته شدن ۱۵ امدادگر فلسطینی در جریان یک عملیات امدادی در رفح.
در مجموع، این گزارش نشان میدهد که جنگ کنونی فقط به میدانهای نبرد متعارف محدود نمانده، بلکه به قلب نظام سلامت ایران نیز کشیده شده است. حمله به انستیتو پاستور، شرکتهای دارویی، انبارهای امدادی و بیمارستانها، در کنار هشدارهای سازمان جهانی بهداشت، این نگرانی را تقویت کرده که جنگ آمریکا و اسرائیل نه فقط جان شهروندان، بلکه توان کشور برای درمان، پیشگیری، واکسیناسیون و حفظ سلامت عمومی را نیز هدف گرفته است.
سپاه پاسداران کودکان را در عملیات جنگی مورد استفاده قرار میدهد
بیش از یک ماه پس از آغاز جنگی که با حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران شعلهور شد، گزارشها و هشدارهای حقوق بشری از تشدید روندی نگرانکننده در داخل ایران خبر میدهند: سپاه پاسداران کارزاری را برای جذب کودکان و نوجوانان، از سن ۱۲ سالگی به بالا، به نام «دفاع از میهن» آغاز کرده است؛ اقدامی که به گفته نهادهای حقوق بشری، نهفقط جان کودکان را مستقیما در معرض خطر قرار میدهد، بلکه در صورت بهکارگیری افراد زیر ۱۵ سال در ساختارهای نظامی و عملیاتی، میتواند مصداق جنایت جنگی باشد.
گزارش فرانسه ۲۴، با اشاره به پوسترهای تبلیغاتی تازه بسیج آغاز میشود؛ پوسترهایی که در آنها یک نوجوان در کنار یک بسیجی با لباس رزمی دیده میشود و دست بر سینه دارد. پیام این تبلیغات روشن است: همه ایرانیان، از جمله نوجوانان، برای دفاع از جمهوری اسلامی در برابر موج حملات آمریکا و اسرائیل فراخوانده شدهاند. این فراخوان، دیگر صرفاً در حد تبلیغات نمادین نمانده و در اواخر مارس، رحیم نادعلی، جانشین فرمانده سپاه تهران بزرگ، در تلویزیون دولتی از آغاز رسمی کارزاری خبر داد که هدف آن جذب شهروندان «۱۲ ساله و بالاتر» بهعنوان «رزمندگان داوطلب» برای «دفاع از میهن» است.
بر اساس گزارش خبرگزاری آنا، این طرح هم پسران و هم دختران را در بر میگیرد. طبق این روایت رسمی، نوجوانان جذبشده میتوانند در عملیات اطلاعاتی، «احراز هویت و گشتزنی» و نیز در امور تدارکاتی مانند آمادهسازی غذا و توزیع تجهیزات و آذوقه مشارکت کنند. اما نهادهای غیردولتی و مدافع حقوق بشر هشدار میدهند که دامنه استفاده از کودکان از این فراتر رفته و آنها از هماکنون در مأموریتهای عملیاتی روی زمین به کار گرفته میشوند؛ از جمله در ایستهای بازرسی و مأموریتهایی با ماهیت نظامی که آنان را مستقیما در خط آتش قرار میدهد.
عفو بینالملل، روز پنجشنبه اعلام کرد که بر پایه شهادت شاهدان عینی و شواهد صوتی و تصویری راستیآزماییشده، کودکان در ایستهای بازرسی و گشتهای وابسته به سپاه پاسداران با سلاح، از جمله تفنگهای شبیه کلاشنیکف، مستقر شدهاند. این سازمان هشدار داد که در شرایطی که حملات آمریکا و اسرائیل هزاران موضع سپاه، از جمله مراکز و تاسیسات بسیج، را در سراسر کشور هدف قرار میدهد و حتی گشتهای امنیتی و ایستهای بازرسی با پهپاد هدف قرار میگیرند، استقرار کودکان در کنار نیروهای سپاه یا در این مراکز، آنها را در معرض خطر جدی مرگ و جراحت قرار میدهد.
اریکا گوئهوارا-روخاس، مدیر ارشد بخش پژوهش، سیاستگذاری، کارزارها و دادخواهی عفو بینالملل، تاکید کرده است که چنین سیاستی جان کودکان را مستقیما به بازی گرفته است.
نمونه تکاندهنده این روند، مرگ علیرضا جعفری، کودک ۱۱ سالهای است که در ۱۱ مارس در حمله پهپادی اسرائیل به نیروهای امنیتی مستقر در یک ایست بازرسی در بزرگراهی در تهران کشته شد. چند روز بعد، روزنامه همشهری گفتوگویی با صدف منفرد، مادر این کودک، منتشر کرد. او در این گفتوگو توضیح داد که پدر علیرضا شب حادثه به او گفته بود به دلیل «کمبود نیرو» پسرشان را همراه خود به ایست بازرسی میبرد تا برای «روزهای آینده آماده شود». پدر علیرضا نیز در همان حمله کشته شد. این روایت نشان میدهد که ماجرا تنها به فراخوانهای تبلیغاتی محدود نیست و کودکان در عمل به ماموریتهای امنیتی و شبهنظامی کشیده شدهاند.
مادر این کودک، همچنین گفته است که نوجوانان ۱۶ و ۱۷ ساله بهطور منظم در گشتهای خیابانی بسیج شرکت میکنند؛ نیرویی شبهنظامی و داوطلب که در سالهای گذشته نقش اصلی در سرکوب اعتراضهای ضدحکومتی داشته است. گزارش فرانسه ۲۴ یادآوری میکند که بسیج حضوری پررنگ در محلهها دارد و بهطور مرتب برنامههای آموزشی، مذهبی و اجتماعی برای جوانان، بهویژه در محرومترین مناطق، برگزار میکند؛ همان مناطقی که بخش بزرگی از نیروهای خود را از آنها جذب میکند. یکی از شاخههای بسیج به نام «سازمان بسیج فرهنگیان» نیز، به گزارش سازمان حقوق بشری ههنگاو، تایید کرده که علیرضا «در حین انجام وظیفه» کشته شده است.
این تنها دادههای سازمانهای حقوق بشری نیست. یک شهروند تهرانی که فرانسه ۲۴ در ماه مارس با او گفتوگو کرده، با ابراز وحشت از آنچه «نظامیسازی پایتخت» خوانده، گفته بود که در شهر «پسری را در ایست بازرسی دیده که سلاح در دست داشت و هنوز حتی پشت لبش سبز نشده بود». این تصویر، برای ناظران، نشانه روشنی از پایین آمدن مرزهای سنی در بهکارگیری نیروهای امنیتی در بحبوحه جنگ است.
نهادهای حقوق بشری، از جمله ههنگاو، تاکید میکنند که جذب یا استفاده از کودکان زیر ۱۵ سال در نیروهای مسلح یا در میدان جنگ، بر اساس حقوق بینالملل، جنایت جنگی محسوب میشود. آنان از سازمان ملل و یونیسف خواستهاند فشار حقوقی و دیپلماتیک بر تهران را افزایش دهند تا این رویه متوقف شود. بر پایه کنوانسیونهای ژنو، که از ستونهای اصلی حقوق بینالملل به شمار میروند، کودکان از حمایت ویژه برخوردارند و بسیج و بهکارگیری آنان در درگیریهای مسلحانه بهطور سختگیرانه ممنوع است.
با این حال، گزارش تاکید میکند که جمهوری اسلامی در این زمینه سابقهای طولانی دارد. در گزارش سال ۲۰۲۴ سازمان «فعالان حقوق بشر در ایران» آمده بود که گروههای آسیبپذیر، بهویژه نوجوانان افغان، برای پیوستن به لشکر فاطمیون، نیروی شبهنظامی تحت حمایت سپاه که قبلا در سوریه میجنگید، جذب شدهاند. این گزارش با استناد به شهادت سربازان کودک سابق، از الگویی «نگرانکننده» پرده برمیداشت که در آن، کودکان و افرادی با وضعیت اقامتی متزلزل، با تهدید به خشونت یا مرگ، به نقشهای رزمی واداشته میشوند و وعدههایی مانند جبران مالی یا اعطای وضعیت قانونی که به آنان داده میشود، در عمل محقق نمیشود.
در سال ۲۰۱۸ نیز ایالات متحده شبکه مالی چندمیلیارددلاری «بنیاد تعاون بسیج» را تحریم کرد. پس از آن، چند شرکت و نهاد دیگر هم به دلیل فراهم کردن زیرساخت مالی برای تلاشهای بسیج در جذب، آموزش و القای ایدئولوژی به سربازان کودک، که زیر فرمان سپاه به جنگ کشانده میشدند، هدف تحریم قرار گرفتند. افزون بر این، گروههای حقوق بشری پیشتر نیز استفاده از نوجوانان ۱۴ تا ۱۶ ساله از سوی بسیج در سرکوب اعتراضهای ضدحکومتی سال ۲۰۱۱ را مستند کرده بودند.
فرانسه ۲۴ در بخش مهمی از این گزارش، این روند را در پیوند با فرهنگ دیرپای «شهادتطلبی» در جمهوری اسلامی قرار میدهد؛ فرهنگی که از سالهای جنگ ایران و عراق ریشه گرفته و هنوز در ادبیات رسمی حکومت حضوری پررنگ دارد. در آن جنگ، کودکان و نوجوانان در قالب «موج انسانی» به میدانهای مین فرستاده میشدند تا راه را برای عبور نیروهای نظامی باز کنند. خانوادههای این کودکان در ازای مرگ آنان کمک مالی دریافت میکردند و کارت شهید میگرفتند؛ کارتی که دسترسی به مواد غذایی و برخی امتیازها را ممکن میکرد. پسران ایرانی از سنین پایین برای حضور در جنگ آموزش ایدئولوژیک میدیدند و به آنان «کلید بهشت» داده میشد تا باور کنند اگر در نبرد با دشمن عراقی کشته شوند، مستقیم به بهشت خواهند رفت؛ تصویری که مستند مشهور «کودکان خط مقدم» بیبیسی نیز با جزئیات هولناک ثبت کرده بود.
در سال ۱۹۸۲، روحالله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، حتی اعلام کرده بود که برای اعزام کودکان به جبهه نیازی به رضایت والدین نیست. او همچنین داوطلبشدن برای خدمت نظامی را وظیفهای دینی دانسته و تصریح کرده بود که خدمت در نیروهای مسلح بر هر نوع کار یا تحصیل دیگری تقدم دارد. این میراث فکری هنوز هم در جمهوری اسلامی زنده است. در شهرهای ایران هنوز دیوارنگارههایی دیده میشود که مرگ سربازان کودک را ستایش میکنند. یکی از این تصاویر در تهران به محمد فهمیده، نوجوان ۱۳ سالهای اختصاص دارد که گفته میشود با نارنجک خود را زیر تانک عراقی انداخت و اکنون در کنار تصویر خمینی به عنوان نماد فداکاری نمایش داده میشود.
به نوشته فرانسه ۲۴، وارثان این فرهنگ ازخودگذشتگی و قربانیسازی کودکانه، امروز در میان بانفوذترین چهرههای جمهوری اسلامی حضور دارند. محمدباقر قالیباف، رییس کنونی مجلس، یکی از همین نمونههاست؛ کسی که در ۱۹ سالگی به جنگ با عراق رفت و سپس از مسیر فرماندهی در سپاه به یکی از مقامات ارشد نظام بدل شد. از این منظر، استفاده دوباره از کودکان و نوجوانان در فضای نظامی و امنیتی، نه یک انحراف موقت، بلکه ادامه منطقی سنتی است که جمهوری اسلامی دهههاست آن را بازتولید کرده است.
جمعبندی این گزارش هشداردهنده است: دههها پس از پایان جنگ ایران و عراق، اکنون که جمهوری اسلامی بار دیگر برای بقای خود میجنگد، گفتار رسمی حکومت تغییر چندانی نکرده است. همچنان از «فداکاری» و «دفاع از میهن» سخن گفته میشود، اما در عمل این کودکاناند که بار دیگر در معرض قربانی شدن قرار میگیرند. در این چارچوب، جذب نوجوانان ۱۲ ساله به بالا، استقرار آنان در ایستهای بازرسی، سپردن وظایف امنیتی به آنان و قرار دادنشان در کنار اهداف نظامی، نهفقط نقض آشکار حقوق کودک، بلکه نشانهای از آمادگی حکومت برای عبور دوباره از همه خطوط قرمز انسانی و حقوقی در شرایط جنگی است. این همان چیزی است که نهادهای حقوق بشری بر آن انگشت گذاشتهاند: جمهوری اسلامی بار دیگر در حال قربانی کردن کودکان است، بیاعتنا به قوانین بینالمللی و بیاعتنا به جان نسلی که باید از جنگ مصون بماند، نه آنکه به درون آن رانده شود.
نتبلاکس: قطع اینترنت ایران طولانیترین خاموشی سراسری ثبتشده در جهان شد
وبسایت نتبلاکس صبح امروز یکشنبه ۱۶ فروردین، اعلام کرد قطع سراسری اینترنت در ایران اکنون به طولانیترین خاموشی اینترنتی در مقیاس ملی در هر کشوری در تاریخ تبدیل شده است؛ اختلالی که با ورود به سیوهفتمین روز متوالی خود، پس از ۸۶۴ ساعت، از نظر شدت از همه موارد مشابه دیگر فراتر رفته است.
این نهاد ناظر بر اختلالهای اینترنت در جهان، در ادامه با طرح این پرسش که این وضعیت در مقایسه با سایر کشورها و مناطق گرفتار در «تاریکی دیجیتال» چگونه ارزیابی میشود، نوشت ایران نخستین کشوری است که پیشتر به اینترنت دسترسی داشته، اما سپس با بازگشت به یک «شبکه ملی»، این اتصال را از دست داده است.
این نهاد، همچنین اعلام کرد آسیبهای زیرساختی ناشی از جنگ در کشورهایی مانند اوکراین و غزه نیز به کاهش طولانیمدت اتصال اینترنتی منجر شده و کاهش قابل مشاهده شمار کاربران را در پی داشته است، اما تاکنون هیچ جنگی موجب قطع کامل اینترنت در سراسر یک کشور نشده است.
انتقاد متحدان سنتی از ترامپ
با ورود جنگ به هفته ششم متحدان آمریکا با زبانی صریحتر از معمول از زیر بار پیامدهای جنگ در ایران شانه خالی میکنند.
امانوئل ماکرون، رییسجمهوری فرانسه این هفته گفت ایالات متحده «بهسختی میتواند بعدا از عدم حمایت گلایه کند، وقتی عملیاتی را که خود بهتنهایی آغاز کرد انجام میدهد.» او افزود: «این عملیات ما نیست.»
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا نیز با وجود انتقادهای شدید دونالد ترامپ از موضع خود مبنی بر عدم ورود به جنگ عقبنشینی نکرده است. فرانسه و بریتانیا تلاشها برای بازگشایی تنگه پس از پایان درگیریها را رهبری میکنند.
در داخل آمریکا نیز حتی برخی جمهوریخواهان همحزبی ترامپ بر ضرورت حفظ روابط قوی بینالمللی تاکید میکنند. پس از آنکه دونالد ترامپ این هفته تهدید کرد از ناتو خارج خواهد شد، جان تون، رهبر اکثریت سنا گفت آرای کافی در سنا برای حمایت از چنین اقدامی وجود ندارد.
جان تون، درباره گفتوگوهای گذشته جمهوریخواهان پیرامون این موضوع گفت: «افراد زیادی هستند که معتقدند ناتو یک ائتلاف بسیار حیاتی و فوقالعاده موفق پس از جنگ جهانی دوم است. فکر میکنم در دنیای امروز به متحدان نیاز دارید.»
جان بولتون، مشاور امنیت ملی ترامپ در دوره اول که اکنون به منتقد او تبدیل شده است گفت دولت فعلی با عدم مشورت با متحدان پیش از ورود به جنگ «اشتباه جدی» مرتکب شده است. جان بولتون گفت: «اگر پیش از جنگ ائتلاف نسازید، در میانه آن کار بسیار دشوار خواهد بود.»
با این حال، جان بولتون رهبران اروپایی را نیز از مخالفت صرف با دونالد ترامپ بهدلیل نارضایتی از عدم مشورت برحذر داشت و آن را «نابالغانه و لجوجانه» توصیف کرد.
ترامپ؛ رییسجمهوری که قواعد خاص خودش را دارد
تمایل دونالد ترامپ به عمل کردن بر اساس قواعد خودش محدود به جنگ نیست. به عنوان مثال، او این هفته گفت با وجود حکم یک قاضی، تایید کنگره برای ساخت تالار رقصی که میخواهد در کاخ سفید بسازد «ضروری نیست».
او، فرمان اجراییای برای ایجاد فهرست سراسری رایدهندگان تاییدشده و محدود کردن رایگیری پستی امضاء کرد. او، همچنین به اولین رییسجمهوری تاریخ آمریکا تبدیل شد که در طول دوران حضورش در کاخسفید در جلسه استماع دیوان عالی حاضر شده است.
اما همانند جنگ، راهبرد تکروی به سبک خود از سوی دونالد ترامپ در داخل نیز با محدودیتهایی روبهرو شده است.
دیوان عالی برنامه گسترده تعرفهای او را لغو کرده است. دموکراتها به سرعت فرمان اجرایی انتخاباتی او را در دادگاه به چالش کشیدند و با وجود حضور شخصی او در دیوان عالی، قضات این نهاد نسبت به تلاشش برای کنار گذاشتن مفاد قانون اساسی درباره تابعیت بر اساس تولد تردید نشان دادند.
دونالد ترامپ، این هفته در اظهاراتی خصوصی در ناهار عید پاک در کاخ سفید با لحنی طنزآمیز از محدودیتهای شغلش گلایه کرد. او، در اشارهای تلویحی به شعار منتقدانش که او را «پادشاه» میخوانند گفت: «دارم کارهای زیادی انجام میدهم. اما اگر پادشاه بودم، میتوانستم خیلی بیشتر انجام دهم.»
مشاوران ترامپ درپی توجیه حمله به زیرساختهای ایران؛ آیا هدف قرار دادن نیروگاهها و پلها قانونی است؟
به گزارش والاستریت ژورنال به نقل از مقامات آمریکایی، مشاوران ارشد ترامپ بهصورت خصوصی به او گفتهاند که تاسیسات تولید برق و پلهای ایران اهداف نظامی مشروع برای آمریکا هستند، زیرا نابودی آنها میتواند برنامه موشکی و هستهای ایران را فلج کند.
دونالد ترامپ، شامگاه چهارشنبه در سخنرانی خطاب به ملت آمریکا گفت که اگر رژیم ایران با آمریکا به توافق نرسد، ایران را با بمباران به «عصر حجر» بازمیگرداند.
او همچنین روز شنبه در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» نوشت: «یادتان هست که به تهران ۱۰ روز وقت داده بودم که توافق کند یا تنگه هرمز را باز کند. این مهلت در حال پایان است. ۴۸ ساعت مانده است تا جهنم بر سرشان ببارد. جلال و شکوه از آن خداست.»
آمریکا روز پنجشنبه، پل «بی-۱» در منطقه عظیمیه کرج را هدف قرار داد. این پل که به عنوان بلندترین پل خاورمیانه شناخته میشود، تهران را به کرج متصل میکرد. بنابر گزارش رسانههای ایران، دستکم ۱۳ نفر در این حمله کشته شدند.
ترامپ صبح جمعه، اعلام کرد که حملات شدیدتری در راه است که میتواند زندگی ۹۳ میلیون ایرانی را تحت تاثیر قرار دهد. به گزارش والاستریت ژورنال، برخی از مقامات دولت ترامپ در محافل خصوصی این مرحله از جنگ را بهصورت غیررسمی «عملیات خشم حماسی ۲» نامیدهاند.
ترامپ در شبکه اجتماعی «تروتسوشال»، نوشت: «ارتش ما که (بافاصله) بزرگترین و قدرتمندترین ارتش جهان است، نابودی آنچه در ایران باقی مانده را هنوز حتی شروع هم نکرده است. (هدف) بعدی پلها هستند، بعد از آن هم نیروگاههای تولید برق.»
او که تاکنون بارها مدعی شده که تغییر رژیم در ایران رخ داده است، افزود: «رهبری رژیم جدید میداند چه کاری باید انجام دهد و باید آن را انجام دهد.»
راهبرد ترامپ مبنی بر هدف قرار دادن زیرساختهای ایران از نظر حقوقی و بشردوستانه، شدیدا زیر سئوال رفته است. به گزارش والاستریت ژورنال، از جمله کسانی که ترامپ را درباره مبنای حقوقی این اقدام توجیه کردهاند، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکاست. بنابر این گزارش، هگست همچنین توصیه کرده است که جادهها نیز میتوانند هدف قرار بگیرند، زیرا ممکن است ارتش ایران از آنها برای جابهجایی موشکها و تجهیزات تولید پهپاد استفاده کند.
یک مقام کاخ سفید نیز افزود که نیروگاههای برق اهداف نظامی مشروع بهشمار میروند، زیرا نابودی آنها میتواند ناآرامی مدنی ایجاد کند و مسیر تهران برای دستیابی به سلاح هستهای را پیچیدهتر سازد.
با این حال، مقامات فعلی و سابق نظامی هشدار دادهاند که حمله به زیرساختهای دشمن صرفا با هدف وادار کردن او به آغاز مذاکرات یا ارسال پیامهای سیاسی، قانونی نیست. به گفته این مقامات، اگرچه ایالات متحده در جنگهای پیشین در خاورمیانه پلها و زیرساختهای انرژی را هدف قرار داده است، آن حملات از نظر قانونی توسط چند اصل محدود شده بودند:
این حملات تنها در صورتی مجاز هستند که بتوان نشان داد برای دستیابی به یک مزیت نظامی مشخص مورد نیاز هستند.
هیچ روش کمتخریبتری امکانپذیر نباشد.
و اینکه آسیب بیش از حد به غیرنظامیان وارد نشود.
جفری کورن، وکیل پیشین ارتش آمریکا که اکنون ریاست «مرکز حقوق و سیاست نظامی» را در دانشگاه «تگزاس تک» بر عهده دارد، گفت: «من میتوانم یادداشتی بنویسم که بگوید کل زیرساخت انرژی ایران هدف قانونی است، اما این کلیگویی خواهد بود.»
او افزود: «و برای کسانی هم که میگویند اگر به زیرساخت غیرنظامی حمله کنید مرتکب جنایت جنگی شدهاید، آن هم به همان اندازه کلیگویی است.» کورن گفت: «در نهایت، چنین اهدافی ممکن است قانونی باشند یا نباشند، اما این موضوع باید بر اساس شرایط مرتبط با عملیات نظامی و ملاحظات غیرنظامی در مورد هر هدف بهصورت جداگانه تعیین شود.»
شان پارنل، سخنگوی پنتاگون در اینباره گفت: «وظیفه وزارت جنگ این است که اطمینان حاصل کند فرمانده کل قوا به همه گزینههای نظامی ممکن دسترسی دارد.»
نگرانی از اقدام تلافیجویانه ایران
ملاحظات حقوقی تنها موضوعاتی نیستند که کاخ سفید باید در نظر بگیرد. تهدید آقای ترامپ به حمله به نیروگاههای ایران برخی از شرکای عرب حوزه خلیج فارس آمریکا را نگران کرده است که این اقدام تهران را به حمله متقابل به زیرساختهای انرژی آنها وادار کند.
به گفته یک مقام ارشد کشورهای حوزه خلیج فارس، این نگرانیها مستقیما به مقامات دولت ترامپ منتقل شده است. عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز پنجشنبه گفت وعده ترامپ برای گسترش حملات هوایی «ایرانیان را وادار به تسلیم نخواهد کرد»، و افزود پلی که روز پنجشنبه هدف قرار گرفت، پیش از حمله نیز «ناتمام» بود.
با این وجود، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اذعان کرده است که ایران در حال حاضر غنیسازی اورانیوم انجام نمیدهد. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز گفته است هیچ نشانهای مبنی بر این که ایران اورانیوم با غنای بالا را از تاسیسات هستهای بمباران شدهاش بیرون آورده باشد، وجود ندارد.
آمریکا در سال ۱۹۹۱ در جریان جنگ خلیج فارس با هدف تضعیف توانایی عراق برای هدایت نیروها و بهکارگیری پدافند هوایی، زیرساختهای برق این کشور را هدف قرار داد. با این حال آمریکا در آن زمان اقداماتی را برای محدود کردن پیامدهای بلندمدت این حملات برای غیرنظامیان انجام داد.
برای مثال، آمریکا در این حملات از موشکهای کروز حامل رشتههای رسانا، موسوم به «بمب گرافیتی» استفاده کرد تا با ایجاد اتصال کوتاه گسترده شبکه برق را از کار بیندازد. با این حال به خلبانان دستور داده شده بود که مولدهای برق را هدف قرار ندهند. البته در آشفتگی جنگ این دستورات بهصورت کامل رعایت نشد و برخی نیروگاهها نیز هدف قرار گرفتند.
بنابر مطالعاتی که درباره پیامد این اقدامات آمریکا انجام شد، این حملات منجر به آسیب به تجهیزات تصفیه آب شد و در نتیجه در افزایش مرگومیر نوزادان نقش داشت.
به گزارش والاستریت ژورنال، نگرانی کارشناسان منطقهای و گروههای حقوق بشری این است که کارزار هوایی ترامپ از محدودیتهای کمتری نسبت به جنگهای پیشین برخوردار باشد.
رئییسجمهوری آمریکا، تنها یک ماه پیش وعده داد که «عظمت را به ایران بازگرداند» و سه ماه پیش نیز در پی سرکوب خونین اعتراضات در ایران به دست نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی، به معترضان ایرانی گفت «کمک در راه است.»
دیگر نگرانی کارشناسان و فعالان حقوق بشری این است که اقدامات ترامپ در هدف قرار دادن اماکن غیرنظامی ممکن است مردم ایران را علیه این جنگ برانگیزد.
گرگوری برو، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در شرکت مشاوره «گروه اوراسیا»، گفت: «بمباران نه تنها رژیم، بلکه خود کشور را هم بهتدریج فرسوده خواهد کرد، تا جایی که خود ایران شروع به فروپاشی کند.»
به گفته سارا یگر، مدیر دفتر واشنگتن «دیدهبان حقوق بشر»، تهدید ترامپ برای حمله به زیرساختهای تولید برق بهصورت ویژهای نگرانکننده است، زیرا چنین مکانهایی برای زندگی غیرنظامیان حیاتیاند.
خانم یگر گفت: «بیمارستانها، سامانههای آب و خدمات پایه همه به آن وابستهاند. حتی وقتی ممکن است توجیه نظامی وجود داشته باشد، قانون ایجاب میکند درباره مکانهایی مانند نیروگاهها نهایت احتیاط به خرج داده شود.»
ترامپ روز دوشنبه در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» از احتمال حمله به تاسیسات «آبشیرینکن» سخن گفته بود. این موضوع حتی از دیگر تهدیدات رئیسجمهوری آمریکا بحثبرانگیزتر است، زیرا بهنظر میرسد که صراحتا نقض کنوانسیون ۱۹۴۹ ژنو است. این کنوانسیون، حمله به تاسیساتی را که برای بقای جمعیت غیرنظامی حیاتیاند محدود میکند. اصل اساسی این توافق آن است که مردم باید دسترسی کافی به غذا و آب داشته باشند و هیچ حملهای نباید با هدف گرسنه گذاشتن جمعیت یا وادار کردن غیرنظامیان به آوارگی انجام شود.
به گفته دیوید دپتولا، ژنرال بازنشسته ارتش آمریکا که در هدایت کارزار «طوفان صحرا» در سال ۱۹۹۱ نقش داشت، میتوان برای حملات گزینشی به زیرساخت انرژی ایران استدلالهایی مطرح کرد. او گفت: «اما وقتی درباره نابود کردن تاسیسات آبشیرینکن صحبت میکنید، پرسشهای جدی درباره رعایت قوانین مخاصمات مسلحانه بینالمللی مطرح میشود.»
سیستمهای راداری جدید ناتو در پایگاههای ترکیه نصب شدند
با جنگ ایران، بحث ناتو که ترامپ از قبل آغاز کرده بود، دوباره به دستور کار بازگشته است. با این جنگ، شکستها و تفرقههای استراتژیک در ناتو آشکارتر شده است. فشار آمریکا که میخواست متحدانش را به جنگ بکشاند و زیرساختهای انرژی ایران را بهطور کامل نابود کند، باعث شده است که اروپا، به ویژه فرانسه، انگلستان و اسپانیا، به دنبال یک استراتژی مستقل باشند. به ویژه انگلستان، در اظهارات اخیر خود گفته است: «این جنگ ما نیست». پس از این اظهارات، ترامپ با اظهارات خود کشورهای اروپایی را هدف قرار داده و همچنان به این کار ادامه میدهد.
در این فرآیند، ترکیه، ضمن حفظ جایگاه خود در ناتو، ادعاهای مبنی بر ارائه پشتیبانی نظامی و لجستیکی به عملیات از طریق اداره ارتباطات را رد کرد و اظهار داشت که بر امنیت مرزها تمرکز دارد. با این حال، در طول جنگ، قطعات موشکی نیز در ترکیه فرود آمدند که ادعا میشد توسط ایران پرتاب شدهاند، اما ایران بعدا این موضوع را تکذیب کرد. استدلال شد که این یک استراتژی برای کشاندن ترکیه به جنگ است. اشاره شد که سیستمهای راداری پیشرفته در پایگاههای ناتو در ترکیه(کورجیک و اینجرلیک) برای نظارت بر حرکت موشکهای بالستیک در منطقه و ارائه دادههای مداوم به سپر دفاع هوایی اسرائیل مستقر شدهاند. همچنین گفته شد که نسل جدید سیستمهای پدافند هوایی SAMP-T و «پاتریوت» نیز برای همین منظور در پایگاههای مذکور مستقر شدهاند. ریاست ارتباطات و منابع وزارت دفاع ملی ترکیه ادعا کردند که این انتقال کاملا برای «حفاظت از جناح جنوب شرقی ناتو» و «افزایش قابلیتهای هشدار اولیه» انجام شده است. با این حال، با وجود این اظهارات، این اقدام فقط تنشها در منطقه را افزایش داده و ترکیه را به یک مرکز لجستیکی مستقیم برای جنگ تبدیل کرده است.
نیروگاه هستهای بوشهر
چهارمین حمله به نیروگاه هستهای بوشهر
در ادامه حملات به زیرساختهای ایران، رسانههای جمهوری اسلامی از اصابت یک پرتابه به اطراف نیروگاه هستهای بوشهر، در صبح شنبه ۱۵ فروردین-۴ آوریل، خبر دادهاند؛ حملهای که به کشتهشدن یک نفر و آسیب به بخشهای جانبی این تاسیسات انجامیده است.
به گزارش خبرگزاریهای حکومتی از جمله فارس و تسنیم وابسته به سپاه پاسداران، این پرتابه به محدوده فنس نیروگاه اصابت کرده و بر اثر موج انفجار و ترکشها، یکی از نیروهای حفاظت فیزیکی کشته شده است. همچنین یکی از ساختمانهای جانبی نیروگاه آسیب دیده است.
این چهارمین بار طی هفتههای اخیر است که محوطه نیروگاه هستهای بوشهر، هدف حمله قرار میگیرد؛ پیشتر نیز در تاریخهای ۲۶ اسفند، ۴ و ۷ فروردین، محوطه نیروگاه هستهای بوشهر هدف حمله قرار گرفته بود.
در همین زمینه، سازمان انرژی اتمی ایران، ادعا کرده که بخشهای اصلی نیروگاه آسیبی ندیده و فعالیت آن ادامه دارد.
رسانههای بینالمللی از جمله تایمز اسرائیل نیز این حمله را تایید کردند. به گفته آنها، این چهارمین بار طی هفتههای اخیر است که محوطه نیروگاه بوشهر هدف اصابت قرار میگیرد.
تایید آژانس؛ بدون افزایش سطح تشعشعات
آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرده که از سوی جمهوری اسلامی در جریان این حادثه قرار گرفته و تایید کرده که یک پرتابه در نزدیکی نیروگاه فرود آمده است.
این نهاد گفته که یکی از نیروهای حفاظت بر اثر ترکش جان خود را از دست داده و یک ساختمان در محل بر اثر موج انفجار و قطعات پراکنده آسیب دیده است. با این حال، آژانس تاکید کرده که هیچ افزایش سطح تشعشعات گزارش نشده است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، با ابراز نگرانی عمیق از این حادثه گفته است که نیروگاههای هستهای و اطراف آنها هرگز نباید هدف حمله قرار گیرند، چرا که چنین اقداماتی میتواند خطر بروز یک حادثه هستهای را در پی داشته باشد.
معاون استاندار بوشهر، روز شنبه گفت: امروز، توسط دشمن صهیونی و آمریکایی برای چهارمین بار از ابتدای جنگ رمضان، پرتابهای به محوطه نیروگاه اتمی بوشهر اصابت کرد. او، ادامه داد: دشمن با نقض مکرر قوانین و مقررات بینالمللی و خارج از اصول ایمنی و حفاظتی آژانس بینالمللی انرژی اتمی مبنی بر صیانت از نیروگاه های هستهای که زیرساخت تولید صلح آمیز انرژی برق هستند، در تعرض جدید خود متاسفانه باعث شهادت یکی از کارکنان بخش حفاظت فیزیکی نیروگاه شد و بر اثر موج انفجار یکی از ساختمانهای جانبی نیروگاه نیز آسیب دید.
معاون استاندار بوشهر افزود: حادثه آسیبی به روند بهرهبرداری از نیروگاه وارد نکرده است. سازمان انرژی اتمی کشور ضمن اشراف و کنترل لازم بر همه فرآیندها، اطلاع رسانی به موقع و عمومی را انجام میدهد و از شهروندان عزیز تقاضا دارم بدون توجه به شایعات، اخبار موثق را از منابع رسمی پیگیری کنند.
پیش از این، سه پرتابه در تاریخهای ۲۶ اسفند ۱۴۰۴، شامگاه چهارم فروردین ۱۴۰۵ و ۷ فروردینماه به محوطه نیروگاه اتمی بوشهر اصابت کرده است. سه حادثه قبلی هیچگونه خسارت جانی، مالی یا فنی در پی نداشته است.
مجتمع غنیسازی شهید احمدیروشن نطنز هم در این مدت دو بار مورد حمله دشمن قرار گرفت..روز جمعه هفتم فروردینماه هم مجتمع اب سنگین اراک(خنداب) و کارخانه کیک زرد اردکان یزد هم هدف حمله دشمن قرار گرفت.
هشدار سازمان ملل درباره خطر حادثه هستهای در خاورمیانه
سازمان ملل و نهادهای وابسته نسبت به پیامدهای احتمالی حملات به تاسیسات هستهای ایران هشدار دادند. آژانس انرژی اتمی نیز اصابت یک پرتابه به نیروگاه بوشهر را تایید کرده است.
سازمان ملل متحد، اعلام کرده است که در حال آمادهسازی برای بدترین سناریوهای ممکن در صورت تشدید جنگ در خاورمیانه است؛ سناریوهایی که حتی شامل وقوع حادثه هستهای یا استفاده از سلاحهای هستهای میشود. به گزارش «دیلی میل»، سازمان جهانی بهداشت، اعلام کرده پیامدهای حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران را بهدقت زیر نظر دارد و نسبت به خطرات احتمالی هوشیار است. مقامات این سازمان، هشدار دادهاند که هرگونه حادثه هستهای میتواند پیامدهای بلندمدتی داشته باشد که نهتنها منطقه بلکه کل جهان را برای دههها تحت تاثیر قرار دهد. هرچند تاکنون گزارشی از نشت مواد رادیواکتیو منتشر نشده، آژانس بینالمللی انرژی اتمی تأیید کرده است که یک پرتابه به نیروگاه بوشهر اصابت کرده اما خسارت جدی وارد نکرده است.
این رویداد نگرانیها درباره امنیت تاسیسات هستهای در شرایط جنگی را افزایش داده و مقامات بینالمللی خواستار خویشتنداری طرفهای درگیر برای جلوگیری از وقوع فاجعه شدهاند. کارشناسان معتقدند که ادامه حملات به زیرساختهای حساس میتواند خطرات غیرقابل پیشبینی برای امنیت جهانی به همراه داشته باشد.
این هشدارها نشاندهنده حساسیت ویژه جامعه جهانی نسبت به تحولات اخیر در ایران و منطقه است؛ تحولی که در صورت بیتوجهی میتواند به بحرانی فراتر از مرزهای خاورمیانه تبدیل شود.
ادعاهای ایران و روسیه درباره «اصابت پرتابه» به نیروگاه اتمی بوشهر
ایران و روسیه هر دو مدعی شدهاند که یک پرتابه به محوطه نیروگاه هستهای بوشهر اصابت کرده است؛ رخدادی که در میانه جنگ ایران با اسرائیل و ایالات متحده، نگرانیها درباره احتمال نشت مواد رادیواکتیو را بیشتر کرده است.
با این حال، ایران و روسیه میگویند در جریان این حادثه هیچ نشت مواد رادیواکتیوی گزارش نشده است. اما این حادثه بار دیگر نگرانی همسایگان ایران را درباره آسیبپذیر بودن نیروگاه بوشهر در سواحل خلیج فارس در برابر حمله یا حتی زمینلرزه افزایش داده است.
خبرگزاری دولتی تاس روسیه، در اولین حمله به نیروگاه بوشهر، به نقل از الکسی لیخاچف، مدیرعامل روساتم گزارش داده بود: «یک پرتابه به محدوده مجاور ساختمان خدمات اندازهگیری در سایت نیروگاه هستهای بوشهر، در نزدیکی واحد فعال نیروگاه، اصابت کرده است.» جایی که کارشناسان روساتم در آن حضور دارند.
لیخاچف، تاکید کرد: «هیچیک از کارکنان روساتم در این حادثه آسیب ندیدهاند و وضعیت پرتوی در محل عادی است.» او افزود حدود ۴۸۰ شهروند روس همچنان در این نیروگاه حضور دارند و مقامات در حال آمادهسازی برای دور تازهای از تخلیه نیروها از این محل هستند.
سازمان انرژی اتمی ایران نیز در بیانیهای اعلام کرد: «هیچگونه خسارت مالی، فنی یا انسانی رخ نداده و هیچ بخشی از نیروگاه آسیب ندیده است.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی که در سالهای اخیر و پس از خروج یکجانبه آمریکا از توافق هستهای ۲۰۱۵، دسترسیهایش به تاسیسات ایران محدود شده، صبح چهارشنبه در بیانیهای اعلام کرد: «ایران به آژانس اطلاع داده که شامگاه سهشنبه یک پرتابه به محوطه نیروگاه هستهای بوشهر اصابت کرده است.» آژانس افزود: «هیچگونه آسیبی به نیروگاه یا جراحتی به کارکنان گزارش نشده است.»
ایران و روسیه تصویری از محل حمله منتشر نکردهاند. هنوز مشخص نیست پرتابهای که به این مجموعه برخورد کرده چه بوده است. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، مسئول عملیات هوایی در جنوب ایران تا کنون به این خبر واکنشی نشان نداده است.
در عین حال، در جریان این جنگ، ترکشهای ناشی از رهگیری موشکها و آتش پدافند هوایی در برخی مناطق خساراتی بر جا گذاشتهاند. بوشهر علاوه بر میزبانی یک پایگاه دریایی، دارای فرودگاهی با کاربری دوگانه نظامی و غیرنظامی است و سامانههای پدافندی از آن محافظت میکنند.
ایران چه زمانی شروع به ساخت نیروگاه بوشهر کرد؟
محمدرضا شاه پهلوی در دهه ۱۹۷۰، برنامه ساخت ۲۳ راکتور هستهای را اعلام کرده بود و در عین حال، به دنبال کنترل کامل چرخه سوخت هستهای بود؛ مسیری که میتوانست امکان تولید سلاح اتمی را فراهم کند. این موضوع نگرانی مقامهای آمریکایی را برانگیخت و آنها محدودیتهایی برای شرکتهای آمریکایی در همکاری با ایران اعمال کردند. شرکت آلمانی «کرافتورک یونیون» در سال ۱۹۷۵ ساخت نیروگاه بوشهر را در قالب قراردادی ۴.۸ میلیارد دلاری برای چهار راکتور آغاز کرد.
اما جمهوری اسلامی ایران، در سال ۱۳۵۷ این پروژه را متوقف کرد. در جریان جنگ هشتساله ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ نیز عراق بارها این سایت را بمباران کرد تا برنامه هستهای ایران را متوقف کند.
در نهایت روسیه به این پروژه پیوست و نیروگاه در سال ۲۰۱۱ به شبکه برق ایران متصل شد. این نیروگاه با استفاده از یک راکتور آب فشرده، تا هزار مگاوات برق تولید میکند؛ ظرفیتی که میتواند برق صدها هزار خانه و واحد صنعتی را تامین کند، هرچند تنها یک تا دو درصد از برق کشور را تشکیل میدهد.
ایران در سالهای اخیر در تلاش بوده این مجموعه را گسترش دهد. در سال ۲۰۱۹ پروژهای برای ساخت دو راکتور دیگر آغاز شد که هرکدام هزار مگاوات به ظرفیت تولید اضافه خواهند کرد. تصاویر ماهوارهای از دسامبر نشان میدهد عملیات ساخت همچنان ادامه دارد.
راکتور فعال بوشهر در حال حاضر از اورانیوم وارداتی از روسیه با غنای ۴.۵ درصد استفاده میکند؛ سطحی که برای تولید برق مناسب است.
آیا نیروگاه بوشهر در جنگ ۱۲ روزه هدف قرار گرفت؟
نیروگاه بوشهر بهعنوان یک تاسیسات هستهای غیرنظامی فعال، در جریان جنگ ۱۲ روزه ماه ژوئن میان ایران و اسرائیل هدف قرار نگرفت. در آن جنگ، آمریکا سه سایت غنیسازی اورانیوم ایران را بمباران کرد و سانتریفیوژها را نابود ساخت؛ اقدامی که احتمالا ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ایران را در زیر زمین محبوس کرده است. پس از این اقدام ایران مانع دسترسی بازرسان آژانس به این سایتها شده است.
حمله احتمالی به یک نیروگاه هستهای میتواند به نشت مواد پرتوزا در محیط منجر شود؛ موضوعی که از زمان آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، به نگرانی مهمی تبدیل شده است. نیروگاههای هستهای اوکراین که در دوران اتحاد جماهیر شوروی ساخته شدهاند، در این جنگ در معرض حمله قرار گرفته و به خطوط مقدم درگیری نزدیک شدهاند.
نشت احتمالی مواد رادیواکتیو به خلیج فارس میتواند بحرانی حیاتی برای کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس ایجاد کند؛ کشورهایی که برای تامین آب خود به تاسیسات آبشیرینکن وابسته به این پهنه آبی متکی هستند.
نگرانی رییس سازمان بهداشت جهانی از حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران
تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان بهداشت جهانی، پس از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به نزدیکی نیروگاه هستهای بوشهر، نسبت به ایمنی تاسیسات هستهای ایران ابراز نگرانی کرد.
تدروس در شبکه اجتماعی ایکس، نوشت: این حمله «یادآوری آشکاری است: یک حمله میتواند باعث یک حادثه هستهای شود، با تاثیرات بهداشتی که نسلها را نابود خواهد کرد. با گذشت هر روز از این درگیری رو به وخامت، خطرات و تهدیدها بیشتر و بیشتر میشوند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در واکنش به حمله روز شنبه به نیروگاه هستهای بوشهر در ایران اعلام کرد که حمله به نیروگاههای هستهای و مناطق مجاور آن غیرقابل قبول است، زیرا ممکن است حاوی تجهیزات حیاتی برای ایمنی هستهای باشند.
ناظر هستهای سازمان ملل روز شنبه، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: رافائل گروسی، دبیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نگرانی عمیق خود را در مورد حادثه گزارششده ابراز کرد و اعلام کرده که نیروگاه هستهای یا مناطق نزدیک آن هرگز نباید مورد حمله قرار گیرند و خاطرنشان کرده که ساختمانهای فرعی سایت ممکن است حاوی تجهیزات ایمنی حیاتی باشند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی افزود که هیچ اطلاعاتی در مورد افزایش سطح تشعشعات پس از این حادثه ندارد. مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اخیرا «نگرانی عمیق» خود را از حملات نظامی به نیروگاه هستهای بوشهر ابراز کرده بود و هشدار داده که هرگونه آسیب به این تاسیسات میتواند باعث «حادثه رادیولوژیکی بزرگی» شود.
او هشدار داد از آنجا که بوشهر یک نیروگاه هستهای فعال است و حاوی «مقدار زیادی مواد هستهای» است، آسیب به این تاسیسات میتواند منجر به «یک حادثه رادیولوژیکی بزرگ شود که منطقه وسیعی در ایران و فراتر از آن را تحت تاثیر قرار دهد».»
وی بار دیگر خواستار «خویشتنداری حداکثری» برای جلوگیری از خطر حادثه هستهای شد و بر اهمیت رعایت آنچه آژانس بینالمللی انرژی اتمی «هفت رکن» برای تضمین ایمنی و امنیت هستهای در طول درگیریهای مسلحانه توصیف میکند، تأکید کرد.
رئیس سازمان بهداشت جهانی پیشتر نیز هشدار داده بود که حملات هوایی به اطراف سایتهای هستهای در ایران و سرزمینهای اشغالی، جنگ را به «مرحلهای خطرناک» رسانده است.
او در پستی در شبکه اجتماعی ایکس، نوشته بود «جنگ در خاورمیانه با حملاتی که بنا به گزارشها به مجتمع غنیسازی نطنز در ایران و شهر دیمونا در اسرائیل، جایی که یک تاسیسات هستهای در آن قرار دارد، وارد شده، به مرحله خطرناکی رسیده است.»
«هیچ نشانهای از سطح غیرطبیعی یا افزایش تشعشعات خارج از سایت گزارش نشده است.» او افزود: حملاتی که سایتهای هستهای را هدف قرار میدهند، تهدید فزایندهای را برای سلامت عمومی و ایمنی محیط زیست ایجاد میکنند.
«من فورا از همه طرفها میخواهم که حداکثر خویشتنداری نظامی را نشان دهند و از هرگونه اقدامی که میتواند باعث حوادث هستهای شود، خودداری کنند.»
اظهارات او پس از آن مطرح شد که یک موشک ایرانی به شهر دیمونا در نزدیکی محل تاسیسات هستهای در اسرائیل، اصابت کرد؛ حملهای که تهران آن را تلافی حملات به تاسیسات هستهای خود در نطنز خواند.
آینده نیروگاه اتمی بوشهر چه خواهد بود؟
نیروگاه اتمی بوشهر که ساخت آن نزدیک به چهار دهه طول کشیده و هنوز به سرانجام نرسیده است دروغ بزرگی بیش نیست. بنابراین، به جرات میتوان گفت که نیروگاه بوشهر و دیگر نیروگاههای مخفی جمهوری اسلامی ایران، هرگز آن امنیت و کیفیت و پیشرفت و دانش نیروگاههای ژاپن و دانشمندان اتمی آن را ندارند. راهی که حکومت اسلامی ایران، در تاسیس نیروگاههای هستهای و ایجاد رآکتورهای در پیش گرفته، بهخاطر مخفی کاری و تلاش برای دستیابی به بمب اتمی، آنطور که باید و شاید ایمن نیستند و کمبودها و مشکلات زیادی دارند.
آینده نیروگاه اتمی بوشهر چه خواهد بود؟ آیا پس از چهل سال کار ساختمانی، یک حادثه ناگوار طبیعی مانند زلزله به انفجار نیروگاه اتمی بوشهر منجر شده و ایران و منطقه را آلوده خواهد ساخت؟ این پرسش پس از انفجار اتمی فوکوشیمای ژاپن مطرح شد و امروزه بدنبال زمین لرزههای تازه در اطراف بوشهر بهشدت مورد گفتوگو است.
وضعیت ژئولوژیکی منطقه بوشهر بسیار حساس است و امکان تنشهای زمین فراوان است. کارشناسان بینالمللی برآنند که ایران از نظر تکان و لغزش زمین و بروز زلزله جزو کشورهائی است که بیشترین امکان زلزله در آن وجوددارد و تاریخ ما نشان داده که متاسفانه ایران هرچند سال یکبار دستخوش زلزله و خرابی و کشتار انسانها بوده است.
الکسی لیخاچف، مدیرعامل شرکت روساتم، بار دیگر نسبت به پیامدهای حمله احتمالی به نیروگاه هستهای بوشهر هشدار داد و گفت: «از نظر نظری، چنین حملهای نه تنها برای ایران و مردم آن، بلکه برای کشورهای همجوار و حتی خود اسرائیل فاجعهبار خواهد بود. تشعشعات هستهای مرز نمیشناسد و اسرائیل تنها ۱۵۰۰ کیلومتر با این نیروگاه فاصله دارد.»
مدیرعامل روساتم با هشدار مجدد نسبت به پیامدهای حمله احتمالی اسرائیل به نیروگاه هستهای بوشهر، آن را فاجعهای فراتر از مرزهای ایران دانست و گفت چنین اقدامی پیامدهای بینالمللی خواهد داشت و خطر تشعشعات، محدود به هیچ جغرافیایی نمیماند.
نیروگاه اتمی بوشهر در حال بهرهبرداری است و حاوی مقادیر قابل توجهی مواد پرتوزاست؛ از این رو هرگونه آسیب به این تاسیسات میتواند به بروز یک حادثه هستهای جدی منجر شود که پیامدهای جبرانناپذیری برای منطقه بههمراه خواهد داشت.
نیروگاه بوشهر پس از سالها تاخیر در راه اندازی از سوی روسیه که پیمانکار ساخت آن بود سرانجام سال ۱۳۸۸ افتتاح شد اما برق آن از سال ۱۳۹۰ در مدار قرار گرفت.
شرکت روساتم، نخستین واحد نیروگاه هستهای بوشهر با ظرفیت یک هزار مگاوات را در سال ۲۰۱۳ میلادی به بهرهبردار ایرانی تحویل داد و ساخت فاز دوم این نیروگاه در سال ۲۰۱۶ میلادی آغاز شد. ظرفیت واحدهای دوم و سوم نیروگاه اتمی بوشهر تولید در مجموع ۲ هزار و ۱۰۰ مگاوات برق خواهد بود.
مدیرکل شرکت دولتی روساتم، در اسفند ماه سال گذشته، اعلام کرد که همچنان حدود ۴۵۰ کارمند این شرکت که در ساخت واحدهای ۲ و ۳ نیروگاه اتمی بوشهر مشارکت دارند، در این منطقه حضور دارند.
الکسی لیکاچف، مدیرعامل سازمان انرژی هستهای روسیه(روساتم) اعلام کرد که 150 نفر از پرسنل نیروگاه هستهای بوشهر در ایران از طریق ارمنستان تخلیه شدهاند و در حال حاضر حدود 450 نفر در این نیروگاه ماندهاند.
لکسی لیخاچف، مدیر کل روس اتم، 15 فرودین 1405، گفت: در مجموع ۱۹۸ کارمند روس اتم که از نیروگاه هستهای بوشهر تخلیه شدهاند، در حال حاضر با اتوبوس به سمت مرز ایران و ارمنستان در حرکت هستند.
به گزارش فرارو به نقل از خبرگزاری تاس؛ لیخاچف خاطرنشان کرد: امیدواریم که ظرف دو تا سه روز همکاران ما با خیال راحت از کل خاک ایران عبور کرده و به کشورمان بازگردند.
لیکاچف در گفتوگو با خبرنگاران در مسکو درباره وضعیت نیروگاه پس از حملات ایالات متحده آمریکا و اسرائیل گفت که روند تخلیه، همچنان ادامه دارد و مرحله جدید آن چند روز پیش پایان یافت. وی افزود: افرادی که اکنون در محل ماندهاند به دلایل خاصی هنوز امکان تخلیه نداشتهاند.
لیکاچف پیشتر در تاریخ 3 مارس، اعلام کرده بود که در اطراف نیروگاه صدای انفجارهایی شنیده شده که کیلومترها با خط حفاظت فیزیکی نیروگاه فاصله داشتند.
بمباران پتروشیمی؛ گزارشی از حملات هوایی به ماهشهر و بندر امام
روزنامه ایرانی شرق، نوشت: ساعت از ۱۰:۴۰ صبح روز شنبه ۱۵ فروردین گذشته بود که صدای انفجارهای پیاپی ماهشهر و بندر امام را لرزاند. آتش و دود که به آسمان زبانه کشید، خوزستان باز هم لرزید و این بار پایانه مرزی شلمچه بمباران شد. حالا جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل با ایران وارد مرحله تازهای شده است و این بار صنایع مادر ایران زیر آماج بمباران رفتهاند. روزهای هفتم و یازدهم فروردین موشکها یکی پس از دیگری بر پیکره فولاد خوزستان و فولاد مبارکه اصفهان فرود آمدند و خط تولید نزدیک به یکسوم فولاد خام ایران از کار افتاد. این بار اما قلب پتروشیمی ایران هدف حملات پیاپی قرار گرفته است؛ ماهشهر و بندر امام که دومین بندر بزرگ ایران است و نزدیک به ۴۰ درصد محصولات پتروشیمی کشور را تولید میکند.
بمباران صنایع مادر
جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل با ایران در حالی وارد پنجمین هفته خود شده که به نظر میرسد این بار اهداف جدیدی برای جنگ تعریف شده است؛ صنایع بزرگ ایران. در روزهای هفتم و یازدهم فروردین موشکها یکی پس از دیگری بر پیکره فولاد خوزستان و فولاد مبارکه اصفهان فرود آمدند و خط تولید این کارخانهها را از کار انداختند. در اطلاعیههای جنگی آمده بود که دلیل حمله به این دو کارخانه، تامین مواد اولیه پهپادها و موشکهای ایران است و پس از آن بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با اشاره به حمله به زیرساختها و پلهای ایران اعلام کرد ۷۰ درصد ظرفیت فولاد ایران را از کار انداختهاند. حمله به کارخانههای فولاد خوزستان و فولاد مبارکه اصفهان در شرایطی رخ داد که بنا بر اعلام انجمن جهانی فولاد، ایران با تولید ۳۱.۸ میلیون تن فولاد در سال، یکی از ۱۰ تولیدکننده بزرگ فولاد است و فولاد مبارکه اصفهان و فولاد خوزستان در مجموع با تولید بالغ بر ۱۰ میلیون تن فولاد خام، نزدیک به یکسوم فولاد خام کشور را تولید میکنند. درآمد ارزی ایران از صادرات فولاد بهطور میانگین بین شش تا هفت میلیارد دلار در سال است و فولاد خوزستان بزرگترین صادرکننده فولاد کشور به شمار میآمد. این در حالی است که فولاد مبارکه اصفهان حدود نیمی از نیاز صنایع داخلی به فولاد را تامین میکرد. حالا در ادامه این حملات، صبح روز شنبه ۱۵ فروردین خبر آمد که جنگندههای اسرائیلی و آمریکایی این بار قلب پتروشیمی کشور را هدف قرار دادهاند.
در همین زمینه، تسنیم خبر داد که پتروشیمیهای ماهشهر و بندر امام آماج حملات قرار گرفتهاند و مجتمعهای پتروشیمی فجر ۱ و ۲، رجال، ابوعلی و امیرکبیر هدف حملات جنگندهها بودهاند. علاوه بر این، گزارشهایی از حمله به مجتمعهای کارون، مارون و تختجمشید و پتروشیمی شهید تندگویان هم منتشر شد. در بین مجتمعهای پتروشیمی مورد حمله، سه شرکت به هلدینگ شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس مربوط هستند؛ پتروشیمی بندر امام که حدود ۶۹ درصد از سهام آن متعلق به هلدینگ خلیج فارس است، پتروشیمی شهید تندگویان با اکثریت سهام در اختیار هلدینگ خلیج فارس و پتروشیمی مارون هم یکی دیگر از زیرمجموعههای مهم پتروشیمی خلیج فارس به شمار میآید. بهجز این، شرکت فجر انرژی خلیج فارس تقریبا بهطور کامل وابسته به هلدینگ خلیج فارس و تامینکننده برق، بخار و آب صنعتی برای پتروشیمیهای منطقه است. گزارشها حاکی از آن است که در پتروشیمی مارون نیز واحدهای مهمی مانند مخازن نیتریک اسید، واحد کلر و بخش برق فنآوران هدف قرار گرفتهاند. همچنین در ساعت ۱۱ صبح دیروز، پایانه تجاری مرزی شلمچه در خرمشهر مورد تهاجم هوایی قرار گرفت و آسیبهای جدی به آن وارد شد.
ولیالله حیاتی، معاون امنیتی و انتظامی استانداری خوزستان، درباره جزئیات حمله به شرکتهای پتروشیمی ماهشهر و پایانه تجاری مرزی شلمچه به ایسنا گفته که «احتمال وجود تلفات انسانی و مجروحیت در این تهاجم بسیار زیاد است». به گفته این مقام مسئول، «تاکنون پنج مجروح در تهاجم به منطقه ویژه پتروشیمی ماهشهر و بندر امام گزارش شده است.»
در ادامه، سازمان منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی اعلام کرد که بر اساس تصمیم کمیته فرماندهی شرایط اضطراری منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی، نیروهای کلیه واحدهای صنعتی فعال در منطقه تخلیه شدهاند.
ماهشهر
این حملات در شرایطی رخ داد که ماهشهر قطب پتروشیمی ایران است. صنعت پتروشیمی ایران سالانه بیش از ۷۲ میلیون تن محصول تولید میکند و در سالهای گذشته توانسته بود پس از نفت بیشترین ارز را وارد کشور کند؛ رقمی حدود ۱۵ میلیارد دلار در سال که نزدیک به یکچهارم صادرات غیرنفتی کشور را تشکیل میدهد و البته مطابق با آمارهای وزارت کار، صنعت پتروشیمی بیشتر از ۳۰۰ هزار شغل مستقیم برای مردم ایران ایجاد کرده است. در این میان، ماهشهر با ۲۱ مجتمع تولیدی که ظرفیت اسمی ۲۶ میلیون تن محصول پتروشیمیایی دارند، قلب پتروشیمی ایران به حساب میآید. این منطقه صنعتی سهمی نزدیک به ۳۰ تا ۴۰ درصد تولید پتروشیمی ایران را به خود اختصاص میدهد و بنا بود با ساخت هشت پتروشیمی دیگر، سهم خود را در اقتصاد ایران باز هم بیشتر و بیشتر کند که هدف حملات موشک قرار گرفت. در میان مجتمعهای ماهشهر، شرکتهایی مانند پتروشیمی خلیج فارس و پتروشیمی مارون بهعنوان بازیگران اصلی پتروشیمی ایران در بازارهای جهانی شناخته میشوند. پتروشیمی خلیج فارس بزرگترین و مهمترین شرکت پتروشیمی ایران است که در استان بوشهر قرار دارد، اما زیرمجموعههای مهمی از این پتروشیمی در بندر ماهشهر فعالیت میکرد.
پتروشیمی خلیج فارس، سالانه بیشتر از ۱۰ میلیون تن محصول تولید میکند که در واقع این پتروشیمی بهتنهایی یکهفتم محصولات پتروشیمی کشور را تولید کرده است. گزارشهای سالانه پتروشیمی خلیج فارس نشان میدهند این شرکت توانسته است در سال ۲۰۲۲ میلادی بیش از شش میلیون تن محصولات پتروشیمی را به کشورهای مختلف صادر کند و بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان متانول و پلیاتیلن در جهان شناخته میشود. پتروشیمی مارون نیز بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان پلیپروپیلن و آمونیاک در کشور شناخته میشود. البته بندر امام هم دومین بندر بزرگ ایران است که عمده عملیاتی که در آن انجام میشود، واردات کالاهای اساسی و مواد غذایی و صادرات محصولات پتروشیمی است.
حالا اما بمباران ماهشهر، نهتنها قلب پتروشیمی ایران را هدف قرار داده، بلکه با حملات از پیش برنامهریزیشده به شرکت فجر انرژی، در واقع زیرساختهای حیاتی شرکتهای پتروشیمی در این منطقه را از کار انداخته است؛ زیرساختهایی مانند برق، آب و بخار که برای فعالیت واحدهای پتروشیمی بسیار حیاتی هستند. حمله به پتروشیمی ایران در شرایطی رخ میدهد که ماهشهر منطقهای محروم است و جنگ نهتنها میتواند بیکاری را در این منطقه گسترش دهد بلکه از اساس بسیاری از زیرساختهای حیاتی را در این منطقه مورد تهدید قرار میدهد؛ ازجمله دسترسی به برق و آب بهداشتی که از سوی شرکتهای پتروشیمی منطقه و در قالب مسئولیت اجتماعی در اختیار بومیها گذاشته شده بود. احمد مهدویابهری، دبیرکل انجمن صنفی کارفرمایی پتروشیمی، به «شرق» میگوید که برآوردها از میزان خسارت به پتروشیمیهای ماهشهر چندان روشن نیست، اما بخش زیادی از این پتروشیمیها تولیدکننده کود اوره برای کشاورزی و مواد اولیه تجهیزات پزشکی بودهاند که با بمباران این منطقه و از کار افتادن خط تولید، بخش درخور توجهی از زندگی مردم عادی تحت تاثیر قرار میگیرد.
دولت ترامپ و جنگ ایالات متحده
با عمیقتر شدن سطح نظامی جنگ، بنبستی که دولت دونالد ترامپ وارد آن شده است، با صدای بلندتری مورد بحث قرار گرفته است. طبق تحلیلهای نیویورک تایمز و واشنگتن پست، دولت ترامپ قصد داشت این جنگ را بهعنوان یک «مداخله جراحی» یا یک «تغییر» سریع انجام دهد، اما مقاومت میدانی و پاسخ ایران با موشکهای بالستیک، آمریکا را از فرصت «خروج آبرومندانه» از جنگ محروم کرد. طبق این خبر که بر اساس اطلاعات برخی از مقامات ارشد پنتاگون تهیه شده است، اگرچه ترامپ با وعده «پایان جنگ» به قدرت رسید، اما به سرعت بلیط بازگشت در این مسیری که تحت فشار اسرائیل در پیش گرفته بود را سوزاند و این مسیر در آتش فرو ریخت. به ویژه، انتظار میرفت که پس از ترور خامنهای سقوط کند، اما خط دفاعی که پیرامون مجتبی خامنهای جمع شده بود، سناریوی «پیروزی سریع» را که آمریکا برنامهریزی کرده بود، خنثی کرد.
دانشمندان و تحلیلگران علوم سیاسی میگویند که ترامپ بین اعتراضات علیه جنگ در افکار عمومی داخلی و مطالبات نظامی بیوقفه اسرائیل که به وجهه رهبری جهانی ایالات متحده آسیب زیادی وارد میکند، گیر افتاده است و کاخ سفید اکنون تلاش میکند تنها با افزایش سطح حملات به شیوهای که عاری از استراتژی خروج است، پیروز شود.
جنگ در سه جبهه ادامه دارد
جنگ تنها به ایران ختم نشد. این جنگ که به صورت منطقهای گسترش یافت، با مداخله همزمان حزبالله لبنان و انصارالله(حوثیها) در یمن و تا حدودی در عراق، مرزهای خود را گسترش داد. ناآرامیهای کنترلشده در مرز لبنان که مدتها ادامه داشت، پس از آغاز عملیات زمینی گسترده و حملات موشکی پیشرفته حزبالله به مراکز لجستیکی و پایگاههای نظامی در شمال اسرائیل، به جنگی فراگیر تبدیل شد. طبق گزارشهای میدانی منتشر شده در الجزیره و لوموند، این اقدام حزبالله به سیستم دفاعی اسرائیل آسیب جدی وارد کرد و ارتش را مجبور کرد بخش قابل توجهی از نیروهای خود را به جبهه شمالی منتقل کند.
همزمان، مداخله یمن حدو سه هفته سکوت، بار دیگر ترافیک دریایی جهانی در دریای سرخ را به حالت تعلیق درآورده است. انصارالله اعلام کرده است که کشتیهای استراتژیک نیروی دریایی ایالات متحده یا آنهایی که به سمت بنادر اسرائیل در حرکت هستند را با موشکهای بالستیک و پهپادهای انتحاری کامیکازه هدف قرار دادهاند. دادههای منتشر شده توسط رویترز و فایننشال تایمز تایید میکند که تنگه باب المندب عملا به یک «منطقه ممنوعه» تبدیل شده است که باعث اختلالات عمده در زنجیرههای تامین جهانی و افزایش بیسابقه قیمت انرژی شده است.
شکست در زیرساختهای اقتصادی و انرژی جهانی
تاثیر شدید جنگ بر کریدورهای انرژی، اقتصاد جهان را به رکودی شدیدتر از بحران نفتی دهه ۱۹۷۰ کشانده است. گزارشهای گسترده منتشر شده توسط فایننشال تایمز، نشان میدهد که ناکارآمدی بیش از ۶۰ درصد از زیرساختهای تولید نفت ایران و تبدیل تنگه هرمز به خط مقدم نبرد، زنجیرههای تامین جهانی را مختل کرده است. قیمت نفت به ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسیده است. این امر خطر تورم شدید را در بازارهای اروپایی و آسیایی افزایش داده است، جایی که کشورهای این مناطق به شدت به واردات انرژی وابسته هستند.
بلومبرگ و رویترز، همچنین گزارش دادند که توقف تردد نفتکشها در خلیج بصره نه تنها به انرژی، بلکه به حمل و نقل جهانی مواد خام و مواد غذایی نیز آسیب بزرگی وارد کرده است. پس از آنکه شرکتهای بیمه این منطقه را به عنوان «منطقه جنگی پرخطر» تعریف کردند، نرخ حمل و نقل(هزینههای دریافتی از سفرهای دریایی) به سطوح نجومی رسیده و رکود جهانی اکنون فراتر از پیشبینیها به واقعیت تبدیل شده است. به گفته اقتصاددانان، اگر جنگ با این سرعت ادامه یابد، شکاف در تقاضای انرژی نه تنها قیمتها را افزایش میدهد، بلکه باعث توقف تولید انرژی در جهان غرب و تبدیل آن به یک بحران سیستماتیک میشود که ناآرامیهای اجتماعی را بههمراه خواهد داشت.
چه زمانی یک درگیری به جنگ جهانی تبدیل میشود؟
مارگارت مکمیلان، استاد بازنشسته تاریخ بینالملل در دانشگاه آکسفورد بریتانیا که با پادکست «داستان جهانی» بیبیسی گفتوگو کرده، میگوید: «مردم معمولا فکر میکنند جنگها با دقت زیاد برنامهریزی میشوند و کسانی که وارد جنگ میشوند دقیقا میدانند چه میکنند.»
او توضیح میدهد: «در واقع اگر به جنگهای گذشته نگاه کنید، مثل جنگ جهانی اول، بسیاری از عواملی که در نهایت منجر به آغاز آن شدند، تصادفی بودند و ناشی از برآورد اشتباه از طرف مقابل.» او میگوید: «گاهی میتوان آن را شبیه دعوایی در حیاط مدرسه تصور کرد.»
به گفته خانم مکمیلان، ترور فرانتس فردیناند، ولیعهد امپراتوری اتریش - مجارستان و برادرزاده امپراتور فرانتس یوزف، زنجیرهای از رویدادها را آغاز کرد که در سال ۱۹۱۴ به شروع جنگ جهانی اول انجامید.
در عرض چند هفته، مجموعهای از ائتلافها، اروپا را وارد جنگ کرد. اتریش-مجارستان علیه صربستان اقدام کرد، آلمان از اتریش حمایت کرد، روسیه برای حمایت از صربستان بسیج شد، فرانسه از روسیه پشتیبانی کرد و بریتانیا نیز به خاطر حیثیت و منافع راهبردی وارد جنگ شد.
او میگوید آنچه در ادامه رخ داد، به یک فاجعه جهانی تبدیل شد.
جو مایولو، استاد تاریخ بینالملل در کینگز کالج لندن، جنگ جهانی را جنگی تمامعیار تعریف میکند که همه قدرتهای بزرگ در آن درگیر باشند. او به بیبیسی گفت: «در جنگ جهانی اول، این قدرتها شامل امپراتوریهای اروپایی بودند. در جنگ جهانی دوم، ایالات متحده، ژاپن و چین نیز در آن حضور داشتند.»
بسیاری از مردم تنشهای امروز در خاورمیانه را عمدتا منطقهای میدانند. اما آیا شرایط برای گسترش گستردهتر فراهم است؟
با این وصف خطر وقوع جنگ جهانی سوم تا چه اندازه است؟
خانم مکمیلان میگوید: «فکر میکنم کشوری که احتمال دارد این درگیری را تشدید کند، احتمالا ایران یا متحدان آن مانند حوثیها در یمن هستند.»
به گفته او، اقداماتی مانند هدف قرار دادن مسیرهای کشتیرانی یا بستن تنگه هرمز میتواند پیامدهای جهانی داشته باشد، عرضه انرژی را مختل کند و قدرتهای بزرگ را درگیر سازد.
او میافزاید دخالت آمریکا نیز سطح خطر را افزایش میدهد، زیرا حتی کشورهایی که مستقیما درگیر نیستند، از نظر اقتصادی یا راهبردی تحت تاثیر قرار میگیرند. او همچنین به خطر دیگری اشاره میکند. اینکه درگیری در یک منطقه میتواند فرصتهایی در نقاط دیگر ایجاد کند.
برای مثال چین ممکن است تصور کند که مشغول بودن غرب، فرصتی برای اقدام علیه تایوان فراهم میکند، یا روسیه میتواند در زمانی که توجه جهانی به جای دیگری معطوف است، اقدامات خود را در اوکراین تشدید کند.
خانم مکمیلان میگوید: «همیشه این احتمال وجود دارد که درگیری از یک منطقه فراتر برود، تا حدی به این دلیل که دیگران در خارج از آن منطقه در این درگیری فرصتهایی میبینند.»
آقای مایولو معتقد است این درگیری در سطح منطقهای باقی خواهد ماند و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی را درگیر خواهد کرد، اما او پیشبینی نمیکند که چین و روسیه وارد جنگ شوند.
او میگوید: «این تصور که هر اتفاقی در جهان بیفتد و چین فورا به تایوان حمله کند، کاملا بیاساس است.» او میافزاید: «اگر از جنگ جهانی سوم صحبت کنیم، هیچ تمایلی از سوی چین یا روسیه برای دخالت مستقیم وجود ندارد و حتی کمتر از آن در اروپا.»
او معتقد است چین برنامههای دیگری برای دیپلماسی خود با دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، دارد: «وقتی رقیبتان مرتکب یک اشتباه راهبردی بزرگ میشود، بگذارید به مسیرش ادامه دهد.»
آیا با وجود تاثیر نوسانات قیمت نفت، همچنان به نفع چین است که نقش دیپلماتیک ایفا نکند؟
مایولو میگوید این هزینه ناچیزی است: «در چارچوب منافع راهبردی گستردهتر، مشغول بودن آمریکا در خاورمیانه بسیار مهمتر از منابع نفتی چین است.»
ترامپ: ایران در حال مذاکره است و دستیابی به توافق تا 24 ساعت آینده امکانپذیر است
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، عمدا و یا سهوا و یا با هدف راهانداختن جنگ روانی، همواره مواضع متناقض میگیرد. او اعلام کرد تهران اکنون در حال مذاکره با واشینگتن است و دستیابی به توافق طی روز دوشنبه(فردا) امکانپذیر است.
ترامپ امروز یکشنبه 16 فروردین در گفتوگو با شبکه «فاکس نیوز»، هشدار داد اگر ایران برای دستیابی به توافق آماده نباشد، آمریکا ممکن است بهدنبال تصرف نفت ایران برود. او همچنین تهدید کرد اگر توافقی حاصل نشود، آمریکا «همهچیز را در ایران نابود» خواهد کرد.
او در بخش دیگری از این مصاحبه، اضافه کرد آمریکا پیشتر از طریق کردها برای معترضان ایرانی «مقدار زیادی سلاح» ارسال کرده بود، اما بهگفته او، این تسلیحات در اختیار کردها باقی مانده است.
ترامپ پیشتر، تهدید کرده بود در صورت باز نشدن تنگه هرمز، روز سهشنبه به زیرساختهای ایران از جمله نیروگاهها و پلها حمله خواهد کرد. او با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت اگر این تنگه به روی کشتیرانی باز نشود، روز سهشنبه «روز نابودی پلها و نیروگاهها» خواهد بود.
ترامپ به ایران تا دوشنبه 17 فروردین فرصت داده با واشینگتن به توافق برسد و تنگه هرمز را باز کند. در غیر این صورت، به گفته رییسجمهور آمریکا، تهران با «پیامدهای شدیدی» روبهرو خواهد شد.
در مقابل، مقامهای ایران تهدید کردهاند نیروهای آمریکایی را هدف خواهند گرفت.
جمعبندی
بیش از یک ماه از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران میگذرد و نگرانیها درباره این که آیا این درگیری در خاورمیانه میتواند به بحرانی بسیار گستردهتر تبدیل شود، افزایش یافته است.
این جنگ نه تنها ایران، بلکه بیش از ۱۲ کشور و منطقه دیگر را نیز تحت تاثیر قرار داده است؛ از جمله امارات متحده عربی، عراق، بحرین، کویت، عربستان سعودی، عمان، جمهوری آذربایجان، کرانه غربی اشغالی، قبرس، سوریه، قطر و لبنان. و از نظر اقتصادی نیز همه بازارهای جهانی را تحت تاثیر قرار داده است.
بسیاری اکنون میپرسند که آیا این درگیری میتواند از سطح منطقهای به یک جنگ تمامعیار جهانی تبدیل شود؟
در راستای این تحولات، تلاشهای دونالد ترامپ برای جلب کمک رهبران جهان در راستای بازگشایی تنگه هرمز تاکنون با پاسخ منفی مواجه شده است. برخی متحدان، ترجیح دادهاند تا پایان درگیریها صبر کنند و برخی دیگر آشکارا از جنگی که ترامپ آغاز کرده است، انتقاد کردهاند.
دونالد ترامپ، طی یک دهه حیات سیاسی خود بر اعتماد بهنفس تزلزلناپذیر خود برای پیشبرد مسیرش تکیه کرده است. او در جریان کارزار انتخاباتی سال ۲۰۱۶ گفته بود: «فقط من میتوانم درستش کنم.»
این رویکرد اغلب به تکروی منجر شده است که براساس آن گویی تنها شخص دونالد ترامپ راهحل مسائل را در جهانی آشفته بلد است. همین نگاه پیش از این صدور فرمانهای اجرایی و اعمال تعرفههایی که اقتصاد جهانی را تحت تاثیر قرار داده، توجیه کرده است.
این در حالی است که اکنون جنگ با ایران که بدون مشورت با دیگر متحدان آمریکا(به استثنای اسرائیل) و کنگره آغاز شد تبدیل به آزمونی بیسابقه در دور دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ شده است.
جولیان زلیزر، استاد تاریخ در دانشگاه پرینستون در اینباره میگوید: «میتوانید قاطعترین و تهاجمیترین رییسجمهوری جهان باشید، اما آنچه را که در خارج از کشور رخ میدهد نمیتوانید کنترل کنید.»
دونالد ترامپ گفت: به افرادی در ایران «مصونیت محدود» داده شده تا امکان مذاکره و توافق برقرار باشد اما در صورت عدم دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی تا پایان اولتیماتوم داده شده، گزینه انهدام گسترده زیرساختها و کنترل منابع نفتی ایران را اجرایی خواهد کرد.
حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، از اوایل سال ۲۰۲۶ آغاز شد، در روزهای اولیه جنگ، اعلام شد که رهبر جمهوری اسلامی ایران، علی خامنهای، کشته شده استپسرش مجتبی خامنهای را جایگزین او کردند. پس از خامنهای، مقامات ارشدی مانند علی لاریجانی در عملیات ویژه کشته شدند و بدین ترتیب، روسای نظامی-سیاسی ایران، یکی پس از دیگری هدف قرار گرفتند. با این حال، همه این ضربات به هسته مرکزی و سخت حاکمیت، مانع از ادامه کنترل سیاسی و نظامی و ادامه دستگاه دولتی نشد.
در این تحولات، جمهوری اسلامی ایران، همچنان حملات سنگین پهپادی و موشکهای بالستیک علیه پایگاههای استراتژیک اسرائیل و مراکز لجستیکی ایالات متحده در منطقه ادامه دارد. ادعاهای «حملات نقطه به نقطه» توسط ایالات متحده و اسرائیل، مناطق غیرنظامی، بیمارستانها و مدارس در اصفهان، تبریز و شیراز، مدرسه میناب، پل کرج و نیروهای برق و بهطور کلی زیرساختهای حیاتی اقتصادی ایران، مستقیما بمباران شدند. یکی از این نمونههایی که باعث خشم عمومی شد، بمباران مدرسه دخترانه میناب در ایران بود. در این فرآیند، که هزاران غیرنظامی جان خود را از دست دادند، صدها کودک جان باختند، آثار ویرانی انسانی ناشی از حملات و مداخله قدرتهای غربی در منطقه مشهود است. اکنون همه دولتهای سرمایهداری غربی و منطقه، تنها به فکر منافع خود هستند و به همین دلیل، امنیت تنگه هرمز، برای آنها خیلی مهمتر از تلاش برای پایان دادن به این جنگ و ویرانی سرمایههای انساین و اقتصادی ایران است.
در این دوره، با توجه به اینکه جنگ پنجمین هفته خود را پشتسر گذاشته است، سناریوهای آینده در رسانههای جهانی دیگر درباره یک پیروزی سریع نیست، بلکه درباره مقاومت غیرقابل پیشبینی و تبدیل جنگ به یک درگیری منطقهای است.
نیویورک تایمز در آخرین تحلیل خود در آوریل ۲۰۲۶، خاطرنشان کرد که ترور خامنهای، نه تنها را سرنگون نکرده، بلکه جناحهای نظامی و غیرنظامی را بهطور رادیکالتری پیرامون مجتبی خامنهای و فرماندهی سپاه پاسداران گرد هم آورده است. به گفته این روزنامه، اقتدار مرکزی متزلزل نشده است، بلکه با دکترین «دفاع کامل»، کشور وارد دورهای از حملات نامتقارن فزاینده و پیچیده به اهداف اسرائیلی و آمریکایی و افزایش این حملات میشود.
در پیشبینی وال استریت ژورنال، بر اساس منابع پنتاگون، جنگ از مرزهای ایران فراتر رفته و به یک سناریوی «آتشسوزی منطقهای» در مقیاس بزرگ تبدیل شده است که لبنان، سوریه و عراق را نیز شامل میشود و این وضعیت، قدرتهای غربی را در یک بنبست استراتژیک با هزینههای بالا و مدت زمان نامشخص قرار داده است. فایننشال تایمز نیز اظهار داشت که بزرگترین تهدید در آینده نزدیک این است که ایران سیاست «صبر استراتژیک» خود را کنار بگذارد و کارت هستهای خود را بهعنوان آخرین راهحل ارائه دهد، که این امر باعث ایجاد یک بحران امنیتی در سیستم جهانی میشود که از آن راه برگشتی وجود ندارد. این روزنامهها متفقالقول هستند که اگر دولت ترامپ بر این تصمیم اصرار ورزد، نه تنها منطقه را بیثبات میکند، بلکه باعث ایجاد یک سناریوی «فاجعه استراتژیک» میشود که فروپاشی ناتو را تداوم میبخشد.
در حالی که جنگ ایران و آمریکا وارد ششمین هفته خود شده است، دولت ایالات متحده بامداد یکشنبه اعلام کرد یکی از خدمه جنگنده آمریکایی که پس از سرنگونی هواپیمایش در خاک ایران پشت خطوط دشمن گرفتار شده بود، در عملیاتی نجات یافته است؛ رخدادی که برای دولت دونالد ترامپ یک موفقیت تبلیغاتی و نظامی به شمار میآید، آن هم در شرایطی که همزمان فشار واشنگتن و اسرائیل بر تهران برای گشودن تنگه هرمز و تن دادن به توافق، بهطور محسوسی افزایش یافته است.
بر اساس این گزارش، خلبان نجاتیافته یکی از دو سرنشین جنگنده اف-۱۵ آمریکا بوده که ایران روز جمعه اعلام کرد با پدافند هوایی خود آن را سرنگون کرده است. پیشتر گزارشهایی درباره نجات یکی از دو خدمه منتشر شده بود و اکنون با اعلام رسمی واشنگتن، سرنوشت دومین سرنشین نیز روشن شده است. دونالد ترامپ در پیامی که از سوی کارولین لوییت، سخنگوی کاخ سفید، منتشر شد، این عملیات را یکی از جسورانهترین عملیاتهای جستوجو و نجات در تاریخ نظامی آمریکا توصیف کرد و گفت این افسر، با وجود جراحات وارده، بهبود خواهد یافت.
نجات این نظامی آمریکایی، در حالی رخ داده که جنگ جاری تاکنون هزاران کشته بر جا گذاشته، بحران انرژی را تشدید کرده و با اختلال گسترده در تنگه هرمز، خطر آسیب پایدار به اقتصاد جهانی را افزایش داده است. این آبراه راهبردی که بهطور معمول حدود یکپنجم نفت جهان و گاز طبیعی مایع را از خود عبور میدهد، اکنون به کانون اصلی فشارهای آمریکا و اسرائیل علیه ایران بدل شده است.
ترامپ روز شنبه، بار دیگر هشدار داد که اگر ایران تا صبح دوشنبه به وقت شرق آمریکا، یعنی حدود ساعت ۱۴ به وقت گرینویچ، برای پایان دادن به جنگ به توافق نرسد یا تنگه هرمز را باز نکند، با حملات شدیدتر مواجه خواهد شد. بهنظر میرسد منظور ترامپ از «توافق» تسلیم جمهوی اسلامی به خواستهای آمریکاست. او در پیامی در شبکه اجتماعی خود نوشت که تنها ۴۸ ساعت تا فرود آمدن «جهنم» بر ایران باقی مانده است. رییسجمهور آمریکا در هفتههای اخیر بارها میان اشاره به احتمال پیشرفت دیپلماتیک و تهدید به بمباران گسترده ایران در نوسان بوده و از جمله تهدید کرده بود که در صورت برآورده نشدن خواستههایش، نیروگاههای برق ایران را هدف قرار خواهد داد.
همزمان، حملات اسرائیل نیز بر ایران در حال افزایش است. یک مقام ارشد دفاعی اسرائیل گفته است تلآویو در حال آمادهسازی برای حمله به تاسیسات انرژی ایران ظرف هفته آینده است و تنها در انتظار چراغ سبز واشنگتن مانده است. این موضع، نشاندهنده احتمال گسترش دامنه حملات از اهداف نظامی و زیرساختی به حوزه انرژی ایران است؛ اقدامی که میتواند پیامدهای منطقهای و جهانی بسیار سنگینی به همراه داشته باشد.
در مقابل، ایران هشدار داده است که در صورت تشدید حملات آمریکا و اسرائیل، «تمام منطقه برای شما به جهنم تبدیل خواهد شد.»
رسانههای ایرانی، همچنین از تقویت سامانههای پدافندی کشور و موفقیت آنها در مقابله با دشمنان سخن گفتهاند. در همین حال، خبرگزاری تسنیم به نقل از سپاه پاسداران اعلام کرد در جریان عملیات نجات نظامی آمریکا، چندین هواگرد آمریکایی منهدم شدهاند. به گفته یک سخنگوی نظامی ایران، یک هواپیمای ترابری سی-۱۳۰ و دو بالگرد بلکهاوک در این عملیات سرنگون شدهاند؛ هرچند پنتاگون هنوز به این ادعا واکنشی نشان نداده است.
در عرصه دیپلماتیک، چشمانداز گفتوگوها، همچنان مبهم و ضعیف بهنظر میرسد. پاکستان در تلاش است میان ایران و آمریکا نقش میانجی ایفا کند، اما نشانهها از محدود بودن شانس موفقیت این ابتکار حکایت دارد. با این حال، عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران، در پیامی اعلام کرده که آنچه برای تهران اهمیت دارد، دستیابی به «پایانی قطعی و پایدار» برای آنچه «جنگ غیرقانونی تحمیلشده» خواند، است. او ضمن قدردانی از تلاشهای اسلامآباد تاکید کرد ایران هرگز از رفتن به پاکستان برای گفتوگو خودداری نکرده است. این موضع، هرچند در را بهطور کامل به روی مذاکره نبسته، اما نشان میدهد تهران هرگونه گفتوگو را مشروط به پایان واقعی جنگ میداند.
در همین حال، حوثیهای یمن که با ایران همپیمان هستند، روز شنبه اعلام کردند در عملیاتی مشترک با سپاه پاسداران، ارتش ایران و حزبالله لبنان، اسرائیل را با یک موشک بالستیک و چند پهپاد هدف قرار دادهاند، هرچند شواهدی درباره میزان خسارت ارائه نکردند. اسرائیل نیز این حمله را تایید نکرده است.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که طبق نظرسنجیها، حمایت افکار عمومی در آمریکا از جنگ با ایران پایین است. به این ترتیب، ترامپ از یک سو میکوشد با نمایش موفقیتهایی مانند نجات خلبان سرنگونشده، روایت اقتدار نظامی خود را حفظ کند و از سوی دیگر، با تعیین ضربالاجل و تهدید به حمله به زیرساختهای حیاتی ایران، تهران را به عقبنشینی وادار سازد. اما همزمان گسترش میدان نبرد به خلیج فارس، حملات متقابل منطقهای و هشدارها درباره خطرات هستهای و انرژی، نشان میدهد بحران نهتنها از مهار خارج نشده، بلکه به مرحلهای رسیده است که هر تصمیم جدید میتواند ابعاد درگیری را بهمراتب گستردهتر کند.
روزنامه شرق، طی گزارشی از وضعیت مردم تهران، نوشته است؛ تهرانیها ۳۷ روز است که شبها با صدای انفجار از خواب بیدار میشوند و صبحها از ترس حملات هوایی، با تردید و ترس در خیابانها تردد میکنند. تهران در حال گذراندن یکی از رعبانگیزترین روزهای تاریخ پر افت و خیز خود است. در این میان، نام بعضی محلات بیشتر با خبر انفجار پیوند خورده است؛ مناطقی در شرق و غرب تهران که ساکنانش بیشتر از مناطق دیگر شهر، بوی سوختگی و باروت را حس کردهاند و شبهای سختتری را نسبت به مناطق دیگر گذراندهاند. چیتگر و اکباتان از این محلات هستند. شرایط جنگ جز آسیبهای فیزیکی بر چهره شهر، بر روان شهروندان نیز تأثیری عمیق گذاشته، اما «زندگی» متوقف نشده است؛ از مهدکودکهای خودگردان تا رسیدگی به همسایگان تنها. شهروندان تهرانی در حال تلاش برای تداوم زندگی روزمره خود زیر این بمباران طاقتفرسا هستند.
مردی میگوید از هفته آخر اسفند کمکم محله خلوت و خلوتتر شد: «در ساختمان ۱۲واحدی ما، فقط سه واحد پر است. ساختمانهای اطراف نیز تکوتوک کسی مانده است. مدرسه موقتی که داریم نیز حالا تنها چهار بچه دارد.»
در خیابان «میدان المپیک» داروخانهای کوچک قرار دارد. در داروخانه، دو مرد پشت باجه ایستادهاند، آنها میگویند این روزها بیش از هر چیز، درخواست داروهای خوابآور دریافت میکنند: «فروش قرصهایی مانند ملاتونین یا آرامبخشهای مثل پوکساید از قبل بیشتر شده است.» آنها در شرایط جنگ، هر روز داروخانه را باز نگه داشتند، اما از نظر اقتصادی هر روز بیشتر از روز قبل با ریزش مشتری مواجه میشوند: «از یکی، دو هفته پس از شروع جنگ، هر روز میزان مشتریان ما کمتر شد. بعضی داروها هم افزایش قیمت زیادی خوردند و در این شرایط جز افرادی که واقعا نیاز فوری به دارو دارند، باقی از خرید منصرف شدند.»
«شهرک اکباتان»، یکی از پرتراکمترین مناطق تهران است و شلوغی دائمی کافهها، بازارچهها و کریدورهایش از نمادهای «زندگی» در این بخش از شهر است. اما ۳۷ روز بمباران شهر به «زندگی» در اکباتان نیز رحم نکرده؛ حملات متعدد به فرودگاه مهرآباد و مکانهای نزدیک شهرک، از تعداد ساکنان مجتمع کاسته است. بعضی حملات آسیبهایی فیزیکی به چند بلوک در فاز دو شهرک زده و صدای آژیر ممتد و تکرارشونده فرودگاه مهرآباد، حس ناامنی را به دل شهروندان تزریق کرده است.
در اکباتان بازارچههای زیادی وجود دارد، یکی از معروفترین و پر رفت و آمدترین آنها، «بازارچه کوثر» است که در فاز دو شهرک قرار دارد. بازارچه کوثر چند کافه و رستوران دارد که معمولا شلوغ هستند، همینطور کریدورهایی دارد که محل گردهمایی جوانان است. اما حالا بازارچه در سکوتی عمیق فرو رفته است. جز صدای آهنگی که از اسپیکر یکی از کافهها پخش میشود، خبری از سروصدای دیگری نیست. در طبقه پایین بازارچه مجاور کوثر که چند پیتزافروشی شلوغ قرار دارد، خبری از هیچکس نیست و بیشتر مغازهها تعطیل هستند. و...
دونالد ترامپ در آخرین پست خود در شبکه اجتماعی تروث، ضربالاجل به ایران را تا روز سهشنبه تمدید کرد. او گفت که ایران در حال مذاکره با واشنگتن است و تا پیش از ضربالاجل او امکان توافق وجود دارد. ایران هنوز واکنشی نداشته اما پیش از این هرگونه مذاکرهای را رد کرده است. ترامپ ساعتی پیش با الفاظی اهانتآمیز، مقامهای ایران را تهدید کرده بود که اگر تنگه هرمز «لعنتی» را باز نکنند، «در جهنم» زندگی خواهند کرد و «سهشنبه روز نیروگاه و پل در ایران خواهد بود.» جمهوری اسلامی ایران، پیشتر با رد ضربالاجل آمریکا هشدار داده بود که به هرگونه حمله به زیرساختهایش پاسخ متقابل خواهد داد.
پس از این اظهارات دونالد ترامپ، وزارت خارجه روسیه، اعلام کرده است سرگئی لاوروف، وزیر خارجه این کشور، در یک گفتوگوی تلفنی با عباس عراقچی، همتای ایرانی خود، از ایالات متحده خواسته است از «زبان اولتیماتوم» فاصله بگیرد و به مسیر مذاکرات بازگردد.
در بیانیه منتشرشده از سوی مسکو، آمده است که «طرف روسی ابراز امیدواری کرده است تلاشهای انجامشده از سوی شماری از کشورها برای کاهش تنشها پیرامون ایران موفقیتآمیز باشد.»
از سوی دیگر، چین خواستار همکاری با روسیه برای کاهش تنش در خاورمیانه شد. به گزارش خبرگزاری دولتی چین، وانگ یی، وزیر خارجه این کشور، در یک گفتوگوی تلفنی با سرگئی لاوروف، همتای روس خود، این موضوع را مطرح کرده است. او تاکید کرده است که حل مشکلات کشتیرانی در تنگه هرمز مستلزم برقراری هرچه سریعتر آتشبس است. وانگ گفته است که چین همواره از حلوفصل مناقشات از طریق گفتوگو حمایت میکند.
شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار است در هفته آینده درباره پیشنویس قطعنامهای از سوی بحرین برای حفاظت از کشتیرانی تجاری در این گذرگاه دریایی رایگیری کند.
تا همین جای کار، کارنامه این جنگ برای جامعه ایران سنگین بوده است:
-کوچک شدن ۸ تا ۱۲ درصدی اقتصاد
-تخریب زیرساختهایی که بازسازی آنها دههها زمان میبرد.
-تورم افسارگسیخته مواد غذایی که امنیت روانی جامعه را هدف گرفته است.
-زوال امید به آینده که بزرگترین محرک توسعه هر کشوری است.
-چه کسی یا کسانی قرار است هزینههای بازسازی را به ایرانیان بدهند؟ در دنیای امروز، هیچ قدرت بزرگی غرامت جنگهای فرسایشی را تقبل نمیکند.
-پیروزی با چه بهایی؟ اگر هدف نهایی محقق شود، ولی به قیمت زیرساختهای نابود شده، محیطزیست ویران و مردمی آسیبدیده، آیا این «پیروزی» با «شکست» تفاوتی دارد؟
-زیست بوم سوخته و ویرانشده: با منابع مالی تحلیلرفته و محیطزیستی که در میانه بحرانها فراموش شده، چه فضایی برای زندگی نسلهای بعد باقی میماند؟
اکثریت مردم ایران، حتی پیش از جنگ هم اقتصاد در بحران عمیق بود و قیمت مواد غذایی در یک سال، ۶۰ درصد افزایش یافته بود. اکنون با تمام شدن منابع، ناامیدی در حال گسترش است. فشار اقتصادی، جرقه اعتراضهای گسترده اواخر ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ را روشن کرد و این وضعیت دوباره تکرار خواهد شد.
پرستاری به تاریخ ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ - ۵ آوریل ۲۰۲۶، در بیمارستانی در اطراف تهران، نگران کمبود دارو است. او به بیبیسی میگوید: «کمبود هنوز گسترده نیست، اما شروع شده است.» او هشدار میدهد: «مهمترین مسئله این است که جنگ به بیمارستانها نرسد. اگر درگیری ادامه پیدا کند و زیرساختها هدف قرار بگیرند و واردات دارو مختل شود، با مشکلات بسیار جدی روبهرو خواهیم شد.»
تصاویر جنگ که این پرستار در هفتههای اخیر دیده، ذهنش را رها نمیکند. به گفته او، پس از بمبارانها، اجسادی به بیمارستان آورده شدند که «قابل شناسایی نبودند... برخی دست نداشتند، برخی پا نداشتند؛ خیلی وحشتناک بود.» یکی از خاطرات تکرارشونده او، زن بارداری است که در یک حمله هوایی در اوایل جنگ کشته شد.
«خانهشان نزدیک یک مرکز نظامی بود و در بمباران آسیب دید. وقتی او را به بیمارستان آوردند، نه مادر زنده بود و نه جنین.» «هر دو جان باخته بودند. فقط دو ماه تا زایمانش مانده بود، اما متاسفانه نه او و نه نوزادش زنده نماندند. وضعیت بسیار دردناکی بود.»
به این ترتیب جامعه ایران، طی 47 سال مقابله با سیاستهای ارتجاعی و غیرانسانی اسلامی حاکم، به ارزشهای آزادیخواهی و برابریطلبی روی آورده است که نویدبخش برپایی جامعهای آزاد و شایسته انسانی، پس از سرنگونی کلیت حکومت اسلامی است.
یکشنبه شانزدهم فروردین 1405-پنجم آوریل 2026