وضعیت زنان در زندان وکیلآباد مشهد
ما زنان:
حبس در انتهای وکیلآباد/ زندان زنان در مشهد؛ در دیماه سال گذشته، خیابانهای مشهد همچون سایر شهرهای کشور رنگ و بوی اعتراض گرفت و بسیاری از افراد شرکت کننده در این اعتراضات دستگیر شدند. با تخمین و نسبت جمعیت معترضان به جمعیت هر شهر، شاید بتوان ادعا کرد که مشهد بالاترین تعداد دستگیر شدگان و جانباختگان را در میان دیگر شهرهای ایران داشتهاست…
***
امتداد-مهسا کسنوی
دستگیرشدگان اعتراضات دیماه، طبق روال پیشبینیشده به زندان بزرگ وکیلآباد مشهد منتقل شدند. زندانی که از نظر وسعت و تعداد زندانی جزو بزرگترین زندانهای کشور محسوب میشود. اما نکتهی قابل تامل در این زندان نحوهی رسیدگی به زندانیان است. یکی از افرادی که به تازگی از زندان وکیلآباد مشهد آزاد شده و سابقهی زندانی شدن در زندان اوین، زندان قرچک و زندان بوشهر را نیز داشته، در مورد وضعیت کلی زندان زنان وکیل آباد مشهد و بیشتر بند مربوط به زندانیان دیماه موسوم به بند آرامش با «امتداد» به گفتگو نشستهاست.
از جرائم عادی تا ممنوع الملاقاتیها
زندان زنان وکیلآباد مشهد ۸ بند دارد. بند اول مختص متهمین و محکومین جرائم عادی است. در این بند افرادی زندگی میکنند که سوءسابقه ندارند. بند دوم با ظرفیت حدود ۲۰۰ نفر جمعیت برای مجرمان عادی است که تکرار جرم داشتند.
در بند ۳ افراد زیر ۱۸ سال زندانی هستند و این بند مربوط به کانون اصلاح تربیت است. بند ۴، مربوط به مادران و کودکان است. در بند ۵، افراد سرشناسی چون فاطمه سپهری ، قرهحسنلو و کهنهکار زیست میکنند. بند ۶ ، برای گذران حبس کسانی است که به هر دلیلی و با هر جرمی به صلاحدید قضات، ممنوع التماس و ممنوع الملاقات هستند.
بدترین وضعیت زندگی در بند آرامش و قرنطینه
بند ۷ که به بند آرامش معروف است پیش از دیماه ۱۴۰۴ مربوط به زندانیهایی بوده که مرتکب جرمی داخل زندان شدند و به عنوان تنبیه به آن بند فرستاده میشدند و زمانی که به آرامش میرسیدند به بند اصلی خود بازمیگشتند.
بنا به گفتهی یکی از زندانیان سابق وکیلآباد در این بند از زمستان سال گذشته، معترضان دیماه ۱۴۰۴ دوران حبس خود را میگذرانند.
بند آخر زندان وکیلآباد مشهد که به بند قرنطینه معروف است، مخصوص افرادی است که به تازگی به زندان آورده شدهاند و باید ۴۸ ساعت اولیه را به صورت قرنطینه در این بند بمانند. این زندانی سیاسی سابق میگوید:«به دلیل اینکه تعداد زندانیهای اعتراضات دیماه در مشهد بالا بوده و بند آرامش ظرفیت نداشته، بسیاری از افراد به بند قرنطینه منتقل شدهاند.»
او توضیح میدهد:«بند آرامش و قرنطینه اصلا مکان مناسبی برای زندگی مداوم نیست؛ در حقیقت یک سوله است. از لحاظ بهداشتی این دو بند وضعیت مناسبی ندارند و فاقد امکانات اولیه است؛ آشپزخانه ندارد و تهویه در آنجا مناسب نیست.» به صورت جزئیتر میتوان گفت:«بند آرامش فقط دو پنجره کوچک دارد و هر ۳۵ نفر فقط به یک دستشویی دسترسی دارند. همچنین ساس و شپش در این دو بند بیداد میکند و به شکل عادی در این بندها وجود دارد که بهداشت زندانیان را تهدید میکند.»
دارو و پزشک هست اما اعزام به بیمارستان نه!
دسترسی به دارو و پزشک در زندان وکیلآباد مشهد وجود دارد به این صورت که در روزهای عادی و در ساعات اداری معمولا پزشک در دسترس است. اما مشکل اصلی در وکیلآباد عدم حضور پزشک نیست؛ بلکه اعزام در صورت نیاز به بیمارستان است. در این زندان اعزام به بیمارستان طبقاتی است؛ به این معنی که اگر شما فرد شناخته شدهای در افکار عمومی و رسانهها باشید، احتمال اعزام شما به بیمارستان در صورت نیاز، بسیار بالاست اما اگر یکی از افراد معمولی جامعه باشید، احتمالا برای اعزام به بیمارستان با مشکل مواجه خواهید شد.
یک زندانی سابق شناخته شده از تجربیاتش در اینباره میگوید:« افرادی که در رسانهها شناختهشده بودند، برای رفتن به بیمارستان مشکلی نداشتند اما مثلا حنانه پرزور که باید تحت عمل قرار میگرفت و شرایط خوبی نداشت، مدتها در بهداری بستری بود اما به بیمارستان فرستاده نمیشد. او ادامه میدهد:« مینا زارع هم احتیاج به بیمارستان برای مداوای دستش داشت اما هیچ وقت اعزام نشد تا اینکه دست شکستهاش خود به خود جوش خورد. آزاده یعقوبی و آذر یاهو هم از جمله افرادی بودند که نیاز به بیمارستان داشتند اما اعزام نشدند.»
تحقیر با پوشاندن لباس راهراه و بازرسیهای بدنی شدید
بسیاری از زندانیان امنیتی در بدو ورود به صورت طولانی مدت (هر ۴۵ روز یکبار)، ممنوع التماس و ممنوع الملاقات هستند. اما این نکته، تنها اتفاق در زندان وکیلآباد مشهد نیست.
یکی از زندانیان سابق این زندان در این مورد توضیح میدهد:« زندانیها باید در زندان وکیل آباد مشهد لباس راهراه بپوشند؛ لباس راه راه همراه با چادر راه راه با آرم زندان. این قانونیست که فقط مختص زندان مشهد است.»
او ضمن غیر اخلاقی نامیدن این قانون ادامه میدهد:« ملاقات زندانیها با خانوادههایشان با این نوع پوشش، برای آنها بسیار تحقیرآمیز بود و روی روحیهی آنها تاثیر بسیار بدی میگذاشت.» اما این تمام ماجرایی نیست که در ملاقاتها میافتد. کابوس بسیاری از زندانیان، بعد از اتمام ملاقات حضوری با خانوادههایشان شروع میشود. درست زمانیکه برای بازگشت به بند باید مورد بازرسی بدنی قرار بگیرند.
به گواه چندین زندانی، بازرسیهای بدنی در وکیلآّباد مشهد، بسیار شدید است.
التماس برای گرفتن قرص اعصاب
« اگر بگویم در زندان زنان مشهد، بالاجبار به زندانیان قرص اعصاب و روان داده میشود، دروغ محض است.اما شرایط طوریست که زندانیان خودشان درخواست مصرف قرصهای افسردگی و آرامبخش میکنند. برای مثال مادری که چندین ماه است فرزند خردسالش را ندیده و از ملاقات حضوری و تماس تلفنی محروم بوده و در عین حال اجازهی هواخوری را فقط به مدت یک ساعت در روز دارد، قطعا دچار نوعی فرسودگی روانی خواهد شد.»
این در حالیست که اگر زندانی سیاسی باشید، حق شرکت در کارگاهها را ندارید و تفریحی جز تلویزیون دیدن نخواهید داشت. اینجاست که برای گرفتن قرص التماس میکنید.
این زندانی سابق از شرایط بد آذر یاهو خبر میدهد و میگوید:« شرایط برای آذر یاهو به شکلی در زندان وکیلآباد مشهد سخت شده بود و آنقدر از لحاظ روانی تحت فشار بود که مشت مشت قرص اعصاب میخورد.»
زندانی شدن به جرم گذاشتن استوری
«برای اولین بار در طول سالهایی که در زندانهای مختلف، زیست کردم، دیدم افرادی را دسته دسته به جرم گذاشتن استوری علیه امنیت ملی، بازداشت کرده و به زندان میآورند.»
این فعال مدنی که در دیماه ۱۴۰۴ در زندان وکیلآباد مشهد زندانی بوده در مورد زنان بازداشتی در آن روزها میگوید:« بسیاری به جرم گذاشتن استوری و برخی دیگر به جرم لایک کردن پستهای نتانیاهو و ترامپ دستگیر شده بودند و مدتها ممنوع الملاقات بودند.»
او ادامه میدهد:«صورت و شمایل بسیاری از بازداشتیها وحشتناک بود. بسیاری شوکر، ساچمه و تیر خورده بودند و برخی هم مورد ضرب و شتم قرار گرفته بودند.»
تبعیض برای زندانیان سرشناس
علاوه بر تبعیض در بخش اعزام به بیمارستان که برای افراد سرشناس، وضع بهتری دارد. بخشهای دیگر هم از این قاعده مستثنی نیست. زندانیان سیاسی سرشناس، ساعت هواخوری بیشتری دارند و رفتار پرسنل زندان با آنها اخلاقیتر است.
همچنین رسیدگی بهداشت در بندهایی که آنها زندگی میکنند بهتر بوده و در بندهای زندانیان سرشناس، حمام و سرویس بهداشتی برای تعداد کمتری است و از ساس و شپش هم خبری نیست. که قطعا این تبعیض به دلیل رسانهای شدن این شرایط این افراد است.
۲۳ تیر ۱۴۰۵