خامنه ای قبل از ۹ اسفند یک مرده سیاسی بود

 - ۱۸ تیر ۱۴۰۵

خامنه ای امروز، پنج شنبه ۱۸ تیر، در مشهد دفن میشود. کشته شدن خامنه‌ای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ صرفا نتیجه یک عملیات نظامی نبود، بلکه محصول تلاقی دو روند تاریخی بود: فروپاشی مشروعیت سیاسی او در داخل ایران و شکست استراتژی بازدارندگی جمهوری اسلامی در عرصه منطقه‌ای. این دو روند مستقل از یکدیگر نبودند، بلکه متقابلا همدیگر را تقویت کردند. تزلزل موقعیت خامنه ای و رژیم اسلامی نزد اکثریت مردم ایران، توان رژیم برای ورود به یک رویارویی گسترده با اسرائیل را کاهش داد و شکست بازدارندگی منطقه‌ای نیز جمهوری اسلامی را در برابر حملات آمریکا و اسرائیل آسیب‌پذیر ساخت.

روند مرگ سیاسی خامنه‌ای در داخل کشور از دی‌ماه ۱۳۹۶ آغاز شد. اعتراضات سراسری آن سال، برای نخستین بار شخص رهبر جمهوری اسلامی را مستقیما هدف قرار داد و شکاف میان حکومت و بخش بزرگی از جامعه را آشکار کرد. این روند با سرکوب خونین اعتراضات آبان ۱۳۹۸، شلیک عامدانه موشک به هواپیمای مسافربری اوکراین، خیزش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ و سرانجام کشتار گسترده هزاران معترض در دی‌ماه ۱۴۰۴ به اوج رسید. در پایان این مسیر، خامنه‌ای هرچند همچنان بر اهرم‌های قدرت تکیه داشت، اما در نزد بخش بزرگی از مردم ایران از نظر سیاسی مرده بود. 

هم‌زمان، استراتژی بازدارندگی جمهوری اسلامی نیز از اکتبر ۲۰۲۳ به تدریج فرو ریخت. حمله اسرائیل به غزه، سپس ضربات سنگین به حزب‌الله و کشته شدن رهبر آن، و در نهایت سقوط حکومت بشار اسد در سوریه، سه ستون اصلی محور منطقه‌ای جمهوری اسلامی را متزلزل کرد. با فروپاشی این شبکه، توان بازدارندگی رژیم به شدت کاهش یافت و شرایط برای انتقال مستقیم رویارویی به خاک ایران فراهم شد.

خامنه‌ای در تمام این مراحل از ورود به یک جنگ مستقیم با اسرائیل پرهیز کرد. او به‌خوبی می‌دانست که با مرگ سیاسی اش در داخل، توان بسیج جامعه برای تحمل هزینه‌های یک جنگ فراگیر را ندارد. از همین رو، حتی در برابر حملات مستقیم آمریکا و اسرائیل به منافع جمهوری اسلامی، فرماندهان سپاه، کنسولگری ایران در سوریه و سپس خاک ایران، واکنش‌هایی محدود و با هدف کنترل تنش نشان داد. این پاسخ‌ها نه تنها بازدارنده و پشیمان کننده نبود، بلکه این پیام را به آمریکا و اسرائیل منتقل کرد که جمهوری اسلامی از گسترش درگیری هراس دارد. در نتیجه، دامنه حملات به‌تدریج گسترش یافت و سرانجام به کشته شدن خود خامنه‌ای انجامید.