زن کمونیست و شورشگر انقلابی
۱۴ سال پیش، در چنین روزی، جنبش زنان و جنبش کمونیستی یکی از صداهای جسور، آگاه و تأثیرگذار خود را از دست داد؛ رفیق آذر درخشان، زنی که زندگی و مبارزهاش با رهایی زنان، نقد بیامان مردسالاری و آرمان برابری گره خورده بود.
آذر درخشان، از بنیانگذاران و اعضای فعال سازمان زنان ۸ مارس (ایران و افغانستان)، سحرگاه ۲۶ مه ۲۰۱۲، پس از ۱۱ سال مبارزه با بیماری سرطان، در پاریس درگذشت؛ اما اندیشه، جسارت و رد پای عمیقی که در جنبش انقلابی زنان و جنبش کمونیستی بر جای گذاشت، او را جاودانه کرد.
آذر تنها یک فعال سیاسی نبود؛ او صدایی رادیکال، بیپروا و معترض علیه تمامی اشکال ستم و تبعیض بود. در دورانی که حتی در درون بسیاری از سازمانها و محافل سیاسی نیز نگاه مردسالارانه بازتولید میشد، آذر با صراحت و شجاعت این ساختارها را به چالش کشید و نشان داد که رهایی زنان نمیتواند به آیندهای نامعلوم موکول شود، بلکه باید در متن مبارزه انقلابی و در همین امروز تحقق یابد.
او همراه با کمیته زنان و دیگر فعالان جنبش زنان، در سالهای مختلف دهها نشست، سمینار و برنامه سیاسی ـ تئوریک درباره آزادی زنان برگزار کرد. آذر درخشان در راهپیماییها و تجمعات اعتراضی زنان در بلژیک، آلمان و فرانسه نقش فعالی داشت و در رسانهها و تلویزیونهای ایرانی، پیوسته از ضرورت مبارزه علیه جمهوری اسلامی، مذهب، تبعیض جنسیتی و دیگر اشکال ستم سخن میگفت. سخنرانیها، مصاحبهها و نوشتههای او هنوز نیز الهامبخش نسل تازهای از زنان مبارز و آزادیخواه است.
پس از درگذشت او، مراسم باشکوهی برای وداع با این مبارز کمونیست و آزادیخواه در گورستان پرلاشز پاریس برگزار شد. بنا بر وصیت و خواست خودش، پیکرش سوزانده شد و خاکسترش را در کنار دیگر جانباختگان و مبارزان ایرانی مهاجر در پرلاشز به خاک سپردند. این مراسم در فضایی آکنده از اندوه، احترام و سرودهای انقلابی برگزار شد. سپس راهپیمایی بزرگی به یاد آذر و دیگر جانباختگان راه آزادی شکل گرفت؛ راهپیماییای که با سرودهای انقلابی همراه بود و در پایان، شرکتکنندگان در کنار دیوار کمونارها با اجرای سرود «انترناسیونال»، یاد مبارزان راه آزادی و برابری را گرامی داشتند. همان شب نیز مراسم یادبود دیگری برای آذر در پاریس برگزار شد که جمع زیادی از فعالان سیاسی، زنان مبارز، دوستان و رفقایش در آن حضور داشتند.
متأسفانه بیماری سرطان فرصت آن را از او گرفت که خیزش عظیم «زن، زندگی، آزادی» را ببیند؛ جنبشی که بسیاری از آرمانها و افقهایی را که آذر سالها برایش جنگیده بود، به خیابانهای ایران آورد. بیتردید اگر او امروز در میان ما بود، در صف نخست دفاع از زنان شورشی و نسل جوان انقلابی قرار داشت.
کتاب «سال صفر»، مجموعهای ارزشمند از آثار و مقالات آذر درخشان، بخشی از میراث فکری و سیاسی او را در خود جای داده است؛ میراثی که همچنان میتواند چراغ راه مبارزه برای آزادی، برابری و رهایی باشد.
نکته مهم دیگری که باید به آن اشاره کرد، باور عمیق و راسخ آذر به ضرورت ایجاد یک تشکل کمونیستی قدرتمند، منسجم و پایدار بود. او همواره بر این اعتقاد تأکید میکرد که بدون سازماندهی آگاهانه، پشتکار مداوم و ساختن یک نیروی کمونیستی ریشهدار، نمیتوان در برابر نظم سرمایهداری، ارتجاع و ستم ایستادگی کرد. فقدان او برای جنبش زنان و جنبش کمونیستی، ضایعهای بزرگ و جبرانناپذیر بود.
یاد و راه آذر درخشان پایدار باد
ناصر پاریس. ۲۶ ماه مه ۲۰۲۶
