مارکسیسم جهانوطن است - ( چرا مارکسیست ها جهانوطن اند)

ابتدا ببینیم جهانوطن یا کاسموپولیتن بودن به چه معناست تا سپس بدانیم چرا مارکسیست ها جهان وطن هستند و یا لزومن و تاریخن باید جهان وطن باشند، و متضاد ِ جهانوطن بودن چیست.

جهان وطن بودن یک خصلت وخصوصییت ِ تاریخی ، و مهم ترین ویژه گی ِ دوران ِسرمایه داری است. زیرا که: این سرمایه داری است که چنین خصلت و خصوصیتی را درشیوه ی تولید وتوزیع و مناسبات ِ تاریخی ِ انسان ها ایجاد نموده و روز به روز هم آن را متناسب با سازوکارهای جهانشمول ِ تکامل یابنده اش تعمیق و ژرفش ِ بیش تری هم می دهد. انسان ِ دوران ِ سرمایه داری جبرن و خواه و ناخواه، چه بخواهدچه نخواهداززمانی که زاده می شود تا آنگاه که می میرددردوران ِسرمایه داری زنده گی می کند ،مگرآن که این نظام و دوران به مرحله ی عالی تر ِ سوسیالیسم و کمونیسم فرا رفته باشد، که تا کنون ِ تاریخی چنین اتفاقی نیفتاده است. جهانوطن بودن یعنی خودرا با ساز وکارها و کرد و کارهای تولیدی توزیعی-اگرنه مناسباتی ِ- نظام ِسرمایه داری تطبیق دادن ، و از این ساز و کارهای قانون مند تبعییت ِ زیست ِ اجتماعی داشتن درعمل ِ معطوف به زیست ِ تاریخی است. جهانوطن بودن تقریبن همزمان با پراتیک ِاجتماعی-تولیدی در اندیشه و تفکرهم نمود و بیان ِ تئوریک پیدا می کند. همچنان که در تئوری های جهانشمول ِ ماتریالیسم ِ دیالکتیک و بالاخص در ماتریالیسم ِتاریخی ِمارکس و انگلس چنین بیان ِ عامی یافته است. مارکس و انگلس بودند که مفهوم ِ تئوریک ِ جهانوطنی اندیشی ِ منبعث از جهان وطنی ِ ساز و کارهای سرمایه داری را درمانیفست ِ کمونیست، ودیگر آثار ِ تئوریک ِمشترک یا جداگانه ی شان توضیح داده و توصیف کرده اند.

در مانیفست ِ کمونیست، نقش ِ بورژوازی و نظام ِ سرمایه داری درایجاد ِ پراتیسیسم ِ تولیدی توزیعی ِ راهگشا به جهان وطن گرایی ِ تاریخن نوپدید چنین توضیح داده شده است : « به رغم ِ آزرده گی ِ مرتجعان ، بورژوازی زمینه ی ملی را زیر ِ پای ِ صنایعی که برروی آن ایستاده بودند خالی کرده است . { نخستین اقدام ِ مترقیانه ی بورژوازی، جهانی سازی ِتولید ِ نیازهای تاریخی و به تبع ِ آن جهان شمول و جهانوطن نمودن ِمناسبات ِتولیدی- توزیعی ِ انسان هاست}. صنایع ِملی ِکهنه و قدیمی نابود شده و یا روز به روز در حال ِنابود شدن اند. جای ِ شان را نیز صنایع جدیدی می گیرند که رواج ِ آنها برای تمام ِ ملت های متمدن مساله ی مرگ و زنده گی است. در این دوران، مراوده ی همه جانبه و وابسته گی ِ متقابل و جهانگیر و جهانگستر ِ ملت ها جایگزین ِ انزوا و خودکفایی ِ محلی و ملی ِ کهن شده است. حتا درتولید ِفکری نیز وضع ِتولید ِمادی حاکم است. آفرینش های نظری ِ ملت ها هم اکنون دارایی ِ مشترک ِ تمام ِ انسان هامی شود. به طوری که یک سویه گی و تنگ نظری ِ ملی بیش از پیش نا ممکن می گردد و ادبیات نیز ضرورتن خصلت ِ جهانوطنی پیدا می کند...».( مانیفست ِ کمونیست. ترجمه ی حسن مرتضوی. ص. 280- 281 . درون کروشه از من است.).

امروزه جهانوطن بودن نه به معنای ظاهربینانه ی جهانگرد بودن ، بلکه قبل از هرچیز به تبعییت از تولید ِ نیازهای تاریخی ِ حیات ِ انسانی، یک گرایش ِ اعتقادی و نظرورانه است. در واقع، این جهانوطن بودن ِسرمایه و تولید و توزیع ِ سرمایه دارانه است که بر تئوری و جهان بینی و جهان شناسی ِمارکس ومارکسیسم تاثیرگذاشته وآن رابه تبع ِسازوکارهای خود جهانوطن نموده است. به بیان ِ دیگر، مارکس جهانوطن گرایی یا جهانوطن شدن را نه یک تمایل ِ ارادی و دلبخواهی، بلکه یک تعلق ِ تاریخی-دورانی درفرایند ِتکاملی ِجامعه ی انسانی درکلییت ِ همبسته ی آن وبرآمده ازسازوکارهاوروابط ِتولیدی توزیعی ِ نظام ِسرمایه داری می داند. ازهمین نگاه و درک و بینش ِ جهانوطنانه ی سرمایه داری است که نوشت :« یکی از شرایط ِ تولید براساس ِ سرمایه،پیدایش ِ حوزه ی گردشی است که مدام گسترش می یابدخواه مستقیمن و خواه از طریق ِایجاد ِ کانون های مبادله ای ِ عمدتن در درون ِ ساز و کارهای گسترش یابنده اش. در نتیجه، گردش ِ سرمایه که در آغاز حجمی ثابت می نمود، اکنون قالبی متحرک پیدا می کند که به موازات ِتولید گسترش می یابد. این نوع گردش، دیگرخود جزیی از فرایند ِ کلی ِ تولید است. از این رو ، گرایش به ایجاد ِ بازار ِ جهانی{ جهانی شدن} مستقیمن در خود ِ مفهوم ِ سرمایه هست، به گونه ای که هر حد و مرزی برای سرمایه مانعی است که باید از میان برداشته شود و قطعن برداشته خواهد شد.{ به بحث ِ دیالکتیکی ِ ایجابی- اثباتی ِ مارکس در ضرورت و حتمییت ِ جهانشمول شدن ِ سرمایه و سرمایه داری و در نتیجه جهانوطن شدن ِ انسان ِ تاریخی- دورانی ِ این نظام توجه نمایید:} درچنین فرایند ِروبه تکاملی تمامی ِزوایای ِزمین درمعرض ِ اکتشاف قرار گرفته تا اشیای مفید ِ تازه ای برای ارزشمندتر کردن ِ اشیای مصرفی ِ پیشین کشف و به خدمت گرفته شوند. از اینجاست که علوم ِ طبیعی نیز تا سرحد ِ امکان گسترش خواهدیافت، ضمن ِ آن که تلاش خواهد شد تا نیاز های اجتماعی ِ ناشی از ضرورت ِ زنده گی در جامعه ی انسانی هم تا آنجا که ممکن است کشف،ایجاد و ارضا شوند.{ مارکس می گوید روند ِدیالکتیکی-تکاملی ِجامعه ی انسانی- و نه هرجامعه ی مجزا و جداگانه ای-هدف و غایت اش گسترش یافتن و جهانی شدن ِ امکانات رفاهی و بهینه شدن ِ شرایط ِ زنده گی ِ انسان در کلییت ِ همبسته و تاریخی ِ آن است. و این غایت و هدف است که عامل ِاصلی ِجهانشمول شدن ِنظام ِ سرمایه وجهان وطن شدن ِانسان درکلییت ِهمبسته ی تاریخ ساز ِ آن می شود. ادامه ی نقل ِ قول از مارکس:}. پس، تولید ِ سرمایه داری به ایجاد ِ شرایط ِ رشد و گسترش ِتمامی ِاستعدادهای انسان ِاجتماعی-تاریخی می انجامد. یعنی استعداد های بالقوه موجودی که دارای حد ِ اکثر ِ نیاز و سرشار از گوناگون ترین کیفییت های وجودی در هستی ِ اجتماعی و وحدت ِ مادی- تاریخی ِ نوع ِانسان است. پس، سرمایه آفریننده ی جامعه ی بورژوایی و بهره برداری جهانی از طبیعت است و شبکه ای پدیدمی آوردکه تمامی اعضای جامعه ی جهانی را در بر می گیرد. این است تاثیر ِ تمدن آفرین و جهانشمول ِ عظیم ِ نظام ِسرمایه داری در تاریخ ِ انسانی.». ( نقل از: گروندریسه،جلد ِ اول، ترجمه ی پرهام- تدین، ص.393- 396. توضیحات ِ درون ِ کروشه از من است.). حال ، بعد از این نقل ِ قول ِ نسبتن طولانی از مارکس، ببینیم چرا « انترناسیونالیسم» ِ ادعایی ِ توده ای- لنینیست ها در تضاد و تقابل با جهانوطن گرایی ِ مورد ِ نظر مارکس و مارکسیسم است.

نخست این موضوع ِ مناقشه انگیز را توضیح دهم که بر خلاف ِ آنچه تا کنون از فرقه سالاران ِ توده ای –لنینیست خوانده و شنیده ایم، و بر طبق ِ آنچه مارکس و انگلس در تمام ِ آثار ِ شان بیان کرده اند، پرولتاریا طبقه ای است جهانی و در حد و حصر و مرز بندی های فرقه های انحصارگر و محدود نگر قرار نمی گیرد. زیرا جهانوطنی بودن همچنان که به نقل ازمارکس هم نوشتم یک خصلت و خصوصییت ِ تولیدی توزیعی و تاریخی- دورانی ِ بر آمده از ساز و کارهای نظام ِ سرمایه داری است که شامل ِ طبقه ی کارگر ِجهانی هم می شود و محدود به این یا آن جامعه و این یا آن دار و دسته و فرقه ی تشکیلات دار ِ اقتدارگرا نمی شود. حال آن که انترناسیونالیسم چه درنظر و چه به ویژه درعمل یک گرایش ِصرفن ملی و محلی و دارای مرز بندی های مشخص وجدا ساز میان ِانسان های حتا یک جامعه ی معین است. فرقه سالارانی که به دنبال ِ کسب ِ قدرت ِ مادام عمر ِ سیاسی و از این رو برقراری مالکییت ِ دائمی بر دولت و حاکمییت هستند و با چنین نگرشی به دور ِ جامعه ی تحت ِ حاکمییت ِ شان و از جمله کارگران دیوار ِ آهنین می کشند تا راه ِ خروج و ورود را بر انسان های « خودی و غیر ِ خودی» ببندند، هرگز نمی توانند مجری ِحتا همان انترناسیونالیسم ِادعایی خودشان هم باشند، چه رسد به جهانوطنی ِ مورد ِ نظر ِ مارکس و انگلس. چرا که در چنان شرایطی انسان های تحت ِ حاکمییت ِ آنها مصداق ِ زندانیانی را دارند که زندانبان ِشان آنها را از ملاقات با دیگر همنوعان و حتا همبندان منع و محروم کرده است. تفاوت ِ جهان وطنی با انترناسیونالیسم در این است که جهانوطنی گرایشی است غالبن تئوریک ودرعین ِ حال ایدئولوژیک در فرایند ِ تکامل ِ اجتماعی که اگرچه محمول ِتاریخی ِ آن نظام ِ سرمایه داری است اما تعلق ِخاص وخود ویژه ای به طبقه و یا دولت و حاکمییتی ندارد،اما پرولتاریا می تواند حامل وعامل ِ عمومییت یابی ِ آن در نظام ِ سوسیالیستی ِ راهگشا به دوران ِکمونیسم باشد. ازاین رو، انترناسیونالیسم نه تنها چنین خصوصییت ِعام شمول ِ انسان گرایانه ووحدت گرایانه را ندارد، بلکه به دلیل ِحضور ِغیر ِ تاریخی و درواقع ضد تاریخی ِروستاییان و غلبه ی آمرانه و حاکمانه ی فرقه سالاران برآن می توان با قطعیت گفت که گرایشی است تفرقه افکن و اختلاف انداز میان ِانسان های این دوران، که خود یک مانع ِ مهم تحقق ِ کمونیسم ِ انسان سالار ِ به دور از تفاوت های طبقاتی و دولت و حاکمییت های جدا ساز و مرزبندی کننده میان ِ انسان های « این کشور و آن کشور است».