۱۴۰۵-۰۸-۲۲
ریموند رخشان

*«اقتصاد غارت، مرگ سرمایه‌داری کلاسیک و دگرگونی فرمول مبارزه سیاسی- اجتماعی- فرهنگی در ایران امروز»*

 

هنگامی که پدیده‌ای چون سازمان اوقاف و امپراتوری‌های اقتصادیِ معاف از مالیات در ساختار قدرت رژیم ولایت فقیه (جمهوری اسلامی)  را، از منظر نظریه *«غارت ساختاری» دکتر مهرداد وهابی واکاوی می‌کنیم،* با پاسخی بنیادین به ماهیت سرمایه‌داری سیاسی روبه‌رو می‌شویم. 

وهابی صرفاً به توصیف مکانیسم‌های چپاول یا فساد اداری نمی‌پردازد، بلکه نظریه‌ای ساختاری ارائه می‌دهد که در آن، «غارت» جایگزین «تولید» به عنوان موتور محرکِ سیستم می‌شود. 

در این چارچوب، قدرت سیاسی نه حامی یک طبقه سرمایه‌دارِ سنتی، بلکه خودْ خالق مالکیت تصرفی و مبدأ تملک است. 

این بدان معناست که ما با شکلی از سرمایه‌داری مواجهیم که در آن انباشت ثروت نه بر اساس رقابت بازار آزاد و ارزش افزونه، بلکه بر پایه مصادره رانتی و تاراج منابع بین‌نسلی صورت می‌گیرد.

این دگرگونی بنیادین در ماهیت سرمایه در ایران امروز، پرسش سرنوشت‌سازی را پیش روی جامعه و جنبش‌های اجتماعی قرار می‌دهد: شکل مبارزه طبقاتی و مقاومت در برابر این سیستم چگونه باید دگرگون شود؟ 

در اقتصاد سیاسی کلاسیک، مبارزه طبقاتی بر محور کار در مقابل سرمایه، کارخانه و بنگاه، دستمزد، ساعت کار و چانه‌زنی اغلب صنفی در بستر بازار آزاد شکل می‌گرفت. 

اما هنگامی که دشمنِ روبه‌روی جامعه نه یک کارفرمای خصوصی و منفعت‌طلب در بازار، بلکه یک الیگارشیِ نظامی-مذهبی مسلط بر ابزار قهر، دین و ثروت‌های عمومی (همچون امپراتوری‌های پشت‌پردۀ بیت و نهادهای فرادولتی-حکومتی) است، در چنین بستری، ابزارهای سنتی مبارزه، کارایی خود را از دست می‌دهند. 

در این وضعیتِ خطیر، شکل مبارزه اجتماعی ناچار است از چارچوب سنتی کار و سرمایه فراتر رود و به پیکاری سیاسی-اجتماعی-فرهنگی برای بازپس‌گیری حاکمیت ملی، شفافیت، انحلال نهادهای غیرپاسخگوی نظامی-مذهبی و طردِ اقتصاد مه‌آلود بدل شود. 

این دیگر یک مبارزه صنفی ساده نیست؛ جنگی تن‌به‌تن با کل معماری قدرت است که در آن، جامعه برای نجات حیات خود، ناچار است ریشه رانت و مالکیت سیاسیِ سلب‌کننده را نشانه برود.

اما در درون این ساختار غارت‌محور، تناقضات مرگباری نهفته است که حیات آن را ناپایدار و آسیب‌پذیر می‌کند. 

نخستین تناقض، تضاد میان اشتهای سیری‌ناپذیر سیستم  غارت برای انباشت، و تخریب پایه‌های تولیدی جامعه است. غارت ساختاری مانند ماری است که دم خود را می‌بلعد؛ سیستم غارت با بلعیدن منابع، زمین‌خواری‌ها و امپراتوری‌های معاف از مالیات و غیره، ریشه‌های اقتصاد مولد را می‌خشکاند و وقتی جامعه اقتصادی تهی می شود، خودِ سیستم نیز به ورشکستگی مالی و پوسیدگی ساختاری می‌رسد.

تناقض دوم، از سویی در تضاد میان نیاز مبرم این الیگارش ها به تاریکی، عدم شفافیت و ابهام و «اقتصاد مه‌آلود» برای بقا، و از سوی دیگر مطالبات جامعه‌ای اکثرا تحصیل‌کرده در عصر ارتباطات برای شفافیت قرار دارد. بقای این ساختار، وابسته به تاریکی و محرمانگی است، اما هر بارنتابیدنِ این تاریکی توسط جامعه، نظامی که از روشنایی و نور می‌ترسد را، در معرض فروپاشی ساختاری قرار می‌دهد. 

تناقض سوم و نهایی، در فرسایش مشروعیت ایدئولوژیک نهفته است؛ جایی که مفاهیم مقدس و سنتی، مانند «وقف،» به سپر امنیتیِ انباشت ثروت الیگارشی حاکم تبدیل می‌شوند و شکاف میان باورهای مردم و کارگزاران قدرت را به عمیق‌ترین وجه ممکن می‌رسانند. 

این جابه‌جایی خطرناک، باورهای سنتی را در برابر دستگاه قدرت قرار می‌دهد و تناقضی را می‌آفریند که هیچ سرنیزه‌ای قادر به مهار پیامدهای بلندمدت آن نخواهد بود. 

آنچه امروز در ایران جریان دارد، بحرانِ یک سرمایه‌داری مولدِ بیمار نیست، بلکه فشارهای مستمر و فرسایشی هزینه‌های گزاف بر یک الیگارشی غارتگر است که تناقضات درونی‌اش، آن را روزبه‌روز، از سویی به سوی بن‌بستی تاریخی و از دیگر سو، به شکل گیری خیزش‌های ساختاری جامعه ای  سوق می‌دهد که اغلب چیز زیادی برای از دست دادن نخواهد داشت.

یک نظر بنویسید

 

نظرات شما

بدون نظر