آمریکای لاتین، جنبشهای مردمی آخرین دفاع دموکراسی - برگردان
برگردان : ک الوند
با وجود ارزشهای مترقی منطقه امریکای لاتین ، اقتدارگرایی همچنان یک تهدید و این مردم هستند که با آن می جنگند نه سیاستمداران
دیانا کاریبونی 7 نوامبر 2025 ساعت دو بعد از ظهر تظاهرکنندگان در رژه غرور ضد فاشیستی و ضد نژادپرستی در بوئنوس آیرس، آرژانتین، که اخیرا، روسای جمهور کشورهای آمریکای لاتین به خاطر دفاع از دموکراسی، محکوم کردن جنایات جنگی در غزه و ایستادگی در برابر دونالد ترامپ، تیتر خبرها شدهاند. یک ناظر ممکن است فکر کند که این منطقه دژی در برابر اقتدارگرایی است که در سراسر جهان ظهور میکند
اما آنها اشتباه میکنند. درست است که آمریکای لاتین هنوز برخی دولتها که به حاکمیت قانون و تفکیک قوا احترام میگذارند، که تعدادی از آنها مترقی یا چپ میانه هستند، مانند دولتهای برزیل، شیلی، کلمبیا، مکزیک و اروگوئه. اما در جاهای دیگر منطقه، نیروهای راست افراطی و انگیزههای اقتدارگرایانه در سالهای اخیر رشد کردهاند و نفوذ آنها همچنان در حال گسترش است.
ماکارنا سائز، وکیل شیلیایی و مدیر اجرایی بخش حقوق زنان در دیدهبان حقوق بشر، گفت: «فکر نمیکنم بتوان گفت که منطقه در برابر پیشرفت اقتدارگرایانه مقاومت میکند.»
«امریکای لاثین و دموکراسیهای آن از حملات جدی اقتدارگرایان شدیدا اسیب پذیر هستند که در برخی کشورها دههها ادامه تجربه گذشته اقتدارگرایانه به ما اجازه میدهد اولین نشانههای اقتدارگرایی را تشخیص دهیم .» دارد دولتهای اقتدارگرای آمریکای لاتین اغلب اعتراضات را سرکوب و روزنامهنگاران را آزار و اذیت میکنند
سازمانهای جامعه مدنی را که برای حقوق بشر مبارزه میکنند، مجرم میشناسند و از نظر اقتصادی خفه میکنند . همچنین تلاشهایی جهت جلوگیری از فرسایش دموکراسی قبلاً توسط خاویر مایلی در آرژانتین، دانیل نوبوآ در اکوادور، نایب بوکله در السالوادور و دینا بولوارته در پرو دیده شده است . بولیوی، هندوراس و گواتمالا نیز دموکراسیهای مشکلداری دارند. سپس دیکتاتوریهای آشکاری در منطقه وجود دارند؛ ونزوئلا و نیکاراگوئه به شدت مخالفان را سرکوب میکنند،
کوبا تحت یک رژیم تک حزبی، از محاصره اقتصادی ایالات متحده رنج میبرند
هائیتی فاقد یک دولت و دموکراسی است و به باندهای جنایتکار اجازه میدهد تا کشور را تجزیه و کنترل کنند آمریکای لاتین که به عنوان دژهای دموکراسی و ارزشهای مترقی شناخته میشوند، در برابر تهدیدات استبدادی
و با توجه به اینکه سیاستمداران و احزاب دموکراتیک و مترقی یا در بحران هستند یا در برابر حملات راست افراطی بسیار آسیبپذیرند، این وظیفه بر عهده فعالان جامعه مدنی و معترضان خواهد بود که تغییر را به دست آورند و از دموکراسی دفاع یا آنها موفق خواهد بود موج استبداد را از بین ببرد و از حقوق شهروندان منطقه محافظت کند
.
دموکراسی برای همیشه؟ بیایید برزیل را در نظر بگیریم، یکی از کشورهای آمریکای لاتین که رهبر چپگرای آن، لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، به بهترین شکل ارزشهای دموکراتیک را بیان میکند و در مبارزه با فقر پیشرفت چشمگیری داشته است.
امسال، لولا موفق شد برای دومین بار نام این کشور را از «نقشه گرسنگی» سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد حذف کند. سیاستهای دولت او از(2003 تا2011 ) باعث شد که این کشور در سال 2014 از نقشه حذف شود، اما در سال 2021 با افزایش ناامنی غذایی تحت رهبری رئیس جمهور راست افراطی، جایر بولسونارو، دوباره به آن اضافه شد.
لولا همچنین اخیراً به روسای جمهور چپگرای سه کشور دیگر آمریکای لاتین - شیلی، کلمبیا و اروگوئه - و اسپانیا پیوسته است تا گروه جدیدی به نام «دموکراسی برای همیشه» (Democracya Siempre) تشکیل دهند که به دنبال دفاع از دموکراسی، احیای چندجانبهگرایی و مبارزه با اطلاعات نادرست، افراطگرایی و نابرابری است.
اما حتی اکنون، برزیل همچنان در برابر نیروهای راست افراطی که برای درهم شکستن دموکراسی یا فرسایش آن از درون تلاش میکنند، آسیبپذیر است. همین تابستان امسال، بولسونارو و هفت عضو ارشد دیگر دولتش پس از شکست در انتخابات ریاست جمهوری 2022 به جرم تلاش برای کودتای نظامی محکوم شدند. آنها قصد داشتند لولا و معاون رئیس جمهور و همچنین الکساندر دِ مورائس، قاضی دیوان عالی (که از روند انتخابات محافظت میکرد و اطلاعات نادرست منتشر شده توسط پایگاه بولسونارو را بررسی میکرد) را دستگیر یا ترور کنند،
اگرچه نقشه آنها در نهایت با امتناع فرماندهان ارتش و نیروی هوایی برزیل از مشارکت، شکست خورد. با وجود محکومیتهای آنها، جنبش ضد دموکراتیک برزیل همچنان بسیج شده و در حال پیشروی است و توسط ایالات متحده و یک راست افراطی داخلی متنوع با پایگاههای انتخاباتی گسترده حمایت میشود. ترامپ، متحد بولسونارو، با اعمال تعرفه 50 درصدی بر واردات برزیل به ایالات متحده و لغو ویزای هشت نفر از 11 قاضی دیوان عالی برزیل، به پیگرد قانونی او پاسخ داده است. (اقدام تلافیجویانه آمریکا پیامد ناخواسته افزایش محبوبیت لولا را داشته است، کسی که در داخل و خارج از کشور به خاطر ایستادگی در برابر ترامپ مورد ستایش قرار گرفته است.)
دیگر روسای جمهور چپگرای آمریکای لاتین نیز با چالشهای داخلی تلخی روبرو هستند. در طول چهار سال گذشته، گابریل بوریک، رئیسجمهور شیلی، به دلیل احترام به هنجارهای دموکراتیک و رد صریح اقتدارگرایی، از جمله در کشورهایی که رهبران آنها ادعای چپگرایی دارند، مانند ونزوئلا و نیکاراگوئه، در میان روسای جمهور و رهبران چپگرای آمریکای لاتین برجسته بوده است.
بوریک، که ریاست یک دولت ائتلافی از احزاب چپ و چپ میانه را بر عهده دارد، بارها جنایات جنگی اسرائیل در غزه را محکوم کرده و از اقدام علیه اسرائیل در دادگاه کیفری بینالمللی و دیوان بینالمللی دادگستری حمایت کرده است.
در ماه سپتامبر، او در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: «من نمیخواهم [بنیامین] نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، را در کنار خانوادهاش با موشک نابود کنم، میخواهم نتانیاهو و مسئولان نسلکشی علیه مردم فلسطین را در برابر دادگاه بینالمللی عدالت ببینم.» اما بوریک بدون اکثریت در پارلمان نتوانسته است مهمترین اصلاحاتی را که پیشنهاد کرده بود، انجام دهد. در عوض، او مجبور شده است دستور کار خود را به سمت امنیت تغییر دهد، که این امر به دلیل افزایش قتلها و آدمرباییها و بحثهای داغ عمومی بوده است.
با ممنوعیت دورههای متوالی ریاست جمهوری، قرار است بوریک در پایان امسال با رتبهبندی بسیار پایین محبوبیت، از سمت خود کنارهگیری کند. در همین حال، به نظر میرسد راست افراطی شیلی که همیشه تأثیرگذار بوده و از چالشهای بوریک بهرهبرداری کرده است، آماده به دست گرفتن قدرت است. خوزه آنتونیو کاست، رهبر حزب جمهوریخواه، از جمله نامزدهای پیشتاز برای پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری امسال است که دور اول آن در 16نوامبر برگزار خواهد شد
مقاومت جامعه مدنی در سراسر آمریکای لاتین، گروههای جامعه مدنی، فعالان و عموم مردم به خیابانها میآیند تا در برابر تلاشهای دولتی برای عقب راندن دموکراسی و حقوق بشر بایستند. ماریا اسپرانزا کاسولو، دانشمند علوم سیاسی آرژانتینی و محقق پوپولیسم، گفت: «امروزه مقاومت در جامعه و گروههای داوطلب نهفته است، نه در جنبشهای اجتماعی سازمانیافته یا احزاب سیاسی که به جز چند مورد استثنا، در بحران هستند.» در ماه سپتامبر، دهها هزار نفر در شهرهای سراسر برزیل علیه عفو پیشنهادی بولسونارو تظاهرات کردند. در آرژانتین، بسیجهای مکرری برای دستمزدهای بهتر، حقوق بازنشستگی و منابع بهداشتی و آموزشی وجود دارد، اما تعداد کمی از آنها به اندازه اعتراضات ضد فاشیستی و ضد نژادپرستی که در ماه فوریه پس از متهم کردن افراد LGBTIQ به «کودکآزاری» توسط مایلی برگزار شد، مورد توجه قرار گرفتهاند.
در پرو، خشونت پلیس در جریان تظاهرات سال 2022 علیه برکناری رئیس جمهور پدرو کاستیلو، 49 کشته برجای گذاشت. با این حال، هزاران جوان اخیراً با شجاعت به خیابانها آمدند تا به اصلاحات بازنشستگی که بر درآمد کارگران خوداشتغال تأثیر میگذارد، اعتراض کنند.
کاسولو گفت: «چالش، سازماندهی این مقاومت است که کاملاً وحشیانه است.» اکوادور در ماههای اخیر شاهد این چالش بوده است. همانطور که این هفته گزارش داد، دولت رئیس جمهور نوبوآ تلاش کرده است تا اعتراضات سراسری علیه حذف یارانههای سوخت را به طرز وحشیانهای سرکوب کند، بسیاری از معترضان را بازداشت کرده و سازماندهندگان بومی تظاهرات را به «تروریسم» متهم کرده است.
واکنش شدید دولت اکوادور در حالی صورت گرفت که کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل و منطقهای در بیانیهای مشترک، چنین حملات دولتی را محکوم کردند و گفتند که «عمیقا نگران» و «به صراحت سرکوب شدید جهانی این آزادیها و استفاده از جرمانگاری به عنوان ابزاری برای سرکوب اقدامات جمعی غیرخشونتآمیز» هستند. این بیانیه میافزاید کسانی که «بهطور مشروع» از آزادیهای اساسی خود استفاده میکنند، اغلب بهعنوان «دشمن، خائن، جاسوس، تروریست یا جنایتکار برای توجیه و گسترش رویهها، سیاستها و قوانین سرکوبگرانه» به تصویر کشیده میشوند.
سائز از دیدهبان حقوق بشر گفت: «ما باید نگران دموکراسیهای خود باشیم وقتی که جامعه مدنی مورد حمله قرار میگیرد و بهعنوان دشمن ملت اهریمنی جلوه داده میشود، یا وقتی خانوادهها و کودکان طوری مورد سوءاستفاده قرار میگیرند که انگار هنگام محافظت از حقوق بشر زنان یا سایر گروههای مورد تبعیض تاریخی در معرض خطر هستند.» سائز متخصص حقوق زنان است و گفت که در حوزه او، «مقاومت جایی است که همیشه بوده است
در گروههای مردمی زنان که برای مبارزه برای حق خودمختاری خود، از جمله حق زمین و حق زندگی آبرومندانه و سلامت برای خود و خانوادههایشان، سازماندهی شدهاند». در سال 2024، زمانی که دولت آرژانتین کمکهای غذایی را بهشدت کاهش داد، این زنان بودند که در آشپزخانههای خیریه سازماندهی شدند و مبارزه علیه گرسنگی را ادامه دادند.
در مکزیک، «مادران جستجوگر» برای یافتن فرزندان ناپدید شدهشان، رهبری مبارزه برای حق زندگی و عدالت را بر عهده دارند. سائز گفت: «مقاومت از سوی زنانی صورت میگیرد که در جستجوی دختران و پسران گمشده خود هستند و برای مبارزه با فقر و جرایم سازمانیافته در جوامع خود سازماندهی میکنند.» او نتیجه گرفت که آمریکای لاتین به طور کلی «از ظهور اقتدارگرایی به هیچ وجه در امان نیست».
