فرانسه در خیابان؛ همبستگی اجتماعی در برابر گرانی و سیاست‌های دولت
۸۰۰ هزار نفر در سراسر فرانسه؛ سندیکاها، جوانان و جلیقه‌زردها در میدان اعتراض
، خیابان‌های پاریس و شهرهای دیگر فرانسه بار دیگر صحنهٔ اعتراض گستردهٔ اجتماعی بود. کارگران و کارکنان، دانش‌آموزان، دانشجویان، پرستاران، وکلا، فعالان سندیکایی و جلیقه‌زردها در این حرکت اعتراضی حضور داشتند. آنچه این روز را از یک راهپیمایی معمولی فراتر می‌برد، نه‌فقط شمار شرکت‌کنندگان، بلکه حضور هم‌زمان گروه‌های اجتماعی متفاوت و طرح مطالباتی بود که بخش مهمی از آن‌ها به مسئله‌ای مشترک بازمی‌گشت: گرانی، کاهش قدرت خرید و دشواری تأمین هزینه‌های زندگی.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی سندیکای CGT، نزدیک به ۸۰۰ هزار نفر در سراسر فرانسه و ۲۵۰ هزار نفر در پاریس شرکت کردند. در مقابل، وزارت کشور شمار شرکت‌کنندگان در سطح کشور را ۴۱۰ هزار نفر و در پاریس را ۱۱۰ هزار نفر اعلام کرد. این اختلاف چشمگیر، بار دیگر تفاوت برآوردهای سندیکایی و دولتی از ابعاد بسیج اجتماعی را نشان می‌دهد. 
پاریس؛ روایت خیابان از زبان معترضان
من امروز در محدودهٔ دروازهٔ ایتالیا، بلوارها و خیابان‌های اطراف، شاهد حضور جمعیتی گسترده بودم. جوانان سهم چشمگیری در این جمعیت داشتند. در گفت‌وگو با شمار زیادی از شرکت‌کنندگان، از جوانان تا افراد بالای ۴۰ و ۶۰ سال، یک مطالبه بارها تکرار می‌شد: دستمزدها باید افزایش یابد، زیرا هزینه‌های زندگی از توان مالی مردم فراتر رفته است.
این گفت‌وگوها برای من اهمیت ویژه‌ای داشتند. وقتی افراد متعلق به نسل‌ها و گروه‌های شغلی متفاوت از مشکلی مشترک سخن می‌گویند، می‌توان دریافت که نارضایتی از مرز یک گروه اجتماعی فراتر رفته است. مسئله فقط افزایش قیمت‌ها نیست؛ شکاف میان درآمد و هزینه‌های ضروری زندگی و نگرانی دربارهٔ آینده نیز بخش مهمی از این نارضایتی را تشکیل می‌دهد.
در کنار مطالبات معیشتی، خواسته‌های دانش‌آموزان و دانشجویان دربارهٔ وضعیت آموزش و امکانات آموزشی نیز مطرح بود. شعارهای اعتراضی علیه دولت و سیاست‌های امانوئل مکرون نیز در میان جمعیت شنیده می‌شد. در گفت‌وگوهای امروز، برخی معترضان بر ضرورت ادامهٔ اعتراض‌ها تا پایان دورهٔ ریاست‌جمهوری مکرون تأکید می‌کردند. این خواسته را نمی‌توان به همهٔ شرکت‌کنندگان تعمیم داد، اما نشان می‌دهد که برای بخشی از معترضان، ادامهٔ فشار اجتماعی راهی ضروری برای وادارکردن دولت به پاسخ‌گویی است.
سندیکاها، دانش‌آموزان و جلیقه‌زردها؛ ضرورت همبستگی اجتماعی
یکی از مهم‌ترین جنبه‌های تظاهرات امروز، حضور هم‌زمان سندیکاها، دانش‌آموزان، دانشجویان، کارکنان، پرستاران، وکلا و جلیقه‌زردها بود. هر یک از این گروه‌ها مطالبات و سنت‌های مبارزاتی خاص خود را دارند، اما حضورشان در یک روز اعتراضی نشان می‌دهد که امکان پیوند میان مبارزات مختلف اجتماعی وجود دارد.اهمیت این حضور مشترک در آن نیست که همهٔ شرکت‌کنندگان الزاماً دیدگاه سیاسی یکسانی دارند یا دربارهٔ همهٔ مطالبات توافق کرده‌اند؛ اهمیت آن در امکان شکل‌گیری یک نیروی اجتماعی گسترده‌تر است که بتواند از دستمزدها، آموزش عمومی، خدمات اجتماعی و حقوق دموکراتیک دفاع کند.
از منظر من، مسئلهٔ اساسی جنبش اعتراضی فرانسه این است که چگونه می‌توان چنین حضور گسترده‌ای را از یک رویداد یک‌روزه به نیرویی پایدار و سازمان‌یافته تبدیل کرد. این امر به هماهنگی میان سندیکاها و جنبش‌های اجتماعی، مشارکت فعال جوانان، پیگیری مستمر مطالبات و حفظ استقلال مبارزات اجتماعی نیاز دارد.
همبستگی اجتماعی زمانی از یک شعار فراتر می‌رود که گروه‌های مختلف بتوانند ضمن حفظ استقلال و مطالبات خود، در برابر سیاست‌هایی که شرایط زندگی و حقوق آنان را تهدید می‌کند، از یکدیگر پشتیبانی کنند. تجربهٔ امروز بار دیگر اهمیت این ضرورت را نشان داد.
تغییر مسیر راهپیمایی؛ حق اعتراض و مدیریت پلیسی
در پاریس، تغییر مسیر راهپیمایی و ممنوعیت برخی تجمع‌های پیش‌بینی‌شده، از جمله مسیر باستیل به ناسیون، به سردرگمی و اعتراض برگزارکنندگان و شماری از شرکت‌کنندگان انجامید. مسیر نهایی راهپیمایی سندیکایی از دروازهٔ ایتالیا به دروازهٔ ونسن تعیین شد؛ تصمیمی که پس از رد اعتراض حقوقی برگزارکنندگان از سوی دادگاه اداری به اجرا درآمد. 
بر اساس مشاهدات من، تغییر برنامه‌ها و دشواری‌های رفت‌وآمد، به‌ویژه برای جوانانی که قصد پیوستن به راهپیمایی را داشتند، مشکلاتی ایجاد کرد. این وضعیت پرسشی جدی دربارهٔ نحوهٔ مدیریت تجمع‌ها مطرح می‌کند: چگونه می‌توان امنیت عمومی را حفظ کرد، بی‌آنکه تصمیم‌های انتظامی مشارکت شهروندان در اعتراض مسالمت‌آمیز را دشوار سازد؟
مسئولیت پلیس در حفظ امنیت عمومی قابل انکار نیست؛ اما حق تجمع و اعتراض نیز از حقوق اساسی دموکراتیک شهروندان است. بررسی عملکرد نیروهای انتظامی باید بر شواهد، تناسب اقدامات و پیامدهای تصمیم‌های اتخاذشده برای آزادی تجمع و اعتراض استوار باشد.درگیری‌های پایان راهپیمایی؛ ضرورت تفکیک مسئولیت‌ها
در پایان راهپیمایی پاریس، در محدودهٔ دروازهٔ ونسن، میان پلیس و گروه‌هایی از معترضان درگیری‌هایی رخ داد. پلیس اعلام کرد که پس از پرتاب اشیا به سوی نیروهای انتظامی، از گاز اشک‌آور و ماشین آب‌پاش استفاده شده است. در همین محدوده، بنا بر مشاهدات من، شیشه‌های یک نمایشگاه خودرو نیز شکسته شد. گزارش‌های رسانه‌ای نیز از استفادهٔ پلیس از گاز اشک‌آور و ماشین آب‌پاش در پایان تجمع خبر دادند. 
در شهرهای دیگر نیز تنش‌هایی گزارش شد. در رن، با وجود ممنوعیت تجمع، هزاران نفر به خیابان آمدند و در پایان حرکت، گاز اشک‌آور به کار گرفته شد. در تولوز نیز راهپیمایی با حضور گستردهٔ معترضان برگزار شد و در پایان، درگیری‌هایی میان شماری از افراد و نیروهای انتظامی رخ داد. 
در تحلیل این حوادث باید میان رفتار اکثریت شرکت‌کنندگان، اقدامات تخریبی افراد یا گروه‌های مشخص و شیوهٔ مداخلهٔ پلیس تمایز قائل شد. نمی‌توان رفتار خشونت‌آمیز عده‌ای را به تمام معترضان نسبت داد؛ همان‌گونه که بررسی اقدامات نیروهای انتظامی و تناسب استفاده از زور نیز نباید به حاشیه رانده شود.
دفاع از حق اعتراض مستلزم نادیده‌گرفتن تخریب و خشونت نیست؛ همان‌طور که محکوم‌کردن تخریب نیز نباید به توجیه محدودکردن حقوق دموکراتیک جمعیت معترض تبدیل شود.
از پاریس تا شهرهای دیگر؛ اعتراض محدود به پایتخت نبود
اعتراض‌های ۲۴ اکتبر به پاریس محدود نماند و شهرهای متعددی از جمله تولوز، رن، بوردو، مارسی، لیل، نانت و گرونوبل شاهد تجمع و راهپیمایی بودند. در برخی شهرها، اختلاف میان آمار اعلام‌شده از سوی سندیکاها و مقام‌های دولتی چشمگیر بود.
برای نمونه، در بوردو، CGT، FSU و FO شمار شرکت‌کنندگان را ۶۰ هزار نفر اعلام کردند، در حالی که مقام‌های محلی رقم ۱۵ هزار و ۵۰۰ نفر را گزارش دادند. در تولوز نیز برآورد CGT به ۸۰ هزار نفر رسید، در مقابل رقم ۲۶ هزار و ۵۰۰ نفری اعلام‌شده از سوی مقام‌های محلی. 
این اختلاف‌ها ضرورت توجه به منبع آمار و پرهیز از یکسان‌گرفتن برآوردهای مختلف را نشان می‌دهد. با این حال، صرف‌نظر از تفاوت ارقام، گسترش اعتراض‌ها به شهرهای متعدد بیانگر آن است که نارضایتی اجتماعی به یک منطقه یا گروه محدود نیست. البته ترکیب شرکت‌کنندگان، مطالبات و شرایط برگزاری تجمع‌ها در هر شهر ویژگی‌های خاص خود را دارد و باید جداگانه بررسی شود.
ادامهٔ اعتراض‌ها؛ آزمون همبستگی و سازمان‌یابی
بر اساس برنامه‌هایی که در جریان اعتراض‌ها مطرح شده است، جلیقه‌زردها برای ۲۸ اکتبر و سندیکاها برای ۵ نوامبر فراخوان‌هایی برای ادامهٔ حرکت‌های اعتراضی و اعتصاب‌ها دارند. تحقق و دامنهٔ این برنامه‌ها به تصمیم نهایی سازمان‌دهندگان و میزان مشارکت بستگی دارد.
این فراخوان‌ها فرصتی خواهند بود تا روشن شود آیا همبستگی دیده‌شده در ۲۴ اکتبر می‌تواند به هماهنگی عملی و پیگیری مستمر مطالبات تبدیل شود یا نه.
تجربهٔ جنبش‌های اجتماعی نشان می‌دهد که حضور گسترده در خیابان، به‌خودی‌خود تضمین‌کنندهٔ پیروزی نیست. تداوم مبارزه به سازمان‌دهی از پایین، مشارکت فعال مردم، تصمیم‌گیری جمعی و پیوند میان مطالبات روزمره و خواسته‌های سیاسی و اجتماعی گسترده‌تر نیاز دارد.
اگر سندیکاها، جوانان و دیگر جنبش‌های اجتماعی بتوانند بر سر مطالبات مشترک همکاری کنند، امکان آن فراهم می‌شود که فشار اجتماعی از محدودهٔ اعتراض‌های مقطعی فراتر رود. در مقابل، پراکندگی و نبود هماهنگی می‌تواند ظرفیت این حضور گسترده را محدود کند.
آیا خیابان می‌تواند نقطهٔ آغاز باشد؟
تظاهرات ۲۴ اکتبر بار دیگر نشان داد که نارضایتی از گرانی و شرایط زندگی در فرانسه به یک حرفه، نسل یا شهر محدود نیست. حضور هم‌زمان سندیکاها، دانش‌آموزان، دانشجویان، کارکنان، پرستاران، وکلا و جلیقه‌زردها، امکان شکل‌گیری همبستگی گسترده‌تری را پیش روی جنبش‌های اجتماعی قرار می‌دهد.مشاهدات میدانی و گفت‌وگو با شرکت‌کنندگان، اهمیت مطالبات معیشتی را برجسته می‌کرد؛ در کنار آن، خواسته‌های آموزشی و اعتراض به سیاست‌های دولت نیز جایگاه مهمی داشتند. برای بسیاری از معترضان، مسئله تنها افزایش دستمزد نیست، بلکه دفاع از شرایط زندگی شایسته، آموزش عمومی و آینده‌ای مطمئن‌تر است.
با این حال، تبدیل نارضایتی به تغییر پایدار خودبه‌خود اتفاق نمی‌افتد. این روند به سازمان‌دهی، هماهنگی و پیوند میان مبارزات مختلف نیاز دارد. همچنین، همبستگی مؤثر زمانی شکل می‌گیرد که گروه‌های اجتماعی بتوانند ضمن حفظ استقلال خود، در دفاع از مطالبات مشترک به نیروی یکدیگر تکیه کنند.
مسئله فقط این نیست که چند صد هزار نفر به خیابان آمدند؛ مسئله این است که آیا این جمعیت گسترده می‌تواند همبستگی خود را حفظ کند، مطالبات مشترک را به نیرویی سازمان‌یافته تبدیل سازد و دولت را به پاسخ‌گویی وادارد؟
خیابان می‌تواند نقطهٔ آغاز باشد؛ اما این تداوم مبارزه، همبستگی اجتماعی و سازمان‌یابی مستقل مردم است که به مطالبات آنان قدرت می‌بخشد.
ناصر ـ پاریس
گزارش میدانی ـ شنبه ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶
