یادِ انسانی از تبار باران: امضای جمعی در بزرگداشت زنده یاد محسن حسام

نویسندۀ ما، محسن حسام، در دیار سرسبز و زیبایِ گیلان، آن مرز و بوم فرهنگ و هنر پرور ایران به دنیا آمد و در فضای معنوی و فرهنگی بالید، در نوجوانی به مسائل سیاسی و به هنر و ادبیات مترقی و اجتماعی علاقمند شد و نخستین آثارش را در نشریات گیلان، مانند سایه بان، بازار- ویژۀ هنر و ادبیات، و درنشریات پایتخت مانند لوح و غیره....به چاپ رسانید. محسن اگر چه نصف بیشتر عمرش را دور از میهن و مردم، در تبعید گذراند. ولی پیش از جلای وطن و تبعید اجباری چهره ای شناخته شده در دنیای هنر و ادبیات ایران و روشنفکران مخالف نظام بود و مثل شماری از هنرمندان و روشنفکران مترقی و پیشرو آن زمان و زمانه، در کانون پروزش فکری کودکان و نوجوانان کار و با نشریات آن سازمان فرهنگی و هنری همکاری می‌کرد. محسن از سال 1352 خورشیدی تا زمانی ناچار به ترک ایران شد، رمانِ «مهربانی و شیرین»، مجموعه داستان «پشت پرچین»، داستان بلند «پرنده در باد»، مجموعه داستان «ملاقاتی‌ها»، داستان بلند «قلعه‌ نشینان» مجموعه قصه «ماهی در تور»، داستان بلند «پرنده‌های کوچک بال طلایی من زیر چادر مادر بزرگ» ‌و« قناری شاعر» را نوشت، چاپ و منتشر کرد.

محسن حسام مبارزی آرمانخواه، عدالتخواه و سوسیالیست و نویسنده‌ای مردمی و جانبدار تهی دستان و زحمتکشان جامعه بود و در راه رهائی انسان‌ و انسانیّت از جور و ستم و استثمار و استعمار قلم و قدم می زد؛ آثار نویسنده در راستای این آرمان‌ها و اهداف متعالی انسانی آفریده شده‌اند و به این اعتبار واقعگرا نامیده می‌شوند. محسن حسام ضد استبداد، از هر نوع آن بود و موضع روشنی در برابر دیکتاتوری «شاه» و استبداد دینی «خمینی» داشت و در کنار مردم برای آزادی، دمکراسی و عدالت اجتماعی مبارزه می‌کرد. در هنگامۀ انقلاب بهمن 1357 محسن حسام در همۀ اعتصاب‌ها و تظاهرات مردم شرکت داشت و در تحصن مشهور کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، جزو نویسندگانی بود که این حرکت مترقی را تدارک دیده بودند و هدایت می‌کردند. نقش مؤثر محسن و چند نفر دیگر از جمله زنده یاد عطانوریان در این تحصن به اخراج آن‌ها از «کانون پرورش...» انجامید. در کانون نویسندگان ایران نیز اتفاق بسیاری مهمی رخ داد، در آن دوره‌ای که شماری از نویسندگان توده‌ای مترصد بودند تا این نهاد دمکراتیک را به دنبالچۀ حکومت اسلامی تبدیل کنند، محس حسام همراه اکثریت نویسندگان عضو کانون که به استقلال «کانون» از «حکومت» و از هر «نهاد قدرت دولتی و غیردولتی» پایبند بودند و اصرار می ورزیدند، به اخراج آن‌ها از «کانون» رأی داد. در این برهۀ حساس تاریخ معاصر ما، کانون نویسندگان ایران که از آزادی‌ها و به ویژه از آزادی اندیشه و بیان بدون حصر و استثنا دفاع می‌کرد، رو در روی حکومت اسلامی -که شمشیرش را از رو بسته بود- قرار گرفت، اوباش و چماقداران حکومت خانۀ «کانون» را در خیابان مشتاق رو به روی دانشگاه تاراج کردند؛ اسناد کانون را به غارت بردند؛ قلم ها را به فتوای ایت الله خمینی شکستند و نویسندگان از بیم جان مخفی شدند یا ایران ترک کردند. غرض، انقلاب اجتماعی مردم ایران توسط اسلام سیاسی مصادره شده بود و عرصه روز به روز به روشنفکران و آزادیخواهان تنگ و تنگ‌تر می‌شد و محسن حسام مانند بسیاری از هنرمندان و روشنفکران مترقی بناچار جلای وطن کرد و در فرانسه پناهنده شد.

در فرانسه فصل تازه‌ای در زندگی محسن حسام آغاز گردید، از آن‌جا که مانند بسیاری از اهل قلم تبعیدی پشتوانۀ مالی درکشور بیگانه نداشت، با مشکلات عدیده رو به رو به شد و از آغاز تا زمانی که بیماری او را منزوی و خانشین کرد، اکثر وقت‌اش صرف و وقف کارهائی می‌شد که هیچ ربطی به هنر و ادبیات نداشت. با وجود این محسن هیچگاه ادبیات را کنار نگذاشت، از آرمان رهایی زحمتکشان دست نکشید و همواره یکی از یاران و حامیان جنبش های اجتماعی در ایران بود و در تظاهرات خارج از کشور، در دفاع از مبارزات مردم ایران شرکت می کرد و تا روز آخر و تا زمانی که در بیمارستان برای همیشه بستری شد، در نشریات خارج از کشور علیه حکومت اسلامی، علیه اعدام و قتل دولتی، آزادی زندانی‌های سیاسی مقاله می‌نوشت. او اضافه برداستان‌ها، مقاله‌ها و مطالب پراکنده، دو رمانِ ارزشمندِ «تبعیدی‌ها» و «کوچه شامپیونه» را نوشت و برای ما به یادگار گذاشت. آثار محسن حسام، چه آن‌هائی که درایران نوشته است، مانند «قلعه نشینان» و «ملاقاتی‌ها» و چه آثاری که در تبعید قلمی کرده‌است، بازتاب و بازآفرینی صادقانۀ تجربۀ زیستۀ نویسنده است تا ارائۀ نظریه یا خلق آثار بسیار پیچیدۀ ادبی. اهمیت محسن حسام نه در شهرت ادبی او، بلکه در صدای خاص و فردی اوست. آثار دوران تبعید او بخشی از لایه‌های پنهانی‌تر اما ضروری ادبیات تبعید است، لایه‌هایی که بدون آن‌ها تصویر ادبیات تبعید کامل نخواهد بود. نویسندگانی مثل او که بخشی ‌‌‌از حافظۀ پراکندۀ مهاجرت ایرانیان را به ثبت رسانده‌اند، سهم بسزائی در خلق ادبیات تبعید دارند.

... و اما فراتر از نویسندگی، محسن حسام انسانی نجیب، خونگرم و مهربان بود، انسانی از تبار باران بهاری. این انسان ساده و شریف سال‌ها در تبعید بی‌هیاهو، بدون جار و جنجال و درانزوا کار کرد، و کار کرد و کارکرد تا سرانجام مثل شمع خاموش شد، بی سر و صدا فرو مرد و از میان ما رفت. ما خاموشی محسن حسام را به همسر، فرزندان و سایر اعضای خانواده تسلیت می گوئیم.

یاد عزیزش گرامی باد

دوستان، آشنایان و دوستداران محسن حسام

پیران آزاد ، حسن آزاد ، نسرین آزاد ، یوسف آبخون ، محمد آزادگر ، حمید آذر ، ابراهیم آوخ ، خسرو آهنگر 

باقر ابراهیم زاده ، مهدی ابراهیم زاده ، پروین ابراهیمی ، علی اعتدالی ، ایران دخت انصاری ، منصور انصاری ، نسان انصاری ، پوران انصاری ، یسنا احمدی ، هلمت احمدیان ، پریسا احمدیان ، رضا اکرمی ، فریار اسدیان ، شهلا انتصاری ، حسین افصحی ، مرجان افتخاری ، علی امینی نجفی ، یوسف اردلان ، جواد اسکویی ، مریم اسکویی ، شجاع الدین اعتمادی ( ش ا شیوا ) ، صادق افروز ، سعید افشار ، اصغر ایزدی ، شهرزاد ارشدی ، محمد هادی امینیان ، مهداد ایمانی ، محمد اعظمی ، حسن اعتمادی ، مریم امانی ، قادر اسکندانی ، بانو اسکندانی ، 

احمد بناساز نوری ، مسعود بحرینی ، عباس بختیاری ، حسن بهگر ، حمید بی آزار ، رحیم برجامی ، رضا باقری ، منیره برادران ، حسین بهادری ، فریده برازنده ، ارژنگ بامشاد ، پتی بلوچ . 

امید پیوندی ، مسعود پیوندی ، علی پیریایی ، ژینوس پزشکی ، حمید پورقاسمی ، علی پرسان ، ناصر پایدار ، ناصر پیشرو ، نسرین پارسا ، بهروز پیله ور، حسین پور جانکی ، رادیو پیام . 

منیژه تام ، تقی تام ، ابراهیم توانگر ، یوسف تجلی جولنگرودی ، سعید تبریزی . 

فریبا ثابت . 

فردوس جمشیدی رودباری ، میهن جزنی ، غلام جمالی ، ناصر جوهری ، سیامک جهانبخش ،حمید جهانبخش ، حمیدرضا جاودان ، مریم جزایری (م ل م ) ، جواد جواهری لنگرودی ، امیر جواهری لنگرودی ، حسن جعفری ، علیرضا جلیلی ، هما جوادی . 

نسترن چیت ساز . 

بهروز حشمت ، علی حجت ، یعقوب حبیبی . 

نسیم خاکسار ، افسانه خاکپور ، بهروز خسروی ، محسن خوش بین ، اسماعیل ختایی ، اصغر خرسند ، هادی خرسندی . 

مجید دارابیگی ، علی دماوندی ، حسین دولت آبادی ، عزت دولت آبادی ، امیر دیباچی ، بهروز داوودی ، آرتا داوودی ، ابراهیم دین خواه ، رضا دقتی ، مهرداد درویش پور ، مجتبی دادگر ، رضا درخشان ، حسین دریانی ، سیروس دهکردی . 

مهدی ذولفقاری ، رویا ذوغالیان . 

منوچهر رادین ، بیژن رستگار ، پروین ریاحی ، حبیب ریاحی ، فرهمند رکنی ، کاظم رستمی ، ناصر رحمانی نژاد ، ناصر رحیم خانی ، طیبه راحلی ، تقی روزبه ، فریبا رضوی ، فریدا رضوی ، رفعت رنجبران لنگرودی ، بهرام رحمانی ، نقی ریاحی لنگرودی ، تقی ریاحی لنگرودی ، نازی ریولت ، حسن راهی ، رضا رییس دانا ، سیما ریاحی . 

مهران زنگنه ، اسمعیل زرگریان ، فخری زرشکه ، حمید زرشناس ، مجید زربخش ، مینا زرین . 

بیژن سعید پور ، رحمان ساکی ، اسمعیل سپهر ، بهروز سورن ، فرج سرکوهی ، علی ستاری ، اسد سیف ، نرگس سرابی ، محمد تقی سید احمدی ، جلال سرفراز ، حمید سلطانی ، عباس سماکار ، رضا سپیدرودی ، طاهره سعادت ، جلال سعیدی ، فریدا سهرابیان . 

ملیحه شریف زاده ، محسن شهمنش ، حماد شیبانی ، آذر شیبانی ، عباس شکری ، ناصر شریعت ، حسین شرنگ ، ابولقاسم شمسی ، کاظم شفیعی ها ، محمد رضا شالگونی ، آزاده شکوهی ، 

نبی صمیمی ، سیما صاحبی ، علی صدیقی . 

علی طلوع ، شهریار طاهری ، عصمت طالبی ، مجتبی طالقانی ، رحیم طالقانی . 

ابراهیم علیزاده ، حسن عزیزی ، بهروز عارفی ، فرزانه عظیمی ، مهدی علوی ، حمزه عظیمی ، رضا علامه زاده ، نادر عصاره ، بابک عماد ، یوسف عزیزی بنی طرف ، رضا علیجانی ، شمسی عباسی ، مریم عظیمی . 

ناصر غفرانی فر ، حسین غبرایی لنگرودی ، علی غفوری . 

مسعود فتحی ، علی فکری ، مسعود فروزش راد ، ملیحه فرهنگ ، بهروز فراهانی ، سیمین فراهانی ، مسعود فراز ، فرشید فرشید ف ، علی فیاض . 

سیامک قبادی ، شهرام قنبری ، ایرج قهرمانلو ، ناصر قاضی زاده ، فرخ قهرمانی ، فرهنگ قاسمی ، هنگامه قره ، نصراله قاضی . 

علی کامرانی ، رِِوف کعبی ، بهزاد کریمی ، مقصود کاسبی ، فرشین کاظمی نیا ، نرگس کرمانشاهی ، صادق کارگر ، آرش کمانگیر ، ناصر کمالی ، حمید کمالی ، شاهین کاظمی ، کاظم کردوانی ، علی کشتگر ، سرور کسمایی ، علی کارگران ، رضا کاویان. 

منوچهر گلشن ، حسن گلشاهی . 

اکبر معصوم بیگی ، اردشیر مهرداد ، عطیه میر کتولی ، محمود معمار نژاد ، عزت مصلی نژاد ، مهناز متین ، ناصر مهاجر ، بابک مرادی ، میر شجاع ملکوتیان ، مجید میرزایی ، نیکی میرزایی ، حسن مکارمی ، احمد محمدی ، مصطفی مدنی ، حسین مقدم ، آذرمقدم ، حسین مهینی ، محمد منتظری ، مینو میر ، امیر ممبینی ، بنفشه مسعودی ، توفیق محمدی ، انور میر ستاری ، عباس مظاهری ، هانیه میرزایی ، امیر معیری ، کریم منیری ، مریم محسنی ، نگار محسنی ، ایرج ممقانی ، سیاوش میرزاده ، نرگس مقدسیان ، آذر محلوجیان ، مهرآفاق مقیمی ، هوشنگ مهدی زاده ، هدایت متین دفتری ، مریم متین دفتری ، حسین مشرف ، حسام مصطفی زاده ، آرش مصطفی زاده ، ابراهیم مکی ، نوید مومن زاده ، جمشید مهر ، ناصر مصلحتی ، روبن مارکاریان . 

حسین نوش آذر ،احمد نیک آذر ، پرویز نویدی ، حسن نادری ، کیومرث نقی پور ، احمد نجاتی ، شیدا نبوی ، علیرضا ندیمی ، ایرج نیری ، پوریا نایب ، رضا نجفی ، بهرنگ نجفی ، کامران نخعی ، اردشیر نصراله بیگی ، ناهید ناظمی ، جمیله ندایی ، محمد رضا نیکفر ، هانری نهرینی ، پرتو نوری علا ، مجتبی نظری ، اردشیر نظری ، محسن نجات ، حمیلا نیسگیلی . 

مهرداد وهابی ، نادر وهابی 

شهین هیرمن پور ، رضا همیانی ، عباس هاشمی ، علیرضا هادی طلب . 

محسن یلفانی ، نرگس ییلاقی ، جواد یگانه ، فاطمه یوری .