جنبش دانش‌آموزی فرانسه؛ اعتراض‌ها ادامه دارد، خیابان هنوز آرام نگرفته است
گزارش کوتاه
جنبش دانش‌آموزی فرانسه امروز، پنج‌شنبه ۸ اکتبر، در چهارمین روز اعتراض‌های این دوره، با وجود کاهش نسبی شمار شرکت‌کنندگان در مقایسه با سه‌شنبه، همچنان در پاریس و شماری از شهرهای فرانسه ادامه یافت. وعده‌های دولت برای پاسخ‌گویی به مطالبات معترضان تاکنون نتوانسته است نارضایتی انباشته‌شده در مدارس را فروبنشاند.
آنچه امروز در خیابان‌های فرانسه جریان داشت، صرفاً اعتراضی به کمبود معلم یا وضعیت نامناسب مدارس نیست؛ این جنبش به عرصه‌ای برای بیان خشم نسلی تبدیل شده است که از افت کیفیت آموزش عمومی، نابرابری اجتماعی و خشونت پلیس به ستوه آمده است.
پاریس؛ باستیل، صحنه اعتراض و رویارویی
هزاران دانش‌آموز و دانشجو در پاریس از میدان جمهوری به سمت میدان باستیل حرکت کردند. دانش‌آموزانی از دبیرستان‌های پاریس و حومه، به‌ویژه مناطق محرومی چون سن‌سن‌دنی و کرتی، در کنار معلمان و فعالان تشکل‌های دانش‌آموزی، دانشجویی و کارگری حضور داشتند.
شعارهایی مانند «ماکرون، استعفا بده!» در کنار اعتراض به کمبود امکانات آموزشی و مخالفت با خشونت پلیس، فضای سیاسی تظاهرات را شکل داد. برای بسیاری از شرکت‌کنندگان، مسئله تنها کلاس‌های شلوغ و معلمان غایب نیست؛ پرسش اساسی این است که چرا باید هزینه بحران‌های اقتصادی و سیاست‌های ریاضتی بر دوش نسل جوان و خدمات عمومی گذاشته شود؟
تجمع باستیل وجهی نمادین نیز پیدا کرد. گروهی از دانش‌آموزان از پایه ستون ژوئیه ( میدان باستیل )بالا رفتند و سرود ملی فرانسه را خواندند؛ اقدامی که به صحنه‌ای نمادین از حضور و اعتراض نسل جوان تبدیل شد.
در ادامه، تنش میان بخشی از معترضان و نیروهای پلیس افزایش یافت. نیروهای ضدشورش وارد عمل شدند و گزارش‌هایی از استفاده از ماشین آب‌پاش علیه تظاهرکنندگان منتشر شد.
اعتراض‌ها فراتر از پاریس
در مارسی، برگزارکنندگان شمار شرکت‌کنندگان را حدود ۱۵ هزار نفر اعلام کردند، درحالی‌که پلیس جمعیت را حدود ۳۸۰۰ نفر برآورد کرد. این اختلاف آماری، همچون بسیاری از اعتراض‌های خیابانی، نشان‌دهنده تفاوت میان روایت نهادهای رسمی و برگزارکنندگان است.
در شهر رن نیز اعتراض‌ها با مداخله پلیس همراه شد و گزارش‌هایی از استفاده از ماشین آب‌پاش منتشر شد. در تولوز، لیل و نانت نیز تجمع‌ها و اقدامات اعتراضی گزارش شده است.
با این حال، برای ارزیابی دقیق دامنه جنبش باید میان شمار شرکت‌کنندگان، گستره جغرافیایی اعتراض‌ها و میزان مشارکت در اقدامات سازمان‌یافته تمایز قائل شد. اختلاف آمارها به‌تنهایی نه نشانه ضعف جنبش است و نه دلیلی قطعی بر گسترش آن.
مطالبات دانش‌آموزان؛ فراتر از کلاس درس
مطالبات این جنبش چند محور اصلی دارد: کمبود معلم و جایگزین‌نشدن نیروهای غایب، فرسودگی ساختمان‌های مدارس، کمبود تجهیزات آموزشی و تراکم بالای دانش‌آموزان، افزایش بودجه آموزش عمومی و اعتراض به محدودیت منابع و اولویت‌های بودجه‌ای دولت. مخالفت با سازوکار پذیرش دانشگاهی Parcoursup و فشار روانی ناشی از آن نیز از دیگر مطالبات معترضان است.
در کنار این خواسته‌ها، اعتراض به خشونت پلیس و برخورد با دانش‌آموزان، از جمله واردآمدن جراحات به شماری از معترضان زیر سن قانونی، جایگاه مهمی در این جنبش دارد.
مجموع این مطالبات تصویری روشن از بحران آموزش عمومی ارائه می‌کند؛ بحرانی که نمی‌توان آن را صرفاً با وعده‌های مقطعی یا اقدامات انتظامی مهار کرد.
آیا چشم‌اندازی برای گسترش این جنبش وجود دارد؟
از نظر من، اهمیت این جنبش در پیوند احتمالی آن با دیگر بخش‌های جامعه است. حضور دانش‌آموزان مناطق محروم در کنار دانشجویان، معلمان و سندیکاهای کارگری می‌تواند زمینه شکل‌گیری همبستگی گسترده‌تری را فراهم کند؛ همبستگی‌ای که مطالبات آموزشی را به مسئله نابرابری اجتماعی و آینده نسل جوان پیوند می‌زند.
بااین‌حال، این مسیر هنوز قطعی نیست. کاهش شمار شرکت‌کنندگان در تظاهرات امروز در مقایسه با سه‌شنبه، واقعیتی است که باید جدی گرفت. در عین حال، یک روز کم‌جمعیت‌تر به‌تنهایی برای اعلام شکست یا پایان جنبش کافی نیست. آنچه اهمیت دارد، توانایی تشکل‌های دانش‌آموزی در حفظ سازمان‌دهی، جلب حمایت معلمان و اتحادیه‌های کارگری و تبدیل اعتراض‌های پراکنده به مطالبه‌ای پایدار است.
دولت نیز با تناقضی جدی روبه‌روست: از یک سو باید به بحران مدارس و نارضایتی جوانان پاسخ دهد و از سوی دیگر، زیر فشار محدودیت‌های مالی و سیاست‌های کاهش کسری بودجه قرار دارد. اگر پاسخ عملی جای خود را به وعده‌های تکراری بدهد، فاصله میان دولت و معترضان می‌تواند عمیق‌تر شود.
بنا بر اطلاعات این گزارش، تشکل‌های دانش‌آموزی، دانشجویی و سندیکاهای کارگری برای سه‌شنبه ۱۳ اکتبر فراخوان تازه‌ای اعلام کرده‌اند. میزان مشارکت در این روز می‌تواند یکی از شاخص‌های مهم برای سنجش توان ادامه و گسترش جنبش دانش‌آموزی باشد.
نگاهی به آینده؛ جنبشی که هنوز پایان نیافته است
جنبش دانش‌آموزی فرانسه هنوز زنده است، اما آینده آن به توانایی‌اش برای عبور از اعتراض‌های مقطعی و ایجاد پیوندهای اجتماعی پایدار بستگی دارد. پرسش اساسی این است که آیا دانش‌آموزان می‌توانند به نیرویی سازمان‌یافته برای دفاع از آموزش عمومی، مقابله با نابرابری و عقب‌راندن سیاست‌های ریاضتی تبدیل شوند یا نه.
اگر این جنبش بتواند حمایت معلمان، دانشجویان و دیگر بخش‌های مزدبگیر جامعه را جلب کند، ممکن است از چارچوب مطالبات آموزشی فراتر برود و به یکی از کانون‌های مهم اعتراض اجتماعی در فرانسه تبدیل شود. اگر این پیوند شکل نگیرد، خطر پراکندگی و فرسایش آن وجود دارد.
کاهش جمعیت تظاهرکنندگان در روز پنج‌شنبه را نباید نادیده گرفت، اما نباید آن را نیز شتاب‌زده به معنای شکست جنبش تعبیر کرد. آزمون واقعی این حرکت در روزهای آینده و به‌ویژه در فراخوان ۱۳ اکتبر خواهد بود؛ روزی که می‌تواند نشان دهد آیا اعتراض‌های دانش‌آموزی توان عبور از موج نخست و تبدیل‌شدن به جنبشی گسترده‌تر و پایدارتر را دارند یا نه.
گزارش میدانی ـ ناصر، پاریس
۸ اکتبر ۲۰۲۶
