تثبیت سلطه امپریالیستی بر بخش انرژی ونزوئلا: توافق با شورون و واگذاری منابع نفتی
بقایای ساختار رژیم چاوزیستی در ونزوئلا روند خصوصیسازی آغازشده در گذشته را با شتابی فزاینده پیش میبرند و عملاً منابع طبیعی ونزوئلا، بویژه صنعت نفت را در معرض واگذاری به سرمایهٔ امپریالیستی قرار دادهاند.
در راستای آگاهی از وضعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ونزوئلا در چارچوب این تحولات، مطلب حاضر که در ۱۵ آوریل ۲۰۲۶ در وبسایت "ایزکیردا دیاریو" منتشر شده است، با هدف اطلاعرسانی به جریانات چپ انقلابی ایران ترجمه و بازنشر میشود.
مسعود کوچک
تثبیت سلطه امپریالیستی بر بخش انرژی ونزوئلا: توافق با شورون و واگذاری منابع نفتی
در روز دوشنبه ۱۳ آوریل، با امضای توافقی میان دولت دلسی رودریگز و شرکت نفتی شورون، مرحلهٔ نوینی که پس از حملهٔ نظامی امپریالیستی ۳ ژانویه در ونزوئلا آغاز شده بود، بار دیگر برجسته شد؛ توافقی که بطور تعیینکنندهای حضور سرمایهٔ آمریکایی را در قلب بخش انرژی ونزوئلا گسترش میدهد و تحت نظارت مستقیم ایالات متحده به انجام رسیده است.
این توافق، که دولت ونزوئلا آن را همچون "اجلاس همکاری دو جانبه" معرفی کرد، توسط دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت، امضا شد؛ توافقی که به گسترش و تعمیق حضور شورون در قلب کمربند نفتی اورینوکو میانجامد – تحت نظارت و کنترل مستقیم مقامات ارشد ایالات متحده.
صحنهآرایی این مراسم در میرافلورس، کاخ ریاست جمهوری ونزوئلا در کاراکاس، مضحک بود. در کنار دلسی رودریگز، نمایندهٔ شرکت شورون، کاردار ایالات متحده، لورا دوگو و معاون وزیر انرژی آمریکا، کایل هاوستویت، حضور داشتند؛ هاوستویت به کاراکاس سفر کرده بود تا با رئیسجمهور موقت دیدارهای مستقیم برگزار کند و گسترش عملیات نفتی را از نزدیک مشاهده کند. حضور همزمان این مقامات آمریکایی بروشنی نشان میدهد که امروز چه نیرویی اولویتهای راهبردی کشور را تعیین میکند.
نمایندگان عالیرتبهٔ دولت ایالات متحده نه ناظر، بلکه بعنوان ناظران فعال این روند حضور داشتند؛ در فضایی که کاملاً بیانگر رابطهای مبتنی بر وادادگی و تابعیت بود، آن هم تنها صد روز پس از آنکه ایالات متحده کاراکاس را بمباران کرد و مادورو را ربود. در یک سو غارتگران ایستاده بودند و در سوی دیگر، نیروهای واگذارکننده. این مراسم از شبکهٔ VTV پخش شد؛ جایی که نمایندهٔ شورون از ،"همکاری بزرگ میان دولت ونزوئلا و دولت آمریکا" قدردانی کرد - عبارتی که بروشنی ماهیت رژیم نواستعماری در حال تثبیت را بیان میکند. در این شرایط، کارگران صنعت نفت با وجود دستمزدهای ناچیز، همچنان این صنعت را سرپا نگه داشتهاند و همان رنجها و مشکلات پیشین را تحمل میکنند.
توافقی که در کاخ میرافلورس امضا شد، سهم شرکت شورون در شرکت مشترک پترواستقلال را به ۴۹ درصد افزایش میدهد؛ این افزایش از طریق خرید ۱۳٫۲۱ درصد سهم اضافی صورت گرفته است. همچنین این شرکت حقوق عملیاتی جدیدی در بلوک آیاکوچو ۸، در چارچوب پتروپیار، به دست میآورد؛ بلوکی واقع در کمربند نفتی اورینوکو که یکی از بزرگترین ذخایر نفت خام جهان به شمار میرود. علاوه بر این، این توافق به باز توزیع داراییهای راهبردی میان PDVSA و این شرکت آمریکایی منجر میشود و جایگاه شورون را در بخش نفت سنگین ونزوئلا تثبیت میکند.
در حال حاضر، شورون در شرکتهای مشترک پترواکسکان و پترواستقلال در غرب ونزوئلا مشارکت دارد و در کمربند نفتی اورینوکو نیز در پروژههای نفت فوقسنگین پتروپیار و پترواستقلال فعال است. این شرکت همچنین در بلوکهای ۲ و ۳ سکوی دلتا، با مشارکت انحصاری (از جمله میدان لوران)، حضور دارد و علاوه بر آن، مالک ۱۰۰ درصد بلوک ۳ در پروژهٔ "رافائل اوردانتا" است. انتقال داراییها نیز در همین بخش گازی انجام میشود.
در چارچوب این باز توزیع، شورون کنترل دو میدان گازی دریایی (یکی در ماکویرا و دیگری میدان لوران) را در ازای حقوق بهرهبرداری در بلوک آیاکوچو ۸ به دولت ونزوئلا واگذار میکند. هرچند این میدانها بطور رسمی بعنوان بخشی از یک مبادلهٔ داراییها بازگردانده میشوند، طبق چارچوب جدید قانون هیدروکربن، شرکت شل مدیریت و بهرهبرداری از آنها را بر عهده خواهد گرفت. مذاکرات برای پروژهٔ "شل لوران–ماناتی " پیشرفت کرده و انتظار میرود توافقی جداگانه نیز بزودی امضا شود.
در ژوئیهٔ ۲۰۲۵، شورون خرید شرکت هِس را به ارزش ۵۳ میلیارد دلار نهایی کرد و بدینترتیب به میدان عظیم استابروک در سواحل گویان دست یافت؛ منطقهای مورد مناقشه میان ونزوئلا و گویان. به این ترتیب، این شرکت جایگاه خود را در این پهنهٔ گسترده نیز تثبیت کرد.
تمام این تحولات تنها چند هفته پس از تصویب قانون جدید هیدروکربن رخ میدهد؛ قانونی که صنعت انرژی را به روی مشارکت گستردهتر بخش خصوصی باز کرد. شرکتهای نفتی دیگر صرفاً شریکان فاقد کنترل بر منابع نیستند، بلکه کنترل مستقیم اکتشاف، استخراج و بهرهبرداری از منابع را در دست گرفتهاند. نفت، گاز و معادن تحت نظارت OFAC و در چارچوب سیاستهای واشنگتن جریان مییابند.
توافق با شرکت شورون بخشی از یک فرایند گستردهتر است: مداخلهٔ سیاسی، اصلاحات اقتصادی، وابستگی انرژی و حضور مستقیم ایالات متحده در تصمیمهای راهبردی. ونزوئلا از یک دولت متکی به صنعت نفت با کنترل نسبی بر مدیریت منابع خود، به بخشی از ساختار انرژی ایالات متحده تبدیل میشود و روند شکلگیری یک تحتالحمایگی انرژی نیز در حال تثبیت است.
ایالات متحده نه بعنوان شریک تجاری، بلکه بعنوان قدرت هدایتگر عمل میکند. دولت ونزوئلا کنترل مؤثر خود بر درآمدهای نفتی را از دست میدهد و یک رژیم وابسته به امپریالیسم شکل میگیرد.
سالها، چاوزیسم با گفتمان ضد امپریالیستی حکومت کرد، اما امروز این گفتمان در برابر روند واگذاری و آزادسازی اقتصادی رنگ باخته است. آنچه در حال شکلگیری است، انتقال حاکمیت و حرکت بسوی یک رژیم نواستعماری است.
خصوصیسازی نفت پیامدهای مستقیمی بر زندگی مردم دارد و به معنای واگذاری ثروتهای عمومی به سرمایهٔ خارجی است.
در برابر این روند، وظیفهٔ کارگران شکلدهی به یک بدیل مستقل و ضد امپریالیستی است. آنچه در معرض خطر قرار دارد تنها نفت نیست، بلکه سرنوشت کل کشور است.
یا این روند به تثبیت یک مستعمرهٔ انرژی در قرن بیستویکم منتهی میشود، یا امکان شکلگیری یک بدیل ضدسرمایهداری گشوده خواهد شد.
زبر نویس ها :
PDVSA: شرکت دولتی نفت ونزوئلا (Petróleos de Venezuela, S.A.) که مسئول اصلی اکتشاف، تولید و صادرات نفت کشور است.
Chevron: شرکت چندملیتی نفت و گاز آمریکایی که یکی از بزرگترین شرکتهای انرژی جهان محسوب میشود و در پروژههای نفتی ونزوئلا مشارکت دارد.
Hess Corporation (هِس): شرکت نفت و گاز آمریکایی که در سال ۲۰۲۵ توسط Chevron خریداری شد و داراییهای آن از جمله میادین نفتی دریایی در آمریکای جنوبی به این شرکت منتقل شد.
Shell (شل): شرکت چندملیتی بریتانیایی-هلندی فعال در حوزه نفت و گاز که در پروژههای مشترک انرژی در منطقه کارائیب و آمریکای لاتین نیز حضور دارد.
OFAC: دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری ایالات متحده (Office of Foreign Assets Control) که مسئول اعمال تحریمهای اقتصادی و مالی آمریکا است.
Petropiar / Petroindependencia / Petroboscán: شرکتهای مختلط نفتی در ونزوئلا که میان شرکت دولتی PDVSA و شرکتهای خارجی برای استخراج و تولید نفت سنگین و فوقسنگین در کمربند اورینوکو و سایر مناطق تشکیل شدهاند.
Faja Petrolífera del Orinoco (کمربند نفتی اورینوکو): یکی از بزرگترین ذخایر نفت فوقسنگین جهان در شرق ونزوئلا که نقش کلیدی در اقتصاد نفتی این کشور دارد.
Bloque Stabroek (بلوک استابروک): میدان نفتی بزرگ در آبهای ساحلی گویان که میان گویان و ونزوئلا مورد مناقشه است و دارای ذخایر عظیم نفتی است.
