نووپریت کارلا - معجزات بهداشتی کوبا همزمان با تحریم همهجانبۀ ایالات متحده آمریکا
چهارشنبه ٣ ژوئن ۲۰۲۶، ١٣ خردادماه ١۴٠۵
برگردان به فارسی از نادر ثانی
نووپریت کارلا (Nuvpreet Karla)، تولیدکننده محتوای دیجیتال برای سازمان "کُد صورتی CODEPINK"، سازمانی که در سال ٢٠٠٢ در ایالات متحده جهت مقابله با تهاجم نظامی این کشور به افغانستان و عراق و برای نبرد در راه رسیدن به آزادی و عدالت اجتماعی پایهگذاری شد، است. او مدرک لیسانس خود را در رشته سیاست و جامعهشناسی از دانشگاه کمبریج و مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته برابریهای اینترنتی از دانشگاه هنر لندن دریافت کرد. او در دوران دانشجویی، عضوی از جنبشهای سلب مالکیت و استعمارزدایی و همچنین گروههای ضد نژادپرستی و ضد امپریالیستی بود. نووپریت در سال ۲۰۲۳ به عنوان کارآموز به CODEPINK پیوست و اکنون محتوای دیجیتال و رسانههای اجتماعی تولید میکند. نووپریت کارلا در محل سکونتش، لندن در انگلستان، او با گروههایی برای آزادی فلسطین، لغو بردهداری و ضد امپریالیسم همکاری میکند. برگردان این نوشته را به ویژه از آنرو مناسب دیدم که در اینروزها ایالات متحده فشارهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی خود به کوبا را شدیدتر کرده و حتی به فکر ربودن رائول کاسترو، یکی از رهبران انقلاب کوبا و رئیسجمهور این کشور در خلال سالهای ٢٠٠۸ تا ٢٠١۸ و "ونزوئلایی کردن" کوبا است. این نوشته در صفحه اینترنتی "زد نت" که شبکهای ضدامپریالیستی است درج شده است.
*******
هفتۀ گذشته، مرکز ایمونولوژی مولکولی کوبا (CIM) [یک مؤسسۀ دولتی تحقیقات زیستفناوری] از یک پیشرفت بزرگ بهداشتی با داروی «واکسیرا» (VAXIRA)، یک درمان واکسنی برای سرطان ریه، خبر داد. این دستاوردی شگفتانگیز است که با توجه به اینکه این دومین واکسن سرطان ریه در کوباست، چشمگیرتر هم میشود.
این واکسن با تقویت سیستم ایمنی بیمار برای مبارزه با سلولهای سرطانی، از پیشرفت سرطان جلوگیری میکند. آزمایشهای انجامشده در مورد استفاده از این روش ثابت کرده است که بقای بیماران را به طور قابلتوجهی افزایش میدهد. از سال ۲۰۱۳، این واکسن روی بیش از ۱۳۰۰ بیمار، آزمایش و بررسی شده است. در یک دورۀ دهساله، بیماران به طور میانگین ۷۶/۶ ماه بیش از معمول زنده ماندند و ۲۰ درصد از کل بیمارانی که واکسیرا دریافت کردند، بقای غیرمنتظرۀ طولانیمدت داشتند. سال گذشته، واکسیرا به دلیل سهم آن در مراقبتهای بهداشتی کوبا، جایزۀ نوآوری فناورانۀ کوبا را دریافت کرد. این یک شاهکار باورنکردنی برای بشریت و مبارزه با سرطان است – و کشوری که با طولانیترین و شدیدترین تحریم همهجانبه از سوی ایالات متحده در تاریخ مواجه است، آن را انجام میدهد.
در سال ۲۰۱۱، کوبا واکسن «سیماوَکس(CIMAvax) » را توسعه داد که هنوز تنها واکسن تأییدشدۀ سرطان ریه در جهان است. این واکسن باعث میشود سیستم ایمنی رشد سلولهای سرطانی را متوقف و پیشرفت غدههای سرطانی را کُند، کند. این واکسن تاکنون بیش از ۵۰۰۰ نفر را در سراسر جهان و هزاران نفر دیگر را در خود کوبا درمان کرده است. با توجه به اهمیت عظیم این واکسن، ایالات متحده با ترتیب خاصی برای آزمایش آن در این کشور موافقت کرده است. مؤسسۀ سرطان روزول پارک در نیویورک از سال ۲۰۱۸ آزمایشهای بالینی را با CIM انجام داده است. آنها اولین کارآزماییهای بالینی سیماوَکس را در ایالات متحده انجام دادهاند. همان کشوری که دهههاست محاصرۀ نسلکشانه را بر کوبا تحمیل میکند، از پیشرفتهای تاریخی مراقبتهای بهداشتی نیز سود میبرد.
این تحولات بزرگ در پزشکی برای درمان سرطان، تنها دستاوردهای شگفتانگیز کوبا در زمینۀ سلامت نیستند.
در طول همهگیری کووید-۱۹، کوبا پنج واکسن تولید کرد: «آبلادا (Ablada)»، «سوبرانا ۰۱ (Soberana 01)»، «سوبرانا ۰۲ (Soberana 02)»، «سوبرانا پلاس (Soberana Plus)» و «مامبیسا (Mambisa)». جالب است که بدانید در دوران فراگیری کووید کوبا یکی از کمترین آمار مرگومیر ناشی از این بیماری را در نیمکرۀ غربی داشت – و تا سال ۲۰۲۱، میزان مرگومیر کوبا در مقایسه با میانگین جهانی ٢،٢ درصد تنها ٠،۵۹ درصد بود. این واکسنها بدون نیاز به یخچالهای تخصصی تولید شده بودند و این به این معنی است که آنها به راحتی قابل حمل و همچنین توزیع در سراسر جهان به مکانهایی بودند که دسترسی به چنین زیرساختهایی غیرممکن بود. ونزوئلا، ایران، ویتنام، سنت وینسنت و گرنادینها و مکزیک به سرعت واکسن را برای محافظت از جمعیت خود دریافت کردند.
تا سال ۲۰۲۳، کوبا سومین میزان بالای واکسیناسیون به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر را داشت و این علیرغم آن است که ایالات متحده واردات سرنگهای لازم برای ایمنسازی جمعیت را ممنوع کرده است. در این شرایط، کوبا اولین کشور در جهان بود که کودکان نوپا و خردسال را به عنوان بخشی از تلاش برای بازگشایی ایمن مدارس واکسینه کرد.
کوبا، مانند ایالات متحده، واکسنهای کووید خود را به جهان عرضه کرد. در حالی که کوبا واکسنها را حتی به نقاطی چون "سنت وینسنت" و "گرنادینها" اهدا کرد و آنها را تا حد امکان ارزان فروخت، ایالات متحده کشورها را تحت فشار قرار داد تا داراییهای خود، مانند ساختمانهای سفارتخانهها و پایگاههای نظامی، را در گرو بگذارند تا به واکسن دسترسی پیدا کنند. هدف این بود که در برابر شکایتهای احتمالی دریافتکنندگان واکسن از تولیدکننده، «محافظت» صورت گیرد. این انگیزۀ سود، عامل اصلی آپارتاید واکسن در توزیع محافظت در برابر کووید در سراسر جهان بود. تا اوت ۲۰۲۴، در کشورهای پردرآمد، بیش از ۲۲۲ دوز به ازای هر ۱۰۰ نفر توزیع شده بود، در حالی که در کشورهای کمدرآمد این میزان کمتر از ۴۶ بود. در سال ۲۰۲۱، شرکتهای داروسازی ایالات متحده که واکسنهای کووید را تولید کردند (مدرنا، فایزر و جانسون اند جانسون)، درآمدی سرسامآور معادل ۳۱ میلیارد دلار به دست آوردند. این مفهوم که شرکتها و سهامداران باید از یک همهگیری یک بیماری پول درآورند، باید کاملاً ناپسند و شرمآور به شمار آید.
زیستفناوری
کوبا در پیشرفتهای واکسنی پیشتاز جهان است. اما، چگونه این همه ممکن است؟ این تصادفی نیست که کوبا قادر به توسعۀ پیشرفتهای جهانی در پزشکی است. کوبا یک بخش زیستفناوری در سطح جهانی توسعه داده است که دولتی است و به نفع مردم و نه برای سودآوری عمل میکند. هیچ انگیزۀ برداشت سود اقتصادی برای تولید واکسنها وجود ندارد؛ تحقیق و توسعه برای منافع جمعی است و منابع برای بهبود فرایند توسعۀ علمی به اشتراک گذاشته میشود. این وضعیت دقیقاً برعکس کشورهای سرمایهداری است که در آن زیستفناوری رقابتی بزرگ تحت سلطۀ شرکتهای دارویی است که کاملاً توسط سود هدایت میشوند، که اغلب به این معناست که وقتی تحولات بزرگی در سلامت رخ میدهد، در دسترس مردم نیست.
در سال ۱۹۸۱، کوبا، علیرغم اینکه محاصره [تحریم] ورود تجهیزات، مواد، دسترسی به مجلات تحقیقاتی و داروها را متوقف کرده بود، مرکز تحقیقات زیستی را افتتاح کرد،. در ۹ سال اول، این مرکز سه محصول تولید کرد. بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۰، ۱۸ محصول تولید شده، و بین ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۰، این مرکز بیش از ۴۰ محصول تولید کرد. امروزه این رقم همچنان در حال رشد است. این مرکز به بخش زیستفناوری در سطح جهانی تبدیل شد که پیشرفتهای بزرگی در سلامت ایجاد کرده است. کوبا اولین واکسن انسانی را تولید کرد که حاوی آنتیژن سنتتیک [پادگن مصنوعی] برای هموفیلوس آنفلوانزا نوع B بود.
در سال ۱۹۸۹، کوبا در جریان شیوع شدید بیماری مننژیت B در کشور، اولین واکسن مننژیت B جهان را تولید کرد. این اولین واکسنی بود که برای محافظت در برابر مننژیت B ساخته شد و برای محافظت از مردم کشورهای آمریکای لاتین صادر شد. ایالات متحده اولین واکسن خود برای مبارزه با مننژیت B را در سال ۲۰۱۴ تأیید کرد.
سال بعد، کوبا واکسنی برای هپاتیت B تولید کرد. کوبا به جمع تنها پنج کشور دیگر به عنوان تولیدکنندۀ واکسن هپاتیت Bیعنی فرانسه، کره جنوبی، ایالات متحده، اندونزی و بریتانیا پیوست. از آنجا که محاصرۀ ایالات متحده واردات واکسن را عملاً غیرممکن و بیش از حد گران کرده بود، کوبا واکسن خود را تولید کرد و ظرف کمتر از ۱۵ سال هپاتیت B را ریشهکن کرد.
در سال ۲۰۰۶، کوبا داروی «هِبِ پروت-پی (Heberprot-P)» را عرضه نمود. این دارو تنها داروی جهان است که میزان قطع عضو بیماران مبتلا به زخم پای دیابتی را تا ۷۵ درصد کاهش میدهد. این دارو ظرف ۱۰ سال، در ۲۳ کشور مورد استفاده قرار گرفته و بیش از ۴۰۰٬۰۰۰ نفر با زخم پا را درمان کرده است. در سال ۲۰۲۴، ایالات متحده حتی محاصرۀ خود را شکست و این دارو را برای آزمایش و استفاده تأیید کرد. همین تصور که شهروندان ایالات متحده که مبتلا به دیابت هستند ممکن است با پزشکی کوبایی درمان شوند، در حالی که تبلیغات کشنده علیه کوبا به آنها خورانده میشود و علیه همان محققان و دانشمندانی که به آنها کمک میکنند جنگ تأمین مالی میکنند، نشان میدهد که این محاصره چقدر غیرانسانی است.
تا سال ۲۰۱۵، کوبا اولین کشور در جهان شد که انتقال ویروس از مادر به کودک هنگام ابتلا به بیماریهای اچآیوی و سیفلیس را از میان برد. کوبا به دلیل مدل سوسیالیستی خود موفق به این کار شد، و این خود همان دلیلی است که در رسانههای جریان اصلی مورد تجلیل قرار نمیگیرد و در ایالات متحده به عنوان مرکز پیشرفتهای سلامت به آن نگاه نمیشود. این دستاورد تاریخی جهانی در نتیجه نظام سلامت همگانی کوبا به دست آمد که برنامههای سلامت مادر و کودک را با درمان اچآیوی و بیماریهای آمیزشی ادغام کرد. کوبا یکی از کمترین نرخهای ایدز در جهان و کمترین نرخ را در قاره آمریکا دارد، به لطف تأمین رایگان درمان ضدبازگشتویروسی که از سال ۲۰۰۱ توزیع میکند. برنامههای واکسیناسیون آن بیماریهایی را ریشهکن کرده است که همچنان در سراسر جهان باعث مرگ و رنج میشوند، از جمله دیفتری در ۱۹۷۹، سرخک در ۱۹۹۳، سیاهسرفه در ۱۹۹۴ و سرخجه در ۱۹۹۵. کوبا همچنین بالاترین میزان کنترل فشار خون را در جهان ایجاد کرده است.
همان اصولی که کوبا را به سمت پیشرفتهای پیشرو در پزشکی سوق داد، مشابه موفقیت آن در ریشهکنی بیماریهاست. مدل واکسیناسیون کوبا با انگیزۀ محافظت از مردم خود هدایت میشود. برنامۀ ملی ایمنسازی که در سال ۱۹۶۲ آغاز شد، جان حداقل ۵۶۰٬۰۰۰ کودک را نجات داده است که در غیر این صورت اگر این برنامه نبود، به بیماریهای گوناگون مبتلا میشدند. این برنامه با چهار دستورالعمل هدایت میشود: برابری توزیع واکسن؛ ادغام واکسیناسیون در مراقبتهای بهداشتی اولیه؛ مشارکت فعال جامعۀ محلی؛ و ارائه رایگان واکسن. این اصول راهنما نشان میدهد که سلامت کل جامعه چقدر محوری است، نه منافع شرکتی یا طمع.
رویکرد کوبا به ارائه مراقبتهای بهداشتی نشاندهندۀ ماهیت انقلاب سال ۱۹۵۹ کوبا است: خدمت به کوباییها و ستمدیدگان جهان. پیش از انقلاب در ۱۹۵۹، سالانه ۳۰۰ کودک در اثر فلج اطفال فلج میشدند. یکی از اولین اقدامات دولت انقلابی، ایمنسازی جامعۀ کوبا بود. در سال ۱۹۶۲، کمپین مبارزه با فلج اطفال با بسیج ۱۰۰٬۰۰۰ نفر از اعضای کمیتههای انقلابی تازهتأسیس برای انجام سرشماری جمعیت و واکسیناسیون همه کودکان راهاندازی شد. ظرف چند ماه، فلج اطفال در کوبا ریشهکن شد و کوبا را به یکی از اولین کشورهای جهان در این زمینه تبدیل کرد. نباید فراموش کنیم که فلج اطفال هنوز یکی از علل اصلی فلج و مرگ در اثر آن در سراسر جهان است.
این دستاوردهای بهداشتی با فراهم کردن دسترسی به درمانها و درمانهای جدید، واکسنها و داروهای مقرونبهصرفه و در دسترس، و الگوهایی برای مراقبتهای بهداشتی، به طور عظیمی به مردم سراسر جهان سود رسانده است. اما یکی دیگر از عناصر شگفتانگیز نظام سلامت کوبا، همبستگی بینالمللی آن است.
کوبا بینایی بیش از چهار میلیون نفر را با برنامۀ مشترک خود با ونزوئلا و دیگر کشورهای منطقه، «عملیات معجزه (Operation Miracle)»، بازگردانده است. آنها بیش از ۶۰۰٬۰۰۰ کارمند بهداشتی را در قالب مأموریتهای پزشکی به ۱۶۰ کشور در پاسخ به همهگیریها، بیماریهای واگیر، بلایای طبیعی و سایر بحرانهایی که هیچ کشور دیگری در آنها اقدامی نمیکند، اعزام کردهاند. آنها پزشکانی از کشورهای جهان در حال توسعه را به صورت رایگان آموزش دادهاند و همچنان آموزش میدهند تا به کشورهای خود بازگردند و طبابت کنند.
کوبا این دستاوردهای معجزهآسا را برای بشریت انجام میدهد در حالی که با محاصرهای مواجه است که باعث کمبود دارو در داروخانههای سراسر این کشور میشود، دسترسی پژوهشگران به مجلات بهداشتی را مسدود میکند، و از ورود تجهیزات، قطعات یدکی و مواد آزمایشگاهی که میتواند تحقیق را آسانتر و سریعتر کند، جلوگیری مینماید. محاصرۀ کوبا توسط ایالات متحده باید به عنوان حمله به خود بشریت تلقی شود. این یک اقدام نسلکشانۀ جنگی علیه جمعیتی است که پزشکان خود را به سراسر جهان صادر میکند؛ محاصره توسط یک امپراتوری که به نوبت خود بمب، جت جنگنده و سرباز مهاجم به دیگر کشورها صادر میکند.
کوبا روزگاری یکی از کمترین نرخهای مرگ و میر نوزادان در جهان را داشت. اما از سال ۲۰۱۹، با افزایش بیش از ۲۵۰ تحریم دیگر علیه کوبا، نرخ مرگ و میر نوزادان ۱۴۸ درصد افزایش یافته است. تخمین زده میشود که این امر جان ۱٬۸۰۰ نوزاد را گرفته است. این حاصل مادی محاصرهای است که قصد دارد کشوری را به دلیل اعمال حاکمیت خود بکشد، مجازات کند و نابود سازد. با این حال، حتی با این وضعیت، نرخ مرگ و میر نوزادان کوبا کمتر از ایالات متحده است، کشوری که محاصرۀ همهجانبه خود را بر کوبا اعمال میکند تا بتواند ادعا کند کوبا یک «کشور شکستخورده» است، که به این معنی نیز هست که نظام سلامت همگانی و رایگان آن «شکست میخورد»؛ همه اینها برای این است که بتواند نظام فاجعهبار سلامت خود را که صرفاً برای سود عمل میکند حفظ کند، علیرغم میزان مرگ، ورشکستگی و رنجی که برای شهروندان فقیر ایالات متحده ایجاد میکند.
حقیقت این است که حتی با این محاصرۀ نسلکشانه، کوبا تلاش میکند که اصول انقلاب خود و انگیزۀ بهبود جهان را حفظ نماید.
همانطور که فیدل کاسترو در سال ۲۰۰۳ گفت: «کشور ما بر سر مردم دیگر بمب نمیریزد، و هزاران هواپیما برای بمباران شهرها نمیفرستد؛ کشور ما سلاح هستهای، سلاح شیمیایی یا سلاح بیولوژیکی در اختیار ندارد. دهها هزار دانشمند و پزشک کشور ما با ایدۀ نجات جان انسانها آموزش دیدهاند. قرار دادن یک دانشمند یا پزشک برای کار بر روی تولید مواد، باکتری یا ویروس برای کشتن سایر انسانها کاملاً با این مفهوم در تضاد است.».
