هفتم اکتبر؛ فاجعه‌ای در امتداد تاریخ آوارگی و کشتار در فلسطین
هفت اکتبر ۲۰۲۳: صرف نظر از اینکه چه دستهای پنهان یا آشکاری در بروز فاجعه‌ی 7 اکتبر نقش داشتند، این رویداد، غزه را بار دیگر به گرداب جنگی وحشیانه توسط اسرائیل کشاند؛ جنگی که پی‌آمد آن ده‌ها هزار کشته، صدها هزار مجروح و ویرانی گسترده بوده است. کنش نیروهای فلسطینی در این فاجعه گرچه قابل دفاع نیست اما قابل فهم است. برای فهم بیشتر این رویداد، نگاهی کوتاه به تاریخ پررنج غزه و فلسطین می‌اندازیم.
غزه؛ سرزمین مرگ و ویرانی: پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراتوری عثمانی، بریتانیا قیمومت فلسطین را در اختیار گرفت و با حمایت از مهاجرت و اسکان گسترده‌ی یهودیان، زمینهٔ اجرای یک پروژه‌ی استعماری و شهرک نشینی یهودیان را در فلسطین فراهم کرد. در سال 1947 سازمان نوپای ملل متحد، زیر نفوذ قدرتهای بزرگ، سرزمین فلسطین را بین یهودیان و فلسطینی‌های ساکن آن تقسیم کرد. دولت اسرائیل در 1948، در سرزمین فلسطین تشکیل شد و سازمان ملل متحد آنرا به رسمیت شناخت. این شناسایی مشروط بر این بود که حقوق مردم بومی فلسطین در سرزمینشان نقض نشود.
نکته تاریخی: در طرح تقسیم فلسطین سال ۱۹۴۷، ۵۶ درصد از سرزمین تحت قیمومت بریتانیا به دولت یهودی و حدود ۴۴ درصد به دولت عربی
فلسطینی اختصاص یافته بود. پس از تشکیل دولت اسرائیل در۱۹۴۸، ارتش این کشور بجای 56 در صد، کنترل ۷۸ درصد این سرزمین را بدست گرفت.
جنگ 1948: تشکیل دولت اسرائیل و گسترش قلمرو آن، با اعتراض اعراب، بویژه مردم فلسطین روبرو شد که سرانجام به جنگ انجامید. با تشکیل دولت اسراییل و جنگ، بیش از ۷۰۰ هزار فلسطینی از خانه و کاشانهٔ خود رانده شده و آواره شدند؛ بخشی از این آوارگان به نوار غزه، در امتداد ساحل مدیترانه و همجوار صحرای سینا، پناه بردند و در اردوگاه‌های پناهندگان اسکان یافتند.
جنگ ژوئن 1967: در جنگ ژوئن، اسراییل، صحرای سینای مصر، بلندی‌های جولان از سوریه و باقیمانده‌ی سرزمین فلسطین را به اشغال خود درآورد.
پیدایش سازمانهای مقاومت فلسطین: با ادامه اشغالگری و نبود چشم اندازی برای رهایی از اشغالگری، سازمانهای مقاومت فلسطینی برای مبارزه چریکی علیه اشغالگران، تشکیل شدند که مهمترین آن سازمان الفتح به ریاست یاسر عرفات بود که رهبری سازمان آزادی بخش فلسطین را نیز به عهده گرفت.
خیزش‌های مردمی فلسطین: اولین خیزش مردمی فلسطین علیه اشغالگری اسرائیل از 1987 تا 1993 ادامه یافت که در آن مردم فلسطین بویژه کودکان و نوجوانان با پرتاب سنگ با نیروهای اشغالگر درگیر می‌شدند. خیزش دوم که از سال 2000 تا 2005 ادامه داشت، با درگیری‌های مسلحانه و عملیات شهادت‌طلبانه همراه بود. پیامد این دو خیزش، کشته شدن بیش از ۳۰۰۰ فلسطینی و حدود ۱۰۰۰ اسرائیلی، ساخت دیوار حائل توسط اسرائیل در کرانه باختری و تخلیه شهرک‌های اسرائیلی از نوار غزه در سال 2005 بود.
پیمان اسلو: در ۱۹۹۳، به ابتکار نروژ و تآیید آمریکا، پیمانی در اسلو ، میان سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) و اسرائیل صورت گرفت. ساف، اسراییل را به رسمیت شناخت و اسراییل نیز ساف را به عنوان نماینده مردم فلسطین پذیرفت و مقرر شد که یک حکومت خودگردان موقت فلسطینی برای دوره‌ی ۵ ساله در کرانه باختری و نوار غزه ایجاد شود تعیین مرزها، بیت‌المقدس و مسئله آوارگان به مذاکرات بعدی واگذار شد. در راستای این پیمان، یاسر عرفات، رهبر ساف پس از سالها تبعید در سال 1994به رام الله بازگشت و در آنجا یک دولت خود مختار فلسطینی تشکیل داد.
ترور اسحاق رابین: در ۱۹۹۵، اسحاق رابین، نخست‌وزیر اسرائیل، طرفدار پیمان اسلو و مجری آن، توسط یک صهیونیست افراطی ترور شد.
بنیامین نتانیاهو: با نخست‌وزیری نتانیاهو در 1995 و قدرت‌گیری جریان‌های راست‌گرا، پیمان اسلو زیر پا گذاشته شد و تداوم شهرک‌سازی در کرانه باختری، که بر خلاف این پیمان بود، اجرای مراحل بعدی پیمان را با چالش‌های بسیاری روبرو کرد.
فرودگاه غزه: در راستای پیمان اسلو، در ۱۹۹۸، فرودگاه بین‌المللی یاسر عرفات در رفح ، با کمک مالی اتحادیه اروپا ساخته و توسط بیل کلینتون، رئیس‌جمهور آمریکا افتتاح شد که نمادی از امید فلسطینیان به ارتباط با جهان خارج بود. اما در سال ۲۰۰۱ بدستور آریل شارون، نخست‌وزیر اسراییل، ارتش اسراییل باند فرودگاه را بمباران کرد و یک سال پس از آن نیروی زمینی ارتش اسرائیل همه‌ی تآسیسات باقیمانده‌ی فرودگاه را با خاک یکسان کرد.
درگذشت یاسرعرفات: عرفات از تاریخ ۱۳ دسامبر ۲۰۰۱ (در جریان انتفاضه دوم) توسط تانک‌ها و نیروهای نظامی اسرائیل در مقر خود در رام‌الله محاصره شد. این محاصره‌ی همه‌جانبه و محدودکننده، نزدیک به ۳۴ ماه ادامه داشت تا اینکه عرفات نا گهان بیمار شد و در 11 نوامبر 2004 درگذشت. ساف، اسراییل را به مسموم کردن عرفات متهم کرد. در سال 2012 کارشناسان سویسی اعلام کردند که بررسی‌های آزمایشگاهی، گمانه‌زنی مسمومیت عرفات با پلوتونیوم- 210، را تقویت می‌کند.
دولت حماس در غزه: حماس در اولین انتخابات سراسری قانون‌گذاری در فلسطین، درژانویه ۲۰۰۶ پیروز شد و دولت تشکیل داد. با اینکه درستی این انتخابات از سوی جیمی کارتر، رئیس جمهور پیشین آمریکا که ناظر آن بود تایید شد اما کشورهای غربی و اسرائیل آنرا به رسمیت نشناختند، این بلاتکلیفی، درگیری‌های داخلی با سازمان الفتح را دامن زد و حماس در سال 2007 دولت خود را در نوارغزه تشکیل داد. اسرائیل محدودیت‌های گسترده‌ای بر رفت‌وآمد و ورود و خروج کالا برای غزه اعمال کرد و مصر نیز گذرگاه رفح را مطابق خواست آمریکا و اسرائیل به‌شدت محدود کرد؛ غزه وارد دوره‌ای طولانی از محاصره و بحران انسانی شد. از آن‌پس سالهاست که کشتار، آوارگی و ویرانی در غزه‌ی محاصره شده، توسط ارتش اسرائیل ادامه دارد.
مردم غزه، نسل آواره‌ای که همواره هدف کشتار اسراییل بوده و هست:
جنگ ۲۰۰۸–۲۰۰۹؛ «عملیات سرب گداخته»: از ۲۷ دسامبر ۲۰۰۸ تا ۱۸ ژانویه ۲۰۰۹؛ 1383 فلسطینی کشته و بیش از 5300 نفر زخمی شدند و خانه‌ی بیش از 3400 خانواده به‌طور کامل ویران شد.
جنگ ۲۰۱۲؛ «عملیات ستون دفاع»: از ۱۴ تا ۲۱ نوامبر، ۱۷۴ فلسطینی کشته و بیش از 1000 زخمی شدند و بیش از ده هزار واحد مسکونی آسیب دید.
جنگ ۲۰۱۴؛ «عملیات صخره استوار»: از ۸ ژوئیه تا ۲۶ اوت؛ ۲۲۵۱ فلسطینی، از جمله ۱۴۶۲ غیرنظامی، کشته و بیش از ۱۱ هزار نفر زخمی شدند؛ حدود ۱۸ هزار واحد مسکونی به‌طور کامل یا جزئی ویران و حدود ۱۰۰ هزار نفر آواره شدند.
جنگ ۲۰۲۱؛ «نگهبان دیوارها»: از ۱۰ تا ۲۱ مه؛ ۲۵۶ فلسطینی، از جمله ۶۶ کودک و ۴۰ زن، کشته و نزدیک به ۲ هزار نفر زخمی شدند؛ بیش از ۲ هزار واحد مسکونی کاملاً ویران یا به‌شدت آسیب دید و هزاران واحد دیگر نیز آسیب دید.
از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، جنگی خانمانسوز، با کشتار، ویرانگری، قحطی و گرسنگی، با هدف کوچ دادن ساکنان نوار غزه از سرزمین خود ادامه دارد. این جنگ وحشیانه در برابر چشمان باز و سکوت کشورهای داعی حقوق بشر وارد چهارمین سال خود میشود. این جنگ تا بحال ده‌ها هزار کشته، صدها هزار مجروح و بیش از دو میلیون آواره‌ی بی‌خانمان برجای گذاشته است. خانه‌ها، بیمارستان‌ها، مدارس، زیرساخت‌ها و چشم‌انداز زندگی میلیون‌ها انسان نابود شده است.
برنامه صلح ترامپ و تشکیل شورای صلح: این برنامه که با بوق و کرنا در 2025 اعلام شد، تاکنون، پس از یکسال، هیچ گامی در جهت بهبود زندگی ساکنان غزه بر نداشته است. بمباران‌های روزمره‌ی اسرائیل و کشتار و قحطی هم‌چنان ادامه دارد.
